Tέλος και τα… χάρτινα καλαμάκια;

Με το σύνθημα «περιο­ρί­στε τη χρήση πλα­στι­κού», τα χάρτινα καλα­μά­κια εισέ­βα­λαν στην καθη­με­ρι­νό­τητά μας ως μία εναλ­λα­κτική και φιλική προς το περι­βάλ­λον λύση.

Μία πρό­σφατη μελέτη, όμως, έβαλε άνω τελεία στον ισχυ­ρι­σμό αυτό, δεί­χνο­ντας πως (και) τα καλα­μά­κια φτιαγ­μένα από το αθώο χαρτί όχι μόνο επι­βα­ρύ­νουν… αιώνια το περι­βάλ­λον αλλά και την υγεία των κατα­να­λω­τών.

Τι απο­κά­λυ­ψαν ερευ­νη­τές

Τα ανα­τρε­πτικά αυτά δεδο­μένα προ­έ­κυ­ψαν όταν ερευ­νη­τές του Πανε­πι­στη­μίου της Αμβέρ­σας εξέ­τα­σαν 39 δια­φο­ρε­τι­κές μάρκες καλα­μά­κια, κατα­σκευα­σμένα από διάφορα υλικά, όπως χαρτί, μπαμπού, γυαλί, ανο­ξεί­δωτο ατσάλι και πλα­στικό. Αυτά τα καλα­μά­κια υπο­βλή­θη­καν σε δύο γύρους δοκιμών για τον εντο­πι­σμό επι­βα­ρυ­ντι­κών ουσιών που φέρουν την κωδική ονο­μα­σία «PFAS».

Τι προ­έ­κυψε; Το 69% από τα καλα­μά­κια περιείχε PFAS, με τα χάρτινα να είναι πρώτα στη λίστα.

Ενδει­κτικά ανα­φέ­ρε­ται πως τα χάρτινα καλα­μά­κια περιέ­χουν σε 90% των ανα­λύ­σεων τις ουσίες PFAS, ενώ τα κατα­σκευα­σμένα από μπαμπού σε 80% και τα πλα­στικά σε 75%. Για την ιστορία, τα γυάλινα δια­πι­στώ­θηκε πως είναι η καλύ­τερη εναλ­λα­κτική, καθώς περιέ­χουν σε 40% των ανα­λύ­σεων τα χημικά αυτά. Στην ερώτηση, γιατί τα καλα­μά­κια από χαρτί είναι αυτά που έχουν «δια­πο­τι­στεί» με περισ­σό­τερα χημικά, οι ερευ­νη­τές δεν έχουν σαφή απά­ντηση.

Τι είναι οι ουσίες PFAS

Υπο­ψιά­ζο­νται, πάντως, πως η  παρου­σία PFAS πιθανόν να στο­χεύει στη δημιουρ­γία μίας αδιά­βρο­χης επί­στρω­σης – ομο­λο­γου­μέ­νως, όχι και ιδιαί­τερα επι­τυ­χη­μέ­νης, καθώς στην πράξη τείνουν να μου­λιά­ζουν σε σύντομο χρονικό διά­στημα.

«Οι ουσίες PFAS είναι μια ομάδα ανθρω­πο­γε­νών χημικών ουσιών που χαρα­κτη­ρί­ζο­νται από ισχυρό δεσμό μεταξύ φθορίου και άνθρακα. Λόγω αυτού του ισχυρού δεσμού, τα PFAS παρέ­χουν ελα­στι­κό­τητα και ανθε­κτι­κό­τητα στα προ­ϊ­ό­ντα που εφαρ­μό­ζο­νται», σημειώ­νει μιλώ­ντας στα «ΝΕΑ» ο Ιωάννης Κατσο­γιάν­νης, ανα­πλη­ρω­τής καθη­γη­τής στο Τμήμα Χημείας του Αρι­στο­τε­λείου Πανε­πι­στη­μίου Θεσ­σα­λο­νί­κης και πρό­ε­δρος της Ενωσης Ελλήνων Χημικών.

Οπως εξηγεί, αυτές οι ιδιό­τη­τες είναι χρή­σι­μες για εκα­το­ντά­δες βιο­μη­χα­νικά και κατα­να­λω­τικά προ­ϊ­ό­ντα, όπως χαλιά, ενδύ­ματα, ταπε­τσα­ρίες, περι­τυ­λίγ­ματα χαρτιού τρο­φί­μων, επι­στρώ­σεις μαγει­ρι­κών σκευών.

«Εξαι­τίας, όμως, του χημικού δεσμού άνθρακα-φθορίου, ο οποίος είναι πολύ ισχυρός, οι ουσίες αυτές δεν δια­σπώ­νται εύκολα, βιο­συσ­σω­ρεύ­ο­νται είναι απί­στευτα ανθε­κτι­κές στο περι­βάλ­λον και για αυτό τον λόγο ανα­φέ­ρο­νται στη βιβλιο­γρα­φία ως τα «αιώνια χημικά» (forever chemicals)». Είναι αξιο­ση­μεί­ωτο δε πως αυτά τα «αιώνια χημικά» χρη­σι­μο­ποιού­νται στη βιο­μη­χα­νία από τη δεκα­ε­τία του 1940 και είχαν ήδη ανι­χνευ­θεί στο ανθρώ­πινο αίμα από τη δεκα­ε­τία του 1970.

Πρό­κληση καρ­κί­νου νεφρών

«Τα PFAS, παρότι ανι­χνεύ­ο­νται συνήθως σε πολύ μικρές συγκε­ντρώ­σεις, επειδή συσ­σω­ρεύ­ο­νται, προ­στί­θε­νται στον οργα­νι­σμό ή στο περι­βάλ­λον και αυξά­νουν το λεγό­μενο χημικό φορτίο στον ανθρώ­πινο οργα­νι­σμό. Επι­δη­μιο­λο­γι­κές μελέτες έχουν δείξει συσχε­τί­σεις μεταξύ της έκθεσης σε συγκε­κρι­μένα PFAS και ποι­κί­λων επι­πτώ­σεων στην ανθρώ­πινη υγεία, όπως πρό­κληση καρ­κί­νου νεφρών και όρχεων, χαμηλό βάρος γέν­νη­σης, νόσος του θυρε­οει­δούς, μειω­μένη ποιό­τητα σπέρ­μα­τος, και άλλες ασθέ­νειες», συμπλη­ρώ­νει ο Ιωάννης Κατσο­γιάν­νης.

Αυτός είναι και ο λόγος που ο ειδικός συστή­νει την αποφυγή, όπου μπο­ρούμε, της χρήσης ρυπα­σμέ­νων αντι­κει­μέ­νων, ιδιαί­τερα όταν αυτά εμπλέ­κο­νται στη δια­τροφή μας.

«Για παρά­δειγμα, τα καλα­μά­κια, τα οποία βρέθηκε σε πρό­σφα­τες μελέτες να περιέ­χουν PFAS, μπορούν κατά την επαφή τους με υγρά, να απε­λευ­θε­ρώ­σουν τις ενώσεις αυτές στο ποτό ή στον καφέ μας και στη συνέ­χεια να γίνει απευ­θείας κατά­ποσή τους και έκθεση του ανθρώ­πι­νου οργα­νι­σμού σε ενώσεις που συσ­σω­ρεύ­ο­νται. Οταν αυτή η συνή­θεια είναι καθη­με­ρινή, τότε η έκθεση στις ενώσεις αυτές είναι μακρο­χρό­νια και είναι πολύ πιθανό να έχει επι­βλα­βείς συνέ­πειες σε αρκετά μεγάλο μέρος του πλη­θυ­σμού».

Μάλιστα, τα χάρτινα καλα­μά­κια, τα οποία δια­πι­στώ­θηκε ότι περιέ­χουν PFAS σε συντρι­πτικό ποσοστό των δειγ­μά­των, επειδή κατα­στρέ­φο­νται κατά την επαφή τους με το υγρό μετά από κάποιο χρονικό διά­στημα, «ενδέ­χε­ται να απε­λευ­θε­ρώ­νουν μεγάλο ποσοστό των PFAS στο υγρό και συνεπώς να είναι επι­κίν­δυνα για την ανθρώ­πινη υγεία».

Και ο καθη­γη­τής του ΑΠΘ κατα­λή­γει με νόημα: «Μετά τα απο­τε­λέ­σματα των τελευ­ταίων ερευνών η πρότασή μου είναι να απο­φεύ­γε­ται η χρήση τους, όπου αυτό είναι εφικτό».

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ «ΤΑ ΝΕΑ»