Τα πανεπιστημιακά συγγράμματα θύμα των περικοπών;

Στην έκθεση του Προ­έ­δρου της Επι­τρο­πής Εθνικού και Κοι­νω­νι­κού Δια­λό­γου για την Παιδεία, Αντώνη Λιάκου, για τα ως τώρα πεπραγ­μένα που δόθηκε στη δημο­σιό­τητα στις 26 Απρι­λίου, γίνεται αναφορά, ανάμεσα σε άλλα και στα Πανε­πι­στη­μιακά Συγ­γράμ­ματα.

Συγκε­κρι­μένα ανα­φέ­ρε­ται ότι «ένα ζήτημα που πρέπει να μας απα­σχο­λή­σει είναι η δαπάνη για τα συγ­γράμ­ματα. Το πρό­βλημα έχει δύο όψεις. Η πρώτη αφορά τις κατα­χρή­σεις και τις υπερ­τι­μο­λο­γή­σεις. Η δεύτερη αφορά την παρα­γωγή εκπαι­δευ­τι­κού υλικού μέσω της νέας τεχνο­λο­γίας, από πανε­πι­στη­μιακά ιδρύ­ματα ή ιδιώτες εκδότες. Θα πρέπει να συγκρο­τη­θεί μια ομάδα εργα­σίας που θα ειση­γη­θεί για το ζήτημα αυτό».

Σε άλλο σημείο της έκθεσης υπάρχει μια δεύτερη αναφορά για το θέμα των Πανε­πι­στη­μια­κών Συγ­γραμ­μά­των που έχει ιδιαί­τερη σημασία για την απο­κω­δι­κο­ποί­ηση των σχε­δια­σμών του Υπουρ­γείου Παι­δείας:

Το πρώτο βήμα στην κατεύ­θυνση αυτή είναι η ελα­χι­στο­ποί­ηση των μορφών της δημό­σιας χρη­μα­το­δό­τη­σης και ο περιο­ρι­σμός της σε τρεις μόνο τομείς: την επι­χο­ρή­γηση για λει­τουρ­γι­κές δαπάνες, τη μισθο­δο­σία του τακτι­κού προ­σω­πι­κού και το πρό­γραμμα δημο­σίων επεν­δύ­σεων.

Υπό την έννοια αυτή, η επι­χο­ρή­γηση για λει­τουρ­γι­κές δαπάνες θα είναι ενιαία και θα χορη­γεί­ται μέσω ενός μόνο κωδικού εσόδων ενσω­μα­τώ­νο­ντας όλες τις επι­μέ­ρους επι­χο­ρη­γή­σεις που σήμερα χορη­γού­νται μέσω χωρι­στών κωδικών. Στην κατεύ­θυνση δε της μεγα­λύ­τε­ρης δυνατής αυτο­νο­μίας των ΑΕΙ ως προς τη χρήση της δημό­σιας χρη­μα­το­δό­τη­σης, θα συζη­τη­θεί με τα ΑΕΙ και το ενδε­χό­μενο ενσω­μά­τω­σης στην ενιαία ετήσια επι­χο­ρή­γηση τόσο η χρη­μα­το­δό­τηση των διδα­κτι­κών συγ­γραμ­μά­των όσο και η μισθο­δο­σία του τακτι­κού προ­σω­πι­κού.

Παράλ­ληλα, σε παλαιό­τερη συνέ­ντευξή του στην «Εφη­με­ρίδα των Συντα­κτών» (12.01.2016) ο Πρό­ε­δρος της Επι­τρο­πής του εθνικού δια­λό­γου για την Παιδεία, Αντώνης Λιάκος, αφού επι­σή­μανε ότι υπάρχει ανάγκη «εξεύ­ρε­σης πρό­σθε­των πόρων, όσο επίσης και εξοι­κο­νό­μη­σης πόρων» ανα­φέρ­θηκε στην «οικο­νο­μική αιμορ­ρα­γία των συγ­γραμ­μά­των» θέτο­ντας ευθέως το ερώτημα «γιατί να μη γίνουν ηλε­κτρο­νι­κοί φάκελοι δια­θέ­σι­μοι στους φοι­τη­τές; Μια ηλε­κτρο­νική πλατ­φόρμα ελεύ­θε­ρης πρό­σβα­σης είναι απείρως οικο­νο­μι­κό­τερη από την εκτύ­πωση εκα­το­ντά­δων χιλιά­δων τόμων».

Μάλιστα ο κ. Λιάκος ετοι­μά­ζε­ται να εξα­πο­λύ­σει επίθεση και στα «μικρά, μεγάλα, και πολύ μεγάλα συμ­φέ­ρο­ντα» που κρύ­βο­νται, όπως απο­κα­λύ­πτει, πίσω από τη διανομή δωρεάν συγ­γραμ­μά­των στους φοι­τη­τές. Σε άλλη δημόσια τοπο­θέ­τησή του για το θέμα παρα­τη­ρεί: «Το 2014-2015 μοι­ρά­στη­καν πάνω από 2.120.000 τόμοι σε 230.000 φοι­τη­τές με ετήσιο κόστος που ανέρ­χε­ται σε, περίπου, πενήντα τέσσερα εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ, δηλαδή στο 84% των συνο­λι­κών δαπανών για την από­κτηση επι­στη­μο­νι­κού υλικού από τα ΑΕΙ. Δεν είναι εξω­φρε­νικό; Δεν υπάρ­χουν συμ­φέ­ρο­ντα εδώ;»

Την ίδια ακριβώς περίοδο (Ιανουά­ριος 2016), ο Σύν­δε­σμος Ελλη­νι­κών Ακα­δη­μαϊ­κών Βιβλιο­θη­κών που συμ­με­τέ­χει στον Εθνικό Διάλογο για την Παιδεία παρου­σί­ασε μια«πρόταση» για τη μεταρ­ρύθ­μιση του πλαι­σίου διά­θε­σης Ακα­δη­μαϊ­κών Συγ­γραμ­μά­των.

Ο Σύν­δε­σμος Ελλη­νι­κών Ακα­δη­μαϊ­κών Βιβλιο­θη­κών στην πρότασή του, αφού τονίζει ότι απαι­τεί­ται ένας «εξορ­θο­λο­γι­σμός της ετήσιας δαπάνης από την Πολι­τεία» επι­κε­ντρώ­νει, ανάμεσα σε άλλα, στα παρα­κάτω:

• « Κύριο χαρα­κτη­ρι­στικό του συστή­μα­τος δια­νο­μής συγ­γραμ­μά­των είναι η χαμηλή αξιο­ποί­ησή τους από τους φοι­τη­τές, τόσο κατά τη διάρ­κεια των σπουδών τους όσο και μετά την ολο­κλή­ρωσή τους (μικρό όφελος σε σχέση με το κόστος)

• Η δια­τή­ρηση του συστή­μα­τος δια­νο­μής συγ­γραμ­μά­των στην παρούσα μορφή του δρα ως ανα­σταλ­τι­κός παρά­γο­ντας ανά­πτυ­ξης, αφού απορ­ροφά υπερ­βο­λικά μεγάλο ποσοστό από τους δια­θέ­σι­μους πόρους, οδη­γώ­ντας τελικά σε αδρά­νεια βασι­κούς διαύ­λους πρό­σβα­σης στην επι­στη­μο­νική γνώση» και κατα­λή­γει, βεβαίως, στην «εισα­γωγή του ηλε­κτρο­νι­κού συγ­γράμ­μα­τος ως εναλ­λα­κτική μορφή σε σχέση με το έντυπο σύγ­γραμμα».

Η ανύ­παρ­κτη φοι­τη­τική μέριμνα

Στη χώρα μας η θεσμο­θε­τη­μένη μέριμνα για την υπο­στή­ριξη των φοι­τη­τών,εξα­ντλεί­ται ουσια­στικά στη δωρεάν διανομή συγ­γραμ­μά­των, στο μειω­μένο εισι­τή­ριο στις μετα­κι­νή­σεις από και προς την έδρα του τμή­μα­τος  και στην επι­χο­ρή­γηση δωρεάν υπη­ρε­σιών σίτισης και στέ­γα­σης σε συγκε­κρι­μέ­νες ομάδες φοι­τη­τών με χαμηλό οικο­γε­νειακό ή ατομικό εισό­δημα, και εφόσον φοιτούν μακριά από την έδρα της οικο­γέ­νειάς τους. Ιδιαί­τερα όσον αφορά τη φοι­τη­τική στέγη αυτή καλύ­πτει περίπου το 10% των αναγκών.

Η διανομή έντυπων διδα­κτι­κών συγ­γραμ­μά­των/βιβλίων χωρίς άμεσο κόστος για τους φοι­τη­τές για κάθε ακα­δη­μαϊκό μάθημα που διδά­σκο­νται κατά τη φοίτησή τους στα ελλη­νικά Ανώτατα Εκπαι­δευ­τικά Ιδρύ­ματα / ΑΕΙ (Πανε­πι­στή­μια και ΤΕΙ) απο­τε­λεί δια­χρο­νικό γνώ­ρι­σμα της φυσιο­γνω­μίας της ελλη­νι­κής τρι­το­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης.

Το ετήσιο κόστος ανέρ­χε­ται σε, περίπου, πενήντα τέσσερα (54) εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ και αντι­στοι­χεί στο 1% περίπου του κρα­τι­κού προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού για την Παιδεία.

Στο σημείο αυτό να κάνουμε μια παρα­τή­ρηση: Έχουν παρα­τη­ρη­θεί προ­βλή­ματα με την ποιό­τητα κάποιων συγ­γραμ­μά­των; Γίνο­νται και κάποιες «κομπί­νες» από κάποιους εκδότες; Προ­φα­νώς ναι.

Αλλά το κράτος και τα Πανε­πι­στή­μια οφεί­λουν να έχουν και να λει­τουρ­γούν τους ελεγ­κτι­κούς τους μηχα­νι­σμούς. Και όχι με όχημα το χτύπημα κάποιων συμ­φε­ρό­ντων τάχα να ανοί­γουμε το δρόμο αφενός σε νέα συμ­φέ­ρο­ντα, αφε­τέ­ρου να ισο­πε­δώ­νουμε ότι έχει απο­μεί­νει από τη φοι­τη­τική μέριμνα.

Η «ιστορία» της απο­ψί­λω­σης των συγ­γραμ­μά­των

Τα πανε­πι­στη­μιακά συγ­γράμ­ματα δεν μπαί­νουν για πρώτη φορά στο στό­χα­στρο των παρεμ­βά­σεων του Υπουρ­γείου Παι­δείας. Με  ποι­κί­λους επι­κοι­νω­νια­κούς αντι­πε­ρι­σπα­σμούς κάθε φορά., χρόνια τώρα, μεθο­δεύ­ο­νταν απ’ τις κυβερ­νή­σεις του ΠΑΣΟΚ και της ΝΔ η κατάρ­γηση της δωρεάν δια­νο­μής τους.

Η ίδια η «ιδέα» της πρό­σβα­σης στα πανε­πι­στη­μιακά συγ­γράμ­ματα μέσω Δια­δι­κτύου δεν είναι κάτι και­νούρ­γιο, καθώς το ίδιο είχε δια­τυ­πώ­σει και η πρώην υπουρ­γός Παι­δείας Άννα Δια­μα­ντο­πού­λου.

Αλλά ας τα πάρουμε τα πράγ­ματα με μια σειρά για να δούμε τα βήματα, τις μεθο­δεύ­σεις και τους στόχους.

Πρό­κει­ται για μια πρόθεση που είχε ήδη εκδη­λω­θεί από το 2007, επί κυβερ­νή­σεωςNέας Δημο­κρα­τίας, με το Eπιχειρησιακό Πρό­γραμμα Eπαγγελματικής Aρχικής Eκπαίδευσης και Kατάρτισης (EΠEAEK) -Προγραμματική Περί­ο­δος 2007-2013, με βάση το οποίο το Παι­δα­γω­γικό Iνστιτούτο το 2009 είχε συντά­ξει την Πρόταση για το Σχε­δια­σμό και την Εισα­γωγή του «Hλεκτρονικού Βιβλίου» στην Εκπαί­δευση.

Στη συνέ­χεια, στις 28 Ιανουα­ρίου 2011, υπο­γρά­φτηκε από το Υπουρ­γείο Παι­δείας Εγκύ­κλιος με την οποία περιο­ρί­στηκε στο ελά­χι­στο η δωρεάν διανομή συγ­γραμ­μά­των (1 βιβλίο ανά μάθημα) στους φοι­τη­τές και σπου­δα­στές των ανώ­τα­των σχολών της χώρας.

Στις 8 Mαρτίου 2011, σε ομιλία της για τα ακα­δη­μαϊκά συγ­γράμ­ματα και την ηλε­κτρο­νική υπη­ρε­σία «Eύδοξος» η Yπουργός Παι­δείας, Άννα Δια­μα­ντο­πού­λου, ξεκα­θα­ρί­ζει, ανάμεσα σε άλλα ότι «στόχος είναι τα συγ­γράμ­ματα και οι σημειώ­σεις να δίνο­νται ηλε­κτρο­νικά» (Υπουρ­γείο Παι­δείας – Σημεία από την ομιλία της Υπουρ­γού Παι­δείας, Άννας Δια­μα­ντο­πού­λου 08/03/2011)

Λίγες μέρες νωρί­τερα, στις 3 Mαρτίου 2011 ο Eιδικός Γραμ­μα­τέας Aνώτατης Eκπαίδευσης Bασίλης Παπά­ζο­γλου, μιλώ­ντας στους δημο­σιο­γρά­φους επι­ση­μαί­νει ότι «το υπουρ­γείο Παι­δείας φιλο­δο­ξεί σύντομα να λαν­σά­ρει ως και­νο­το­μία της μεταρ­ρύθ­μι­σης στην Tριτοβάθμια Eκπαίδευση την έννοια του ηλε­κτρο­νι­κού συγ­γράμ­μα­τος».

Σε ερώτηση «σε ποιο στάδιο έχει εφαρ­μο­στεί σήμερα το πρό­γραμμα και πότε προ­βλέ­πε­ται να αντι­κα­τα­στή­σει πλήρως τα έντυπα συγ­γράμ­ματα;» ο Eιδικός Γραμ­μα­τέας απα­ντούσε τότε ότι «στόχος της υπη­ρε­σίας “Eύδοξος” είναι να εισάγει στα­διακά το ηλε­κτρο­νικό σύγ­γραμμα ως εναλ­λα­κτική επιλογή στο έντυπο. H εξοι­κεί­ωση των νέων, το γνω­στικό αντι­κεί­μενο και οι τεχνο­λο­γι­κές εξε­λί­ξεις θα καθο­ρί­σουν και το βαθμό επι­κρά­τη­σης των ηλε­κτρο­νι­κών βιβλίων. Όπως και να έχει το Yπουργείο Παι­δείας θα προ­σφέ­ρει εντός των επό­με­νων δύο χρόνων πάνω από 2.000 ελλη­νικά ακα­δη­μαϊκά συγ­γράμ­ματα, προ­σβά­σιμα από όλους στο δια­δί­κτυο».

Ενάμιση χρόνο αργό­τερα, στις 10 Οκτω­βρίου 2012, κατά τη διάρ­κεια κινη­το­ποί­η­σης του Σπου­δα­στι­κού Συλ­λό­γου της ΣΤΕΦ του ΤΕΙ Αθήνας στο υπουρ­γείο Παι­δείας για τα συγ­γράμ­ματα, στέ­λε­χος του υπουρ­γείου παρου­σί­ασε τα εξής… σενάρια:

• Αντι­κα­τά­σταση του βιβλίου με το ηλε­κτρο­νικό σύγ­γραμμα.

• Διανομή σημειώ­σεων αντί για βιβλία.

• Οι φοι­τη­τές να επι­στρέ­φουν τα βιβλία των παλιό­τε­ρων ετών για να ξανα­μοι­ρα­στούν στους νεό­τε­ρους.

•Επιβολή… εισο­δη­μα­τι­κών κρι­τη­ρίων για τη δωρεάν διανομή συγ­γραμ­μά­των.

Την περίοδο εκείνη, οι τότε ηγεσίες του Υπουρ­γείου Παι­δείας, (ΠΑΣΟΚ, Ν.Δ.) πρό­βα­λαν ως σύνθημα την ανάγκη του «πολ­λα­πλού συγ­γράμ­μα­τος».

Η πρόφαση ήταν πως ο φοι­τη­τής πρέπει να έχει πολλές πηγές, από πολλά βιβλία, να επι­λέ­γει ο ίδιος στις βιβλιο­θή­κες και άλλα. Ολα αυτά ακού­γο­νται λογικά, εφόσον η βασική βιβλιο­γρα­φία δια­νέ­με­ται δωρεάν. Το δίλημμα «πολ­λα­πλό» σύγ­γραμμα ή δωρεάν διανομή συγ­γραμ­μά­των είναι πλαστό. Δεν χωράει αμφι­βο­λία ότι οι σπου­δα­στές χρειά­ζο­νται όχι μόνο όλα τα απα­ραί­τητα βιβλία, αλλά και τα απα­ραί­τητα ηλε­κτρο­νικά συγ­γράμ­ματα, τις καλά «εξο­πλι­σμέ­νες» βιβλιο­θή­κες, για τις σπουδές τους.

Aν προ­βλέ­πο­νταν δωρεάν παροχή των συγ­γραμ­μά­των που κάλυ­πταν το γνω­στικά αντι­κεί­μενα σε κάθε τμήμα και σχολή (χωρίς τσι­γκου­νιές από τη μια και χωρίς σκο­πι­μό­τη­τες και υπερ­βο­λές από την άλλη για τις οποίες έχει μερι­μνή­σει ο Σ.Ε.Ε.ΒΙ κατα­θέ­το­ντας προ­τά­σεις οι οποίες έγιναν απο­δε­κτές από το Υπ. Παι­δείας και ανα­μέ­νε­ται το ΦΕΚ), εάν υπήρχαν Πανε­πι­στη­μια­κές βιβλιο­θή­κες ενη­με­ρω­μέ­νες στις οποίες κάθε φοι­τη­τής θα μπο­ρούσε να βρει και να δανει­στεί τα βιβλία που απαι­τού­νταν για το διά­βα­σμα ή την εργασία του, τότε θα μπο­ρούσε κανείς, συμπλη­ρω­μα­τικά, να χρη­σι­μο­ποι­ή­σει τις δυνα­τό­τη­τες που δίνει το ηλε­κτρο­νικό σύγ­γραμμα.

Επί της ουσίας. Η αντι­κα­τά­σταση του βιβλίου με το ηλε­κτρο­νικό σύγ­γραμμα είναι το λιγό­τερο αντι­παι­δα­γω­γική. Το ηλε­κτρο­νικό σύγ­γραμμα μπορεί να είναι μόνο ενι­σχυ­τικό. Οι σημειώ­σεις ενός μαθή­μα­τος (που ούτως η άλλως δίνο­νται δωρεάν από τους διδά­σκο­ντες ) δεν μπορεί να αντι­κα­τα­στή­σουν επι­στη­μο­νικά.

Παράλ­ληλα, γίνεται συζή­τηση για το μεγάλο κόστος της δωρεάν δια­νο­μής συγ­γραμ­μά­των. Είναι προ­φα­νές ότι εάν προ­χω­ρή­σουν στην κατάρ­γηση των έντυπων συγ­γραμ­μά­των, τότε όλο το βάρος θα μετα­κυ­λή­σει στις τσέπες  των φοι­τη­τών και των γονιών τους.

Για μια ακόμη φορά, μια νέα επι­χεί­ρηση βρί­σκε­ται σε εξέλιξη, με την πιο μεγάλη μαε­στρία, πατώ­ντας στη βαβυ­λω­νιακή σύγχυση των λέξεων και των εννοιών.

Αν τρα­βή­ξουμε το παραβάν, θα ανα­κα­λύ­ψουμε ότι πίσω από την επί­κληση στον εξορ­θο­λο­γι­σμό, στα συμ­φέ­ρο­ντα που κρύ­βο­νται, στην απο­τε­λε­σμα­τική δια­χεί­ριση, στην εξυ­γί­ανση, στον εκσυγ­χρο­νι­σμό, στο πολ­λα­πλό σύγ­γραμμα και στις ηλε­κτρο­νι­κές πλατ­φόρ­μες, δεν βρί­σκε­ται τίποτε περισ­σό­τερο από μια σημαία που στη ούγια της είναι τυπω­μέ­νος ο ΟΑΣΑ και οι οδηγίες του για περι­κο­πές!

Στο σημείο αυτό να κάνουμε μια παρα­τή­ρηση: Έχουν παρα­τη­ρη­θεί προ­βλή­ματα με την ποιό­τητα κάποιων συγ­γραμ­μά­των; Γίνο­νται και κάποιες «κομπί­νες» από κάποιους εκδότες; Προ­φα­νώς ναι. Αλλά το κράτος και τα Πανε­πι­στή­μια οφεί­λουν να έχουν και να λει­τουρ­γούν τους ελεγ­κτι­κούς τους μηχα­νι­σμούς. Και όχι με όχημα τάχα το χτύπημα κάποιων συμ­φε­ρό­ντων να ανοί­γουμε το δρόμο αφενός σε νέα συμ­φέ­ρο­ντα, αφε­τέ­ρου να ισο­πε­δώ­νουμε ότι έχει απο­μεί­νει από τη φοι­τη­τική μέριμνα.

efsyn.gr