Θ. Φορτσάκης: «Η Παιδεία αποτελεί σήμερα το σημαντικότερο πολιτικό πρόβλημα»

Κύριε Φορ­τσάκη, θα ήθελα να ξεκι­νή­σουμε από την Παιδεία. Λέτε συχνά ότι η παιδεία απο­τε­λεί σήμερα το σημα­ντι­κό­τερο πολι­τικό πρό­βλημα. Γιατί; Ποιά είναι η σχέση της με την πολι­τική;

Η κρίση που μαστί­ζει τον τόπο μας από το 2009 ανα­γνω­ρί­ζε­ται συνήθως ως κατ’ εξοχήν δημο­σιο­νο­μική και οικο­νο­μική. Ωστόσο νομίζω ότι στην πραγ­μα­τι­κό­τητα η κρίση είναι πρω­τί­στως κρίση παι­δείας και κρίση πολι­τι­σμική, δηλαδή κρίση αξιών. Με την παιδεία απο­κτούμε τις βασικές έννοιες, δηλαδή τις γνώσεις και τις μεθό­δους, που δια­μορ­φώ­νουν τη σκέψη μας και επο­μέ­νως καθο­ρί­ζουν τη συμπε­ρι­φορά μας. Έτσι οι παθο­γέ­νειες του εκπαι­δευ­τι­κού μας συστή­μα­τος έχουν άμεση αντα­νά­κλαση στον τρόπο που δρούμε ως πολίτες. Με λίγα λόγια ακόμα και αν με ένα μαγικό ραβδί μπο­ρού­σαμε να εξα­φα­νί­σουμε τα σημε­ρινά μας οικο­νο­μικά προ­βλή­ματα, σε ελά­χι­στο χρόνο θα δημιουρ­γού­σαμε τα ίδια, αν δεν αλλά­ζαμε νοο­τρο­πία. Το ζητού­μενο λοιπόν είναι η παιδεία, μέσω του κατάλ­λη­λου και πρό­σφο­ρου εκπαι­δευ­τι­κού συστή­μα­τος, να μπορεί να πραγ­μα­τώ­νει το βασικό σκοπό της που είναι, όπως μας το διδά­σκει ο Πλάτων στον πρώτο βιβλίο τον Νόμων, η δια­μόρ­φωση “Καλών Πολιτών”, που εμπνέ­ο­νται από τις αξίες της δικαιο­σύ­νης, δηλαδή της τήρησης των νόμων, της σωφρο­σύ­νης, δηλαδή της κυριαρ­χίας επί του εαυτού μας και της μετριο­πά­θειας, της φρό­νη­σης, δηλαδή του ορθού λόγου, όλες αυτές συν­δυα­σμέ­νες με την ανδρεία, δηλαδή το θάρρος. Αν το καλο­σκε­φτούμε, είναι ακριβώς οι αξίες που παρα­λεί­πουμε να ανα­δεί­ξουμε σήμερα. Ήρθε η ώρα να ακο­λου­θή­σουμε ξανά το δρόμο που μας έδειξε ο Πλά­τω­νας εδώ και δυόμισυ χιλιά­δες χρόνια!

Γνω­ρί­ζετε πολύ καλά τα θέματα της παι­δείας. Ποιό είναι το σχόλιό σας για τους μέχρι τώρα σχε­δια­σμούς της κυβέρ­νη­σης; Τι προ­τεί­νετε ως Τομε­άρ­χης Παι­δείας παλαιό­τερα και τώρα Συντο­νι­στής Μορ­φω­τι­κών Υπο­θέ­σεων της Νέας Δημο­κρα­τίας;

Δυστυ­χώς από το Γενάρη του 2015 μέχρι σήμερα δια­πι­στώ­νουμε μια συνεχή υπο­βάθ­μιση του εκπαι­δευ­τι­κού μας συστή­μα­τος και της παρε­χό­με­νης παι­δείας. Υπο­τί­θε­ται ότι διε­ξά­γε­ται ένας Εθνικός Διά­λο­γος για την παιδεία, ο οποίος όμως έχει πλέον περιο­ρι­στεί στην Επι­τροπή Μορ­φω­τι­κών Υπο­θέ­σεων της Βουλής. Εκεί αντί για διάλογο, δηλαδή συζή­τηση με ανταλ­λαγή απόψεων, εκφέ­ρο­νται παράλ­λη­λοι μονό­λο­γοι. Σημειώνω ότι στο μεταξύ, δηλαδή από τότε που ανέλαβε η πρώτη συγκυ­βέρ­νηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, έχουν ληφθεί περισ­σό­τερα από 60 νομο­θε­τικά και κανο­νι­στικά μέτρα που έχουν άρδην μετα­βάλ­λει το εκπαι­δευ­τικό τοπίο. Συνεχώς προ­σκο­μί­ζο­νται στη Βουλή και πολλά νέα μέτρα, όπως τώρα με το νομο­σχέ­διο για την έρευνα, που περιέ­χει 20 σχεδόν δια­τά­ξεις για όλες τις βαθ­μί­δες της παι­δείας.

Θυμίζω ότι ο τ. Υπουρ­γός Παι­δείας κ. Μπαλτάς, παρότι Καθη­γη­τής του εμβλη­μα­τι­κού Εθνικού Μετσο­βίου Πολυ­τε­χνείου, χαρα­κτή­ρισε την αρι­στεία «ρετσι­νιά» και έλαβε σημα­ντι­κές πρω­το­βου­λίες για την εγκα­τά­λειψή της σε όλα τα επίπεδα της παι­δείας. Για παρά­δειγμα επλή­γη­σαν σημα­ντικά τα πρότυπα και πει­ρα­μα­τικά σχολεία, ενώ στα πανε­πι­στή­μια, τα οποία από τόσο μεγάλα προ­βλή­ματα υπο­φέ­ρουν, δόθηκε προ­τε­ραιό­τητα στην επι­στροφή των αιωνίων φοι­τη­τών. Η κομ­μα­το­κρα­τία επα­νήλθε δρι­μύ­τερη. Tην Παρα­σκευή 1 Απρι­λίου δημο­σιεύ­τηκε η απόφαση του 7μελούς τμή­μα­τος του Συμ­βου­λίου της Επι­κρα­τείας που έκρινε αντι­συ­νταγ­μα­τική, ως αναι­τιο­λό­γητη, την ανά­δειξη των διευ­θυ­ντών των σχο­λι­κών μονάδων με εκλογή και παρέ­πεμψε το όλο ζήτημα στην Ολο­μέ­λεια του ανω­τά­του διοι­κη­τι­κού δικα­στη­ρίου. Με έκπληξη είδαμε επίσης να κατα­φέ­ρε­ται ο τ. Υπουρ­γός κατά του ψηφια­κού σχο­λείου, δηλαδή της χρήσης ψηφια­κής τεχνο­λο­γίας, σε μια εποχή όπου το ζητού­μενο είναι το ακριβώς αντί­στροφο, δηλαδή η ενί­σχυση του ψηφια­κού σχο­λείου. Τα παιδιά μας είναι πλέον εξοι­κειω­μένα με την ψηφιακή τεχνο­λο­γία από την προ­σχο­λική τους ηλικία. Η είσοδός τους λοιπόν στο απαρ­χαιω­μένο εκπαι­δευ­τικό μας σύστημα απο­τε­λεί για αυτά σημα­ντικό πισω­γύ­ρι­σμα. Μεγάλος πόλεμος έχει επίσης κηρυ­χθεί κατά της ιδιω­τι­κής παι­δείας, την οποία για λόγους ιδε­ο­λη­πτι­κούς η Κυβέρ­νηση προ­σπα­θεί να εξα­φα­νί­σει, ενώ η παιδεία προ­στα­τεύ­ε­ται από το Σύνταγμα ως δικαί­ωμα ενιαίο, τόσο στη δημόσια όσο και στην ιδιω­τική της διά­σταση.

Χρειά­ζε­ται να αντι­με­τω­πί­σουμε επει­γό­ντως την υπο­χρη­μα­το­δό­τηση, με περι­κοπή άλλων δαπανών του κρα­τι­κού προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού και αύξηση των ποσών του ποσο­στού του ΑΕΠ για την παιδεία, ακόμα και με τις σημε­ρι­νές περιο­ρι­σμέ­νες οικο­νο­μι­κές δυνα­τό­τη­τές μας. Πρέπει να προ­σεγ­γί­σουμε το μέσο όρο του ΟΟΣΑ, που είναι σχεδόν διπλά­σιος από το σημε­ρινό δικό μας. Χρειά­ζε­ται να ακο­λου­θή­σουμε το ομηρικό πρό­ταγμα «αιέν αρι­στεύ­ειν», δηλαδή την ανά­δειξη του καλύ­τε­ρου εαυτού των μαθητών μας, με έμφαση στην αλλαγή του τρόπου διδα­σκα­λίας ώστε να απο­φεύ­γουμε την απο­στή­θιση και να ανα­πτύσ­σουμε την κριτική σκέψη. Και ακόμη να στρέ­ψουμε το σχολείο στη νέα ψηφιακή εποχή.

Το καθε­στώς «ανομίας» στα πανε­πι­στή­μια είχε φτάσει σε κάποιες στιγμές στο απρο­χώ­ρητο. Γιατί κάποιοι επι­μέ­νουν σε κατα­στά­σεις που τόσο τα υπο­βαθ­μί­ζουν;

Η ανομία είναι ένα φαι­νό­μενο γενι­κό­τερο που κατα­λαμ­βά­νει όλες τις εκφάν­σεις της κοι­νω­νι­κής και πολι­τι­κής μας ζωής. Κάπνι­σμα εκεί που απα­γο­ρεύ­ε­ται, παρά­νομη στάθ­μευση οχη­μά­των, άρνηση κατα­βο­λής αντι­τί­μου στις μαζικές συγκοι­νω­νίες, ανέ­γερση κτηρίων χωρίς άδεια, φορο­δια­φυγή, είναι μερικά χαρα­κτη­ρι­στικά παρα­δείγ­ματα. Είναι φυσικό η ανομία να κατα­λαμ­βά­νει και τα πανε­πι­στή­μια. Εκεί το πρό­βλημα είναι βαθύ, διότι κάτω από το δήθεν «πανε­πι­στη­μιακό» άσυλο καλύ­πτο­νται λαθρε­μπό­ρια και πωλή­σεις παρα­νό­μων ουσιών. Η ανομία λοιπόν στα πανε­πι­στή­μια βρίσκει στή­ριγμα σε ισχυρά οικο­νο­μικά κίνητρα. Η Πολι­τεία έχει εγκα­τα­λεί­ψει τα πανε­πι­στή­μια στην τύχη τους, ενώ όφειλε να έχει λάβει τα απα­ραί­τητα μέτρα για την προ­στα­σία και ανόρ­θωσή τους. Είχα ως Πρύ­τα­νης του Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών δώσει μεγάλη μάχη για αυτό.

Θα ήθελα την θέση σας για την κατά­σταση της χώρας μας. Τελικά, η κυβέρ­νηση Σύριζα υλο­ποί­ησε κάτι από όσα υπο­σχέ­θηκε στον ελλη­νικό λαό;

Φοβάμαι ότι η απά­ντησή μου στην ερώτηση αυτή είναι αρνη­τική. Ο ΣΥΡΙΖΑ εκμε­ταλ­λεύ­τηκε την απελ­πι­σία και το θυμό των συμπο­λι­τών μας. Ασφαλώς δεν είχαν γίνει όλα σωστά μέχρι το 2015. Όμως, ακόμα και με τα λάθη η Χώρα είχε κατορ­θώ­σει να μπει σε μια πορεία απαρχής ανά­καμ­ψης. Ο ΣΥΡΙΖΑ όχι μόνο δεν πέτυχε αυτά που υπο­σχό­ταν, αλλά επέφερε και μεγάλη χει­ρο­τέ­ρευση της κατά­στα­σής μας, οδη­γώ­ντας μας στο τρίτο και βαρύ­τερο από όλα μνη­μό­νιο. Οι κεφα­λαια­κοί έλεγχοι και η κατα­βα­ρά­θρωση των τρα­πε­ζών βαρύ­νουν σήμερα υπέρ­με­τρα το οικο­νο­μικό σκηνικό. Όλα αυτά σε συν­δυα­σμό και με την εχθρική αντι­με­τώ­πιση κάθε ιδιω­τι­κής πρω­το­βου­λίας. Η καθυ­στέ­ρηση στη λήψη των μέτρων για να κλείσει επι­τέ­λους η περι­βό­ητη αξιο­λό­γηση εγκυ­μο­νεί τερά­στιους και­νού­ριους κιν­δύ­νους. Η πρω­το­φα­νής φορο­ε­πι­δρομή που αναγ­γέλ­λε­ται απο­τε­λειώ­νει ό,τι έχει απο­μεί­νει ζωντανό στην οικο­νο­μία μας. Οδεύ­ουμε προς μεγάλη κρίση οικο­νο­μι­κής ρευ­στό­τη­τας. Στο οικο­νο­μικό αυτό χάλι προ­στί­θε­ται το μετα­να­στευ­τικό, όπου η ιδε­ο­λη­ψία και η ανι­κα­νό­τητα της κυβέρ­νη­σης μάς έχουν οδη­γή­σει σε πραγ­μα­τικό αδιέ­ξοδο. Παρα­κο­λου­θούμε με μεγάλη ανη­συ­χία την καθη­με­ρινή απο­σά­θρωση του Κράτους μας σε όλα τα πεδία. Είναι άκρως επείγον όλες αυτές οι κατα­στά­σεις να αλλά­ξουν.

Θα μπο­ρού­σαν οι πρόωρες εκλογές ή η οικου­με­νική κυβέρ­νηση να δώσουν λύσεις στην σημε­ρινή πολι­τική κατά­σταση, όπως έχει δια­μορ­φω­θεί;

Θα ήταν πραγ­μα­τικά ευκταίο να μπο­ρούσε να υπάρξει μια εθνική συνεν­νό­ηση για τα πολύ μεγάλα προ­βλή­ματα που αντι­με­τω­πί­ζει σήμερα ο τόπος. Θα έπρεπε έτσι να συμ­φω­νη­θεί ένα δια­χρο­νικό πλαίσιο για την οικο­νο­μία, το μετα­να­στευ­τικό, την εξω­τε­ρική πολι­τική, την παιδεία. Όμως οι πολι­τι­κές δυνά­μεις δεν φαί­νο­νται σήμερα έτοιμες να το απο­δε­χθούν. Οι όποιες προ­σπά­θειες της ΝΔ έπεσαν στο κενό. Θυμίζω ότι, παρά τις μεγάλες δια­φω­νίες της, η ΝΔ ψήφισε το τρίτο μνη­μό­νιο ανα­λαμ­βά­νο­ντας το πολι­τικό κόστος, διότι προ­τάσ­σει το εθνικό συμ­φέ­ρον, που είναι η παρα­μονή της Χώρας στην Ευρώπη και στην Ευρω­ζώνη. Επίσης θυμίζω ότι ο Πρό­ε­δρός μας κ. Μητσο­τά­κης ανέ­πτυξε στο μετα­να­στευ­τικό ζήτημα εξαι­ρε­τικά υπεύ­θυ­νες θέσεις, χωρίς να ανα­ζη­τή­σει κανένα μικρο­κομ­μα­τικό όφελος. Δεν βρήκαμε την αντα­πό­κριση που περι­μέ­ναμε. Αντι­θέ­τως ο λόγος του Πρω­θυ­πουρ­γού και της Κυβέρ­νη­σης παρα­μέ­νει εξαι­ρε­τικά διχα­στι­κός. Και όμως η Χώρα χρειά­ζε­ται περισ­σό­τερο παρά ποτέ τη συναι­νε­τική εκπό­νηση ενός Εθνικού Σχεδίου εξόδου από την κρίση. Δίχως αυτό θα συνε­χί­ζει να υπο­μέ­νει τις επι­λο­γές των ξένων δανει­στών της.

Πρό­σφατα σας είδαμε στην Ρόδο, για την οποία ανα­φέ­ρατε πως απο­τε­λεί ένα κομβικό σημείο με σημα­ντι­κές προ­ο­πτι­κές ανά­πτυ­ξης. Θα ήθελα το σχόλιό σας καθώς και το πώς βλέπετε αυτές τις προ­ο­πτι­κές.

Η Ρόδος απο­τε­λεί πράγ­ματι κομβικό σημείο της ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου με μεγάλες δυνα­τό­τη­τες περαι­τέρω ανά­πτυ­ξης. Για παρά­δειγμα η ακα­δη­μαϊκή της υποδομή, της επι­τρέ­πει να ορα­μα­τι­στεί νέα πεδία δράσης. Σκε­φθείτε ότι η γει­το­νική Σμύρνη φιλο­ξε­νεί δεκάδες χιλιά­δες φοι­τη­τές κατα­νε­μη­μέ­νους σε πολλά πανε­πι­στή­μια, δημόσια και ιδιω­τικά. Τα Τμήμα Μεσο­γεια­κών Σπουδών του Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου στη Ρόδο θα μπο­ρούσε να επι­διώ­ξει συνερ­γα­σίες και να οργα­νώ­σει συνέρ­γειες με το Ισραήλ, την Αίγυπτο ακόμα και το πιο μακρινό Μαρόκο. Χρειά­ζε­ται πρω­το­βου­λία και εξω­στρέ­φεια. Θα μπο­ρούσε η Ρόδος να είναι σημα­ντικό κέντρο του­ρι­στι­κής εκπαί­δευ­σης δια­φό­ρων βαθ­μί­δων. Πέρα από τα ακα­δη­μαϊκά, στα μνημεία της Ρόδου συμπυ­κνώ­νε­ται η ιστο­ρική δια­δρομή όλου του μεσο­γεια­κού κόσμου και όχι μόνον. Φυσικό κάλλος, πολι­τι­σμός, οικο­νο­μική υποδομή επι­τρέ­πουν νέες δυνα­μι­κές ανα­ζη­τή­σεις ανά­πτυ­ξης.