Γιατί το ΝΑΤΟ δεν πλέει νοτιότερα της Ικαρίας

Σε οκτώ ημέρες, στις 11 Απρι­λίου, λήγει η διπλω­μα­τική άδεια που έχει παρα­χω­ρή­σει η Ελλάδα στο ΝΑΤΟ για τη δράση της ναυ­τι­κής μοίρας SNMG-2 με σκοπό τη μείωση των προ­σφυ­γι­κών ροών από τα τουρ­κικά παράλια προς τα νησιά του Ανατ. Αιγαίου. Τρεις ημέρες νωρί­τερα, στις 8 Απρι­λίου, στη Μονς του Βελγίου, όπου εδρεύει το Ανώτατο Στρα­τη­γείο Συμ­μα­χι­κών Δυνά­μεων Ευρώπης (SHAPE) του ΝΑΤΟ, αλλά και στην έδρα του οργα­νι­σμού στις Βρυ­ξέλ­λες, θα γίνει μια απο­τί­μηση του πρώτου σκέλους της δράσης του ΝΑΤΟ στο Αιγαίο, δηλαδή η έναρξη της επι­χεί­ρη­σης, η οποία είχε οριο­θε­τη­θεί ώς τις 31 Μαρτίου.

Ουδείς πιστεύει ότι η Ελλάδα θα αρνηθεί να ανα­νε­ώ­σει τη διπλω­μα­τική άδεια (blanket diplomatic clearance) που έχει παρα­χω­ρή­σει, ωστόσο η κατα­λη­κτική ημε­ρο­μη­νία της 11ης Απρι­λίου ερμη­νεύ­ε­ται ως μέσον πίεσης για την προ­ώ­θηση της νατοϊ­κής δράσης, η οποία φαί­νε­ται να έχει «κολ­λή­σει» στην Ικαρία και να μην μπορεί να προ­χω­ρή­σει νοτιό­τερα.

Οι ελιγμοί

Η αιτία γι’ αυτόν τον περιο­ρι­σμό των επι­χει­ρή­σεων είναι οι ελιγμοί της Τουρ­κίας προ­κει­μέ­νου να μην παρα­χω­ρη­θεί διπλω­μα­τική άδεια για κίνηση της νατοϊ­κής μοίρας προς τα Δωδε­κά­νησα, τα οποία –όπως είναι γνωστό– η Αγκυρα θεωρεί απο­στρα­τιω­τι­κο­ποι­η­μένη ζώνη. Διπλω­μα­τι­κές πηγές ανέ­φε­ραν στην «Κ» ότι η επι­στροφή των προ­σφυ­γι­κών ροών σε επίπεδα 2014 κατά το τελευ­ταίο 10ήμερο απο­τε­λεί μια σαφή ένδειξη της τουρ­κι­κής απρο­θυ­μίας να προ­χω­ρή­σει νοτιό­τερα της Ικαρίας, προς τα Δωδε­κά­νησα.

Αρκετοί στην Αθήνα θεωρούν ότι ακόμη και αν η μείωση των ροών οφεί­λε­ται στον «λάθος λόγο», εφόσον η πτωτική τάση συνε­χι­στεί, τότε ο βασικός σκοπός της επι­χεί­ρη­σης θα έχει επι­τευ­χθεί. Οσοι επι­λέ­γουν τη συγκε­κρι­μένη ερμη­νεία για τη μείωση των ροών παρα­πέ­μπουν και στην τουρ­κική κινη­τι­κό­τητα των τελευ­ταίων εβδο­μά­δων σε επίπεδο ΝΑΤΟ. Σύμφωνα με πλη­ρο­φο­ρίες, τόσο οι Τούρκοι στρα­τιω­τι­κοί όσο και οι συμπα­τριώ­τες τους διπλω­μά­τες δεν έχουν στα­μα­τή­σει, σχεδόν καθόλου, να κατα­θέ­τουν την εκδοχή τους για το status quo στο Αιγαίο (απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση Δωδε­κα­νή­σων, «γκρίζες ζώνες», δικαιο­δο­σία έρευνας και διά­σω­σης).

Τη συγκε­κρι­μένη ερμη­νεία ενι­σχύει, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, ότι ώς αυτή τη στιγμή η παρου­σία των σκαφών που εντάσ­σο­νται στη νατοϊκή μοίρα είναι μάλλον περιο­ρι­σμένη, καθώς στο Αιγαίο επι­χει­ρούν μόλις επτά σκάφη (γερ­μα­νικό «Bonn», βρε­τα­νικό «Mount’s Bay», γαλλικό «Commandant Bouan», κανα­δικό «Fredericton», ολλαν­δικό «Van Amstel», η ελλη­νική φρεγάτα «Σαλαμίς» και το τουρ­κικό «Gokova»). Οι λιγό­τερο αισιό­δο­ξοι παρα­τη­ρη­τές φοβού­νται ότι μπορεί να προ­κύ­ψει ένα δυσά­ρε­στο φαι­νό­μενο, το λεγό­μενο «waterbed effect». Δηλαδή μείωση, αν όχι διακοπή των ροών στους δύο πρώτους επι­χει­ρη­σια­κούς τομείς (Λέσβος, Χίος) και δυσα­νά­λογη αύξησή τους σε σημεία των Δωδε­κα­νή­σων ή στο Καστελ­λόρ­ριζο. Κάτι που θα έμοιαζε με στρώμα νερού, όπου όταν το βάρος πέφτει απότομα στη μια πλευρά, η άλλη φου­σκώ­νει υπερ­βο­λικά (waterbed effect).

Ανε­ξάρ­τητα από την έκβαση που θα έχει τελικά η δράση της SNMG-2 στο Αιγαίο, το κλίμα στο εσω­τε­ρικό της Ανώ­τα­της Στρα­τιω­τι­κής Διοί­κη­σης αντι­κα­το­πτρί­ζει τις ισορ­ρο­πίες σε ευρω­παϊκό πολι­τικό επίπεδο. Στην ιεραρ­χία προη­γού­νται ο (πάντα Αμε­ρι­κα­νός) ανώ­τα­τος στρα­τιω­τι­κός διοι­κη­τής (SACEUR) Φίλιπ Μπρί­ντλοβ (για λίγες ημέρες ακόμα, πριν ανα­λά­βει ο Κέρτις Σκα­πα­ρότι από τη Στρα­τιω­τική Διοί­κηση της Κορέας).

Ακο­λου­θεί ο (πάντα Βρε­τα­νός) βοηθός ανώ­τα­τος στρα­τιω­τι­κός διοι­κη­τής (deputy SACEUR) Αντριαν Μπράν­τσο. Ωστόσο, η πίεση βρί­σκε­ται στον τρίτο στην ιεραρ­χία (πάντα Γερμανό) αρχηγό του Επι­τε­λείου Βέρνερ Φριρς.

Δεδο­μέ­νου ότι η δράση στο Αιγαίο απο­τε­λεί ιδέα της Αγκελα Μέρκελ, υλο­ποιεί­ται υπό την αιγίδα του ΝΑΤΟ και έχει διοι­κητή τον Γερμανό Γεργκ Κλάιν, γίνεται σαφές πως η πίεση δεν ακο­λου­θεί τη στρα­τιω­τική ιεραρ­χία, αλλά την πολι­τική πραγ­μα­τι­κό­τητα στη μεγα­λύ­τερη οικο­νο­μία της Ε.Ε. Εμπει­ροι στρα­τιω­τι­κοί τονί­ζουν ότι στην εξέλιξη της δράσης ώς αυτή τη στιγμή δια­δρα­μα­τί­ζει σημα­ντικό ρόλο το γεγονός πως μεγάλο μέρος των μελών της Συμ­μα­χίας, ιδίως το ανα­το­λικό σκέλος της, θεωρεί ότι η ενί­σχυση της Ανα­το­λι­κής Ευρώπης έναντι της Ρωσίας είναι πολύ σημα­ντι­κό­τερη υπόθεση από το Αιγαίο. Ενώ, με δεδο­μένο ότι τα πλοία που συμ­με­τέ­χουν συνι­στούν «εθνικές συμ­με­το­χές», το κόστος κίνησής τους επω­μί­ζε­ται η χώρα που τα στέλνει και δεν είναι διόλου ευκα­τα­φρό­νητο, καθώς φτάνει σε δεκάδες χιλιά­δες ευρώ την ημέρα.

Καστελ­λόρ­ριζο και Κρήτη

Πέρα από τους τέσ­σε­ρις τομείς του Αιγαίου (Λέσβος, Χίος, δύο των Δωδε­κα­νή­σων), η Ελλάδα έχει κατα­θέ­σει και έναν πέμπτο ο οποίος ξεκι­νάει από την Κορώνη και φθάνει να καλύ­πτει μέχρι και το Καστελ­λόρ­ριζο. Ο πέμπτος τομέας καλύ­πτει και τη Νότια Κρήτη, κάτι που, όπως γίνεται εύκολα αντι­λη­πτό, δεν αφορά τις προ­σφυ­γι­κές ροές, αλλά τη θωρά­κιση έναντι των τουρ­κι­κών διεκ­δι­κή­σεων. Η εξέλιξη της επι­χεί­ρη­σης αλλά και όλης της τουρ­κι­κής κινη­τι­κό­τη­τας τους τελευ­ταί­ους μήνες δικαιο­λο­γεί αυτή την απόφαση των Ελλήνων διπλω­μα­τών και στρα­τιω­τι­κών. Κατ’ αρχάς ως προς την υφα­λο­κρη­πίδα.

Το ερευ­νη­τικό «Τσεσμέ» πραγ­μα­το­ποί­ησε από την Τρίτη έως και την Παρα­σκευή έρευνες στο Κεντρικό Αιγαίο, συνο­δεία τουρ­κι­κής φρε­γά­τας, ενώ στην περιοχή μεταξύ Ρόδου – Καστελ­λόρ­ρι­ζου πραγ­μα­το­ποιού­νται εργα­σίες πόντι­σης καλω­δίου και βυθο­κό­ρη­σης. Επι­πλέον, παρα­τη­ρεί­ται ότι τα πλοία της SNMG-2 που βρί­σκο­νται στο Αιγαίο δεν κατα­πλέ­ουν ποτέ σε ελλη­νικά νησιά. Επι­λέ­γουν τον Πειραιά, τη Σούδα, την τουρ­κική ναυτική βάση Aksaz στη Μαρ­μα­ρίδα, κάτι που –σύμφωνα με έμπει­ρους παρα­τη­ρη­τές– συνιστά σιωπηρή παρα­δοχή της τουρ­κι­κής θέσης για το status quo των νήσων του Ανα­το­λι­κού Αιγαίου.

Καθη­με­ρινή