Τουρκικό δημοσίευμα για «πολιτιστική γενοκτονία» στην Ελλάδα, με επίκεντρο τη Ρόδο

• Το αφήγημα επι­μέ­νει ότι η Ρόδος απο­τε­λεί τη χαρα­κτη­ρι­στική περί­πτωση όπου τα οθω­μα­νικά κατά­λοιπα, τεμένη, λουτρά και άλλα δημόσια κτήρια, αφή­νο­νται σκόπιμα στη μοίρα τους • Υιο­θε­τεί μια συνο­λική απο­τί­μηση απα­ξί­ω­σης που στο­χεύει να πλήξει τη διεθνή εικόνα της δια­χεί­ρι­σης των μνη­μείων στα Δωδε­κά­νησα

Με ένα εκτενές δημο­σί­ευμα που τιτλο­φο­ρεί­ται «Τα τουρ­κικά έργα στην Ελλάδα κατα­στρέ­φο­νται», η τουρ­κική εφη­με­ρίδα Aydınlık επα­να­φέ­ρει στο προ­σκή­νιο τη συζή­τηση για την κατά­σταση της οθω­μα­νι­κής αρχι­τε­κτο­νι­κής κλη­ρο­νο­μιάς στην ελλη­νική επι­κρά­τεια.

Το άρθρο, το οποίο βασί­ζε­ται σε τοπο­θε­τή­σεις πανε­πι­στη­μια­κών και εκπρο­σώ­πων μη κυβερ­νη­τι­κών οργα­νώ­σεων κατά τη διάρ­κεια συνε­δρίου στην Τουρκία, δια­μορ­φώ­νει ένα συγκρο­τη­μένο αφήγημα περί συστη­μα­τι­κής και σκό­πι­μης φθοράς των μνη­μείων, επι­λέ­γο­ντας τη Ρόδο ως το κεντρικό παρά­δειγμα μιας υπο­τι­θέ­με­νης πολι­τι­κής απα­ξί­ω­σης.

Η επιλογή της Ρόδου ως «αιχμής του δόρατος» στο δημο­σί­ευμα της Aydınlık απο­τε­λεί δομικό στοι­χείο της τουρ­κι­κής επι­χει­ρη­μα­το­λο­γίας. Το νησί, λόγω της γεω­γρα­φι­κής του θέσης και του πλού­σιου οθω­μα­νι­κού του παρελ­θό­ντος για την προβολή των ισχυ­ρι­σμών περί «πολι­τι­στι­κής γενο­κτο­νίας».

Το αφήγημα επι­μέ­νει ότι η Ρόδος απο­τε­λεί τη χαρα­κτη­ρι­στική περί­πτωση όπου τα οθω­μα­νικά κατά­λοιπα, τεμένη, λουτρά και άλλα δημόσια κτήρια, αφή­νο­νται σκόπιμα στη μοίρα τους. Η ρητο­ρική αυτή παρου­σιά­ζει τη δια­χεί­ριση των μνη­μείων στο νησί ως ζήτημα πολι­τι­κής στάσης απέ­να­ντι στην ιστο­ρική παρου­σία της Τουρ­κίας στην περιοχή. Παρόλο που το άρθρο δεν εισέρ­χε­ται σε τεχνι­κές λεπτο­μέ­ρειες ούτε παρα­θέ­τει συγκε­κρι­μέ­νες εκθέ­σεις συντή­ρη­σης, υιο­θε­τεί μια συνο­λική απο­τί­μηση απα­ξί­ω­σης που στο­χεύει να πλήξει τη διεθνή εικόνα της δια­χεί­ρι­σης των μνη­μείων στα Δωδε­κά­νησα.

Κεντρικό πρόσωπο στην επι­χει­ρη­μα­το­λο­γία του δημο­σιεύ­μα­τος είναι η ανα­πλη­ρώ­τρια καθη­γή­τρια του Πανε­πι­στη­μίου Marmara, Νεβάλ Κονουκ Χαλα­τσό­γλου. Σύμφωνα με την ίδια, τα μνημεία της οθω­μα­νι­κής περιό­δου σε «όλες τις πόλεις της Ελλάδας» εξα­φα­νί­ζο­νται στα­διακά. Η κ. Χαλα­τσό­γλου απο­δί­δει αυτή την εξέλιξη σε μια συνει­δητή πολι­τική επιλογή της ελλη­νι­κής πλευράς, η οποία εδρά­ζε­ται σε δύο βασι­κούς πυλώνες.

Ο πρώτος πυλώνας αφορά τη συγκρό­τηση της ελλη­νι­κής εθνικής ταυ­τό­τη­τας. Κατά το τουρ­κικό δημο­σί­ευμα, τα οθω­μα­νικά κτί­σματα στη Ρόδο και την υπό­λοιπη Ελλάδα λει­τουρ­γούν ως διαρ­κείς υπεν­θυ­μί­σεις της περιό­δου της οθω­μα­νι­κής κυριαρ­χίας, συν­δε­ό­μενα άμεσα με ιστο­ρι­κές ήττες της Ελλάδας. Ως εκ τούτου παρου­σιά­ζο­νται ως «ανε­πι­θύ­μητα» στοι­χεία στο τοπίο της σύγ­χρο­νης Ελλάδας, με την εγκα­τά­λειψή τους να ερμη­νεύ­ε­ται ως προ­σπά­θεια «κάθαρ­σης» του χώρου από σύμβολα που δεν συνά­δουν με το κυρί­αρχο εθνικό αφήγημα.

Ο δεύ­τε­ρος πυλώνας της επι­χει­ρη­μα­το­λο­γίας εστιά­ζει στη συλ­λο­γική μνήμη των μου­σουλ­μα­νι­κών κοι­νο­τή­των. Υπο­στη­ρί­ζε­ται ότι η απο­μά­κρυνση ή η φθορά αυτών των κτι­σμά­των απο­σκο­πεί στην απο­σύν­δεση των Τούρκων και μου­σουλ­μά­νων της Ελλάδας από το παρελ­θόν τους. Η απώλεια αυτών των σημείων ανα­φο­ράς οδηγεί στην εξα­σθέ­νηση της ταυ­τό­τη­τας των κοι­νο­τή­των αυτών, δια­δι­κα­σία που οι ομι­λη­τές του συνε­δρίου χαρα­κτη­ρί­ζουν ως προ­σπά­θεια «πολι­τι­στι­κής γενο­κτο­νίας».

Μια άλλη πτυχή του αφη­γή­μα­τος, όπως μετα­φέ­ρε­ται από την εφη­με­ρίδα, είναι η επί­κληση της παγκό­σμιας πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς. Ο πρό­ε­δρος της ROİSDER, Μου­σταφά Καϊ­μα­κτσί, εμφα­νί­ζε­ται στο δημο­σί­ευμα να χαρα­κτη­ρί­ζει τα οθω­μα­νικά μνημεία «κοινή κλη­ρο­νο­μιά της ανθρω­πό­τη­τας». Με αυτόν τον τρόπο, η τουρ­κική πλευρά επι­χει­ρεί να ανα­βαθ­μί­σει το ζήτημα, υπο­στη­ρί­ζο­ντας ότι η εγκα­τά­λειψή τους αφορά τις δύο χώρες και συνιστά «έγκλημα κατά της ανθρω­πό­τη­τας» και πλήγμα για την παγκό­σμια πολι­τι­στική ποι­κι­λο­μορ­φία.

Στο πλαίσιο αυτό, το δημο­σί­ευμα προ­βάλ­λει ως συγκε­κρι­μένη πρόταση τη σύναψη διμερών συμ­φω­νιών μεταξύ Ελλάδας και Τουρ­κίας. Η πρόταση περι­λαμ­βά­νει την ενεργό συμ­με­τοχή της Τουρ­κι­κής Υπη­ρε­σίας Συνερ­γα­σίας και Συντο­νι­σμού (TİKA) σε έργα απο­κα­τά­στα­σης επί ελλη­νι­κού εδάφους. Στόχος είναι τα μνημεία να απο­κα­τα­στα­θούν «σύμφωνα με την αυθε­ντική τους μορφή» και να απο­κτή­σουν ξανά λει­τουρ­γική χρήση, δια­τυ­πώ­νο­ντας την εκτί­μηση ότι η ελλη­νική πλευρά δεν τα δια­χει­ρί­ζε­ται με τον επι­στη­μο­νικά ενδε­δειγ­μένο τρόπο.

Η παρέμ­βαση της Aydınlık αντι­κα­το­πτρί­ζει μια ευρύ­τερη τάση στη γείτονα χώρα να συν­δέ­ε­ται η προ­στα­σία των μνη­μείων με την εξω­τε­ρική πολι­τική. Το αφήγημα επι­διώ­κει τη μετα­φορά του θέματος από την απο­κλει­στική αρμο­διό­τητα του ελλη­νι­κού κράτους στο πεδίο μιας διε­θνο­ποι­η­μέ­νης διμε­ρούς συνερ­γα­σίας.

Η πρόταση για εμπλοκή της TİKA, ενός οργα­νι­σμού που απο­τε­λεί βασικό εργα­λείο της τουρ­κι­κής δημό­σιας διπλω­μα­τίας, υπο­δη­λώ­νει την επι­θυ­μία της Άγκυρας να απο­κτή­σει λόγο και ρόλο στη δια­χεί­ριση πολι­τι­στι­κών αγαθών εντός της ελλη­νι­κής επι­κρά­τειας. Η δια­τή­ρηση των κτιρίων συν­δέ­ε­ται με τη δια­τή­ρηση της ιστο­ρι­κής συνέ­χειας της οθω­μα­νι­κής παρου­σίας στο Αιγαίο, δια­μορ­φώ­νο­ντας πλαίσιο αυξη­μέ­νου ενδια­φέ­ρο­ντος για περιο­χές όπως η Ρόδος που έχουν υψηλό συμ­βο­λικό βάρος.

Η προ­σέγ­γιση της τουρ­κι­κής εφη­με­ρί­δας χαρα­κτη­ρί­ζε­ται από μονο­μερή παρου­σί­αση των δεδο­μέ­νων. Στο κείμενο δεν περι­λαμ­βά­νε­ται τοπο­θέ­τηση της ελλη­νι­κής πλευράς ούτε αναφορά σε υφι­στά­μενα έργα συντή­ρη­σης ή στο νομικό πλαίσιο προ­στα­σίας αρχαιο­τή­των που ισχύει στην Ελλάδα. Η επι­χει­ρη­μα­το­λο­γία δομεί­ται πάνω στην παρα­δοχή ότι η οθω­μα­νική κλη­ρο­νο­μιά τελεί υπό διωγμό, χωρίς αναφορά στις προ­σπά­θειες των ελλη­νι­κών αρχαιο­λο­γι­κών υπη­ρε­σιών.

Σε μια περίοδο όπου οι ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις χαρα­κτη­ρί­ζο­νται από σύν­θε­τες ισορ­ρο­πίες, η ανά­δειξη θεμάτων ιστο­ρι­κής μνήμης από μέσα ενη­μέ­ρω­σης όπως η Aydınlık λει­τουρ­γεί ως παράλ­ληλο επίπεδο δημό­σιας συζή­τη­σης. Το δια­κύ­βευμα, όπως προ­κύ­πτει από το δημο­σί­ευμα, αφορά την κατά­σταση των κτηρίων στη Ρόδο και την Κω, καθώς και τον συμ­βο­λι­σμό της ιστο­ρι­κής παρου­σίας και τη δια­χεί­ριση του παρελ­θό­ντος στον σύγ­χρονο πολι­τικό λόγο.

Σημειώ­νε­ται, πάντως, ως δεδο­μένο ότι το σύνολο των οθω­μα­νι­κών μνη­μείων στη Ρόδο υπά­γε­ται απευ­θείας στις αυστη­ρές προ­στα­τευ­τι­κές δια­τά­ξεις της ελλη­νι­κής νομο­θε­σίας και στην απο­κλει­στική επι­στη­μο­νική επο­πτεία της Εφο­ρείας Αρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου. Η θεσμική αυτή υπαγωγή δια­σφα­λί­ζει ότι η δια­χεί­ριση και η συντή­ρησή τους ακο­λου­θούν τους διε­θνείς κανόνες προ­στα­σίας της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς, ανε­ξάρ­τητα από τις κατά καιρούς ρητο­ρι­κές προ­σεγ­γί­σεις ή πολι­τι­κές σκο­πι­μό­τη­τες

Το δημο­σί­ευμα κλείνει επι­μέ­νο­ντας ότι η μόνη βιώσιμη διέ­ξο­δος είναι η αποδοχή των τουρ­κι­κών προ­τά­σεων για συνερ­γα­σία. Με τον τρόπο αυτό, το ζήτημα των μνη­μείων μετα­φέ­ρε­ται στο επί­κε­ντρο της διμε­ρούς ατζέ­ντας, καθώς η πολι­τι­στική κλη­ρο­νο­μιά συν­δέ­ε­ται με την παρου­σία και τον ρόλο της Τουρ­κίας στο Αιγαίο. Στην ανά­γνωση αυτή, η Ρόδος απο­τε­λεί σημείο ανα­φο­ράς σε μια συζή­τηση που αγγίζει τη θεσμική αρμο­διό­τητα, τον συμ­βο­λι­σμό και τη θέση των Δωδε­κα­νή­σων στο ευρύ­τερο πλαίσιο των ελλη­νο­τουρ­κι­κών σχέσεων.