Παρουσίαση βιβλίου του Μιλτιάδη Λογοθέτη

Το βιβλίο του Μιλ­τιάδη Λογο­θέτη: ΡΟΔΟΣ κοι­νω­νι­κές, οικο­νο­μι­κές και πολι­τι­σμι­κές μεταλ­λα­γές από την ύστερη Τουρ­κο­κρα­τία μέχρι σήμερα, ως εργα­λείο για το σχε­δια­σμό της ανά­πτυ­ξης του τόπου μας.

Του Νικολού Φαρ­μα­κίδη Πολι­τι­κού Μηχα­νι­κού

Κατά τα μισά της δεκα­ε­τίας του 70, όταν ως νέος μηχα­νι­κός συμ­με­τείχα ενεργά στη προ­σπά­θεια για το σχε­δια­σμό της Ρόδου, ως σύλ­λο­γος Μηχα­νι­κών ή ως Τεχνικό Επι­με­λη­τή­ριο, βρέθηκα πολλές φορές στην ευχά­ρι­στη θέση να συνερ­γά­ζο­μαι με τον κ. Μιλ­τιάδη Λογο­θέτη. Το να σκέ­πτε­σαι τότε, όπως άλλωστε και σήμερα, για σχε­δια­σμό και ανά­πτυξη και κατ’ επέ­κταση για το μέλλον του τόπου έμοιαζε και είναι τελικά ουτοπία. Οι πολι­τι­κοί το θεωρούν μεγάλο βάρος και το απο­ποιού­νται, ενώ οι επι­στή­μο­νες των διά­φο­ρων ειδι­κο­τή­των το βλέπουν ως τρο­χο­πέδη. Κάθε πολι­τι­κός που ανα­λαμ­βά­νει για πρώτη φορά μια θέση, μιλά για το χάος που βρήκε και έχει δίκιο. Άλλωστε χάος θα αφήσει και αυτός, αφού δεν υπάρχει σχε­δια­σμός!

Πρέπει να σημειώ­σουμε ότι, για να κάνει κανείς σχε­δια­σμό, δηλαδή για να δει το μέλλον ενός τόπου, είτε θα πρέπει να είναι χαρ­το­ρί­χτρα, είτε θα πρέπει να ξέρει καλά την κοι­νω­νική, οικο­νο­μική και πολι­τι­σμική ιστορία ενός τόπου. Μόνο με αυτή τη βάση μπορείς να προ­βλέ­ψεις, αφού βέβαια είσαι σε θέση να συνυ­πο­λο­γί­σεις τα γεγο­νότα που καθο­ρί­ζουν και θα καθο­ρί­σουν την κοι­νω­νική και οικο­νο­μική ζωή του τόπου και τις γενι­κό­τε­ρες γεω­πο­λι­τι­κές εξε­λί­ξεις.

Την δεκα­ε­τία λοιπόν του 70, που κανείς δεν ασχο­λού­νταν με αυτά, λίγα άτομα, μετρη­μένα σε ένα χέρι, προ­σπα­θού­σαν να φωτί­σουν το δρόμο. Ο κυριό­τε­ρος από αυτούς ήταν και παρα­μέ­νει μέχρι σήμερα ο κ. Μιλ­τιά­δης Λογο­θέ­της. Δεν θα σας αναλύσω τι γράφει το βιβλίο του, αφού ο καθένας από σας μπορεί να το δια­βά­σει, αλλά γιατί πιστεύω ότι γρά­φτηκε και σε τι χρη­σι­μεύει.

Η περί­ο­δος στην οποία ανα­φέ­ρε­ται, είναι μια περί­ο­δος με καίριες και ριζικές αλλαγές, στην κοι­νω­νική, πολι­τική, οικο­νο­μική και πολι­τι­σμική δομή της Ρόδου, μια περί­ο­δος που δεν άλλαξε μόνο το πολι­τικό σύστημα, αλλά όλη την κοι­νω­νική υπό­σταση του νησιού. Ως εκ τούτου, οι κατα­στά­σεις που γεν­νή­θη­καν αυτή τη περίοδο καθο­ρί­ζουν σήμερα το μέλλον του νησιού μας. Θα σας παρου­σιάσω λοιπόν την «Μεγάλη Εικόνα», μέσα στην οποία δια­δρα­μα­τί­στη­καν όλα τα γεγο­νότα που περι­γρά­φει στο Βιβλίο του ο κ. Μιλ­τιά­δης Λογο­θέ­της και γιατί αυτό το βιβλίο είναι ένα εργα­λείο για τους σχε­δια­σμούς μας.

Από το 1522 μέχρι το 1912 η Ρόδος ήταν ενταγ­μένη στην Οθω­μα­νική Αυτο­κρα­το­ρία και ήταν ένα απει­ρο­ε­λά­χι­στο τμήμα της. Οι Οθω­μα­νοί κατά τον 16ο αιώνα, έχοντας εντάξει όλη τη ανα­το­λική και νότια Μεσό­γειο στη Αυτο­κρα­το­ρία τους, που έφτανε μέχρι την Ερυθρά, τον Περσικό κόλπο και τον Εύξεινο Πόντο και βλέ­πο­ντας ότι έπρεπε να μετε­ξε­λι­χθούν σε ναυτική δύναμη έστρε­ψαν όλες τους τις προ­σπά­θειες για να διώξουν από τα νησιά του Αιγαίου τις Ιτα­λι­κές ναυ­τι­κές δυνά­μεις και τους Ιππότες. Οι Ιππότες ιδιαί­τερα, λόγω της πει­ρα­τείας, ήταν το μεγα­λύ­τερο αγκάθι και έπρεπε να εξο­στρα­κι­στούν.

Έτσι η Ρόδος κατα­λή­φθηκε από τους Οθω­μα­νούς και απο­μο­νώ­θηκε από τον υπό­λοιπο κόσμο και στα χρόνια που περ­νού­σαν περι­θω­ριο­ποιού­νταν όλο και περισ­σό­τερο. Το 1912 βρήκε τα λιμάνια της μπα­ζω­μένα και την πόλη ένα Τούρ­κικο μαχαλά: χωρίς εμπόριο, χωρίς σχέσεις με το εξω­τε­ρικό, χωρίς άξια λόγου γεωρ­γική παρα­γωγή το νησί. Μια οικο­νο­μική και κοι­νω­νική ζωή υπο­ταγ­μένη στην Ανατολή.

Οι Ιταλοί που τότε ήθελαν να δημιουρ­γή­σουν μια δική τους αυτο­κρα­το­ρία, ήρθαν και στη Ρόδο τον Μάιο του 1912. Υπο­τί­θε­ται ότι την Ρόδο και τα άλλα νησιά τα κατά­λα­βαν για να εκβιά­σουν την Τουρκία να τους παρα­χω­ρή­σει τη Λιβύη. Ο σκοπός τους όμως άλλαξε αμέσως και έτσι από την πρώτη στιγμή που εγκα­τα­στά­θη­καν στη Ρόδο την είδαν ως το «καράβι που θα τους οδη­γούσε στην Ανατολή». Έτσι την περιέ­γραψε ένας δημο­σιο­γρά­φος στην εφη­με­ρίδα «Κορ­ριέρε ντελλα σέρα» ένα μήνα μετά την κατά­ληψη της. Θέλησαν λοιπόν να δημιουρ­γή­σουν μια βάση που θα τους έδινε τη δυνα­τό­τητα διείσ­δυ­σης σε ένα κόσμο πολύ δια­φο­ρε­τικό από τον δικό τους, αλλά με τις δικές τους λογικές. Η βασική προ­σπά­θεια των Ιταλών ήταν η δημιουρ­γία μιας «υβρι­δι­κής κοι­νω­νίας» που θα συμπε­ριε­λάμ­βανε τους Έλληνες, τους Μου­σουλ­μά­νους, τους Εβραί­ους και τους νεό­φερ­τους Ιταλούς. Μια τέτοια κοι­νω­νία πίστευαν πως θα μπο­ρούσε να διεισ­δύ­σει στην Ανατολή με ένα δια­φο­ρε­τικό πρόσωπο από αυτό με το οποίο μπήκαν οι άλλες αποι­κιο­κρα­τι­κές χώρες της Ευρώπης: Αγγλία, Γαλλία, Γερ­μα­νία κλπ. Η πόλη της Ρόδου έπρεπε να μετα­τρα­πεί σε βάση και στρα­τη­γείο της επε­κτα­τι­κής αυτής πολι­τι­κής τους. Όλα λοιπόν: η ιστορία, η γλώσσα, η αρχι­τε­κτο­νική, η δομή της οικο­νο­μίας και ο πολι­τι­σμός, έπρεπε να μπουν στην προ­κρού­στεια κλίνη των Ιταλών και να εναρ­μο­νι­στούν με τις βλέψεις τους. Αυτή η νοο­τρο­πία έφερε τους Ιταλούς σε σκληρή αντι­πα­ρά­θεση με τους Έλληνες κατοί­κους, ενώ είχαν κατα­φέ­ρει να προ­σε­ται­ρι­στούν και να εργα­λειο­ποι­ή­σουν τους Εβραί­ους και τους Μου­σουλ­μά­νους.

Παρόλα αυτά, την περίοδο των 34 χρόνων 10 μηνών και 25 ημερών, που κράτησε η Ιταλική κατοχή με διά­φο­ρους τρόπους, οι Ιταλοί έκαναν παρεμ­βά­σεις που άσχετα με την ιδιό­τητά τους ως κατα­κτη­τών και τις βλέψεις τους, δημιούρ­γη­σαν μια δια­φο­ρε­τική προ­ο­πτική για το νησί. Η απο­μο­νω­μένη Ρόδος άρχισε να γίνεται πρω­τα­γω­νι­στής στη Μεσό­γειο και μάλιστα σε όλα τα επίπεδα. Άλλωστε είπαμε πως θα ήταν η «Μάτριξ» για την ανά­πτυξη της Ανα­το­λής. Η λογική των Ιταλών, που μάλλον ήταν ουτοπία, έβλεπε μια Ανατολή στην οποία θα μετα­λα­μπά­δευαν αυτήν την υβρι­δική κοι­νω­νία και όπου οι Ιταλοί θα πρω­τα­γω­νι­στού­σαν. Η Ρόδος έπαιζε λοιπόν το ρόλο του δοκι­μα­στι­κού σωλήνα!

Ο Β΄ Παγκό­σμιος πόλεμος άλλαξε αυτές τις προ­ο­πτι­κές των Ιταλών και έφερε στην εξουσία για λίγο: αρχικά τους Γερ­μα­νούς και στην συνέ­χεια τους Άγγλους. Τελικά ήρθε η διακαώς επι­θυ­μού­μενη από αιώνες ενσω­μά­τωση με τη Ελλάδα. Όλα πάλι άλλαξαν και από τις ανα­λύ­σεις του κ. Λογο­θέτη βλέ­πουμε ότι η Ρόδος και γενι­κό­τερα η Δωδε­κά­νη­σος ευτύ­χισε με τη διοί­κηση που είχε έρθει τότε για να την εντάξει στο κορμό της πατρί­δας. Στην συνέ­χεια, άνθρω­ποι με οράματα και αγάπη για τον τόπο την οδή­γη­σαν, έστω και εμπει­ρικά, στους δρόμους της ανά­πτυ­ξης με λαμπρά απο­τε­λέ­σματα, που τα βλέ­πουμε μέχρι σήμερα. Ο κ. Μιλ­τιά­δης Λογο­θέ­της ήταν ένας από τους πρω­τα­γω­νι­στές αυτής της περιό­δου και και­νο­τό­μος για την εποχή του. Έτσι η Ρόδος, τις δεκα­ε­τίες του 60, του 70 και του 80 πέτυχε μια ολο­κλη­ρω­μένη και εντυ­πω­σιακή ανά­πτυξη. Η εμπει­ρία του λοιπόν που απο­τυ­πώ­νε­ται στο βιβλίο του είναι μονα­δική.

Στη συνέ­χεια, το Αθη­ναϊκό Κράτος, μας περιέ­λαβε στη λογική της «εξά­λει­ψης» της δια­φο­ρο­ποί­η­σης από τον κεντρικό κορμό και έσπρωξε τη Ρόδο σε μια νέα παρακμή. Η δικαιο­λο­γία που χρη­σι­μο­ποι­ή­θηκε ήταν το γεγονός ότι η Ελλάδα εντά­χθηκε επίσημα στις Ευρω­παϊ­κές Κοι­νό­τη­τες την 1η Ιανουα­ρίου 1981. Η Ρόδος από τότε «μπήκε» πάλι σε μια νέα πολυ­συλ­λε­κτική «Αυτο­κρα­το­ρία». Η λεγό­μενη Ευρω­παϊκή Ένωση είναι πολύ πιο μοντέρνα από τις προη­γού­με­νες αυτο­κρα­το­ρίες, αλλά το μέλλον μας είναι μέσα σε αυτήν και η Αθήνα το δια­χει­ρί­ζε­ται σε αυτά τα πλαίσια, χωρίς να μας αφήνει

τα περι­θώ­ρια, που είχαμε σε όλους τους προη­γού­με­νους αιώνες της ύπαρξης μας. Το μέλλον δεν ξέρουμε τι θα μας φέρει, όμως η γνώση του παρελ­θό­ντος μας είναι ανα­γκαία.

Πιστεύω λοιπόν ότι αυτό το βιβλίο: ΡΟΔΟΣ, Κοι­νω­νι­κές, οικο­νο­μι­κές και πολι­τι­σμι­κές μεταλ­λα­γές από την ύστερη Τουρ­κο­κρα­τία μέχρι σήμερα, με τις ανα­λύ­σεις του, που δείχνει τη πραγ­μα­τική πορεία του τόπου όλη αυτή τη περίοδο, προ­δια­γρά­φει και το μέλλον του, που μπορεί να μην είναι το ίδιο ρόδινο με το άμεσο παρελ­θόν του. Μέσα από αυτό το βιβλίο, που είναι λοιπόν ένα πολύ­τιμο εργα­λείο, μπο­ρούμε να δούμε το δρόμο που πρέπει να ακο­λου­θή­σουμε για να μην βρε­θούμε σε αδια­νό­η­τες κατα­στά­σεις. Μας δείχνει το δρόμο πως να γίνουμε εμείς αυτοί που θα καθο­ρί­σουν το μέλλον μας και να μην το αφή­σουμε στην τύχη ή στα χέρια άλλων.