Σωτ. Σέρμπος: «Τα ελληνοτουρκικά και τα αμερικανοτουρκικά σε πρώτο πλάνο το 2021»

Ο Σω­τή­ρης Σέρ­μπος είναι επί­κου­ρος κα­θη­γη­τής Διε­θνούς Πο­λι­τι­κής στο Δη­μο­κρί­τειο Πα­νε­πι­στή­μιο Θρά­κης και ερευ­νη­τι­κός εταί­ρος στο Jean Monnet European Centre of Excellence, ΕΚΠΑ.

Στην συ­νέ­ντευ­ξη που ακο­λου­θεί μι­λά­ει για τα ελ­λη­νο­τουρ­κι­κά αλλά και για τις προσ­δο­κί­ες της Ελ­λά­δας από την νέα αμε­ρι­κα­νι­κή διοί­κη­ση του Τζο Μπάι­ντεν.

• Κύριε Σέρ­μπο, να ξε­κι­νή­σου­με ζη­τώ­ντας από εσάς μια πολύ σύ­ντο­μη απο­τί­μη­ση στο μέ­τω­πο των γε­ω­πο­λι­τι­κών μας θε­μά­των –όχι μόνον για τα ελ­λη­νο­τουρ­κι­κά αλλά και για τις συμ­φω­νί­ες που υπέ­γρα­ψε η Ελ­λά­δα.

Με αφορ­μή την πολύ έντο­νη δρα­στη­ριο­ποί­η­ση της τουρ­κι­κής εξω­τε­ρι­κής πο­λι­τι­κής σε πε­ρι­φε­ρεια­κό επί­πε­δο, αυτό ήταν μια εξέ­λι­ξη που ‘πά­τη­σε’ την σκαν­δά­λη προ­κει­μέ­νου και η Ελ­λά­δα να μπει με θε­τι­κό πρό­ση­μο, σε ένα –όπως πολύ σωστά ανα­φέ­ρα­τε- γε­ω­πο­λι­τι­κό παί­γνιο που δια­δρα­μα­τί­ζε­ται στην πε­ριο­χή, τόσο της Με­σο­γεί­ου όσο και της Βό­ρειας Αφρι­κής και της Μέσης Ανα­το­λής. Άρα, η υπο­γρα­φή του Τουρ­κο-Λι­βυ­κού μνη­μο­νί­ου το Νο­έμ­βριο του 2019, ήταν αυτό που όπως ανέ­φε­ρα πά­τη­σε τη σκαν­δά­λη προ­κει­μέ­νου Ελ­λά­δα να προ­χω­ρή­σει σε δύο οριο­θε­τή­σεις θα­λασ­σί­ων ζωνών (μία με την Ιτα­λία και μία με την Αί­γυ­πτο). Αυτό ήταν μια ση­μα­ντι­κή εξέ­λι­ξη διότι μέχρι τότε η χώρα μας, παρά την πολύ σωστή επί­κλη­σή της στο Δί­καιο της Θά­λασ­σας, δεν είχε υπο­γρά­ψει με κά­ποια από τις όμο­ρες χώρες της πε­ριο­χής. Την ίδια στιγ­μή, ενί­σχυ­σε το απο­τύ­πω­μά της προ­κει­μέ­νου να προ­σπα­θή­σει να ευ­θυ­γραμ­μί­σει τα εθνι­κά της συμ­φέ­ρο­ντα με τα συμ­φέ­ρο­ντα άλλων χωρών που βλέ­πουν με με­γά­λη ανη­συ­χία την υπέρ­με­τρη στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­ση της τουρ­κι­κής εξω­τε­ρι­κής πο­λι­τι­κής. Αυτό είναι ένα νέο στοι­χείο που μετά τη Συρία το εί­δα­με έντο­να στη Λιβύη, πολύ πρό­σφα­τα στο Να­γκόρ­νο Κα­ρα­μπάχ, όπου η Τουρ­κία προ­σπά­θη­σε να προ­βά­λει πολύ έντο­να την στρα­τιω­τι­κή της ισχύ και να ενι­σχύ­σει τη θέση της στο πεδίο. Στην πο­ρεία, βλέ­πα­με την Τουρ­κία από το κα­λο­καί­ρι κι έπει­τα, να προ­χω­ρά­ει σε προ­κλη­τι­κές ενέρ­γειες εντός θα­λασ­σί­ων ζωνών με την Ελ­λά­δα που είναι μη οριο­θε­τη­μέ­νες. Αυτό προ­κά­λε­σε την αντί­δρα­ση της Ελ­λά­δας, προ­κει­μέ­νου πέρα από την απο­τρε­πτι­κή μας ισχύ την οποία συ­νε­χί­ζου­με να ενι­σχύ­ου­με και σε με­σο­πρό­θε­σμο επί­πε­δο (π.χ. να ανα­φέ­ρω την αγορά των Ραφάλ που έχουν κά­ποια ιδιαί­τε­ρα πλε­ο­νε­κτή­μα­τα σε επι­χει­ρη­σια­κό επί­πε­δο ένα­ντι των Μιράζ και των F-16). Συ­νε­πώς, η Ελ­λά­δα προ­σα­να­το­λί­ζε­ται στο ό,τι η απο­τρε­πτι­κή μας ισχύ, απο­τε­λεί ένα επι­πλέ­ον ερ­γα­λείο προ­κει­μέ­νου η Τουρ­κία να πιε­στεί και να προ­σέλ­θει σε έναν διά­λο­γο με την χώρα μας –με οριο­θε­τη­μέ­νη ατζέ­ντα και με­θο­δο­λο­γία. Άρα, η Ελ­λά­δα θα συ­νε­χί­σει να επεν­δύ­ει, από αέρος και θα­λάσ­σης, προ­κει­μέ­νου να μην ανα­τρα­πεί η ισορ­ρο­πία δυ­νά­με­ων. Την ίδια στιγ­μή κα­τα­βά­λα­με μια ση­μα­ντι­κή προ­σπά­θεια για την διε­θνο­ποί­η­ση του ζη­τή­μα­τος –δη­λα­δή, τα ελ­λη­νο­τουρ­κι­κά να βγουν από το στενό δι­με­ρές πλαί­σιο και να μπουν, αν θέ­λε­τε, στο πλέγ­μα των σχέ­σε­ων της Τουρ­κί­ας τόσο με την Ε.Ε. όσο και ευ­ρύ­τε­ρα σε αυτό το γε­ω­πο­λι­τι­κό μπρα-ντε-φερ που δια­δρα­μα­τί­ζε­ται στην πε­ριο­χή μας.

Μια άλλη αλ­λα­γή που πε­ρι­μέ­νου­με να δούμε πώς θα επη­ρε­ά­σει είναι η αλ­λα­γή στην αμε­ρι­κα­νι­κή διοί­κη­ση –δη­λα­δή η προ­ε­δρία του Τζο Μπάι­ντεν που ανα­λαμ­βά­νει στις 20 Ια­νουα­ρί­ου κι εκεί πε­ρι­μέ­νου­με να εξε­τά­σου­με ποιος θα είναι ο αντί­κτυ­πος στις σχέ­σεις ΗΠΑ – Τουρ­κί­ας, πώς αυτό θα επη­ρε­ά­σει και τα ζη­τή­μα­τα δι­με­ρούς εν­δια­φέ­ρο­ντος την Ελ­λά­δα και θα δούμε πώς θα εμ­βα­θύ­νου­με τις σχέ­σεις μας με τις ΗΠΑ –κάτι το οποίο πε­τύ­χα­με από το 2018 και συ­νε­χί­ζε­ται στα­θε­ρά. Πά­ντως, το πρώτο τρί­μη­νο της χρο­νιάς, πε­ρι­μέ­νου­με την αξιο­λό­γη­ση των ευρω-τουρ­κι­κών σχέ­σε­ων.

Να ανα­φέ­ρου­με ακόμη μία ση­μα­ντι­κή εξέ­λι­ξη, στον Έβρο τον Φε­βρουά­ριο & Μάρ­τιο του 2020, όταν η Τουρ­κία προ­χώ­ρη­σε σε ένα ορ­γα­νω­μέ­νο σχέ­διο εκ μέ­ρους των τουρ­κι­κών αρχών, για την με­τα­κί­νη­ση προ­σφυ­γο-με­τα­να­στευ­τι­κών πλη­θυ­σμών από τα χερ­σαία σύ­νο­ρα της Ελ­λά­δας, όπου η χώρα μας έδωσε μια ιδιαί­τε­ρα πει­στι­κή απά­ντη­ση, απο­τρέ­πο­ντας μια τέ­τοια εξέ­λι­ξη και συ­νε­χί­ζου­με την δια­πραγ­μά­τευ­ση ώστε τον Ιού­νιο του 2021 να κα­τα­λή­ξου­με σε μια ευ­ρω­παϊ­κή συμ­φω­νία για τη με­τα­νά­στευ­ση και το άσυλο που θα θω­ρα­κί­σει κα­λύ­τε­ρα την χώρα μας και βε­βαί­ως, θα συ­νε­πά­γε­ται με­γα­λύ­τε­ρη αλ­λη­λεγ­γύη εκ μέ­ρους των υπο­λοί­πων κρα­τών – μελών απέ­να­ντι σε χώρες πρώ­της γραμ­μής (Ελ­λά­δα, Ισπα­νία, Μάλτα και Ιτα­λία).

• Για τις ΗΠΑ, εί­δα­με την στάση του αμε­ρι­κα­νι­κού Κο­γκρέσ­σου για τις κυ­ρώ­σεις κατά της Τουρ­κί­ας. Ωστό­σο, ο Τραμπ θε­ω­ρή­θη­κε ως ένας Πρό­ε­δρος πε­ρισ­σό­τε­ρο ‘φι­λι­κός’ απέ­να­ντι στον Ερ­ντο­γάν. Τι μπο­ρού­με να πε­ρι­μέ­νου­με από τον Μπάι­ντεν;

Κοι­τάξ­τε, θα έχου­με μια επι­στρο­φή στην ομα­λό­τη­τα, αλλά χωρίς να τρέ­φου­με και… αυ­τα­πά­τες. Το θε­τι­κό για την φι­λε­λεύ­θε­ρη διε­θνή τάξη, είναι ότι ο Τούρ­κος Πρό­ε­δρος θα χάσει την αδια­με­σο­λά­βη­τη σχέση που είχε σφυ­ρη­λα­τή­σει με τον ομό­λο­γό του στον Λευκό Οίκο (το… αφτί του Ντ. Τραμπ) διότι πολ­λές φορές ενώ οι ΗΠΑ ήθε­λαν να προ­χω­ρή­σουν στην επι­βο­λή κυ­ρώ­σε­ων, δεν το έκα­ναν. Από εκεί και πέρα, αυτό που πε­ρι­μέ­νου­με είναι μια πιο συ­στη­μα­τι­κή αξιο­λό­γη­ση των αμε­ρι­κα­νο-τουρ­κι­κών σχέ­σε­ων. Σα­φέ­στα­τα θα υπάρ­χει και ο πα­ρά­γο­ντας Ρωσία αφού το εύρος του ρω­σι­κού απο­τυ­πώ­μα­τος στην αυ­το­νό­μη­ση της τουρ­κι­κής εξω­τε­ρι­κής πο­λι­τι­κής, θα μπει στο τρα­πέ­ζι. Επι­πλέ­ον, θα έχου­με μια αμε­ρι­κα­νι­κή διοί­κη­ση με πολύ πιο έντο­νο το ΝΑΤΟ-κε­ντρι­κό πρό­ση­μο σε αντι­δια­στο­λή με τον Ντ.Τραμπ ενώ πε­ρι­μέ­νου­με μια διοί­κη­ση, φι­λι­κά δια­κεί­με­νη προς την Ε.Ε. Θα γίνει μια προ­σπά­θεια επα­νεκ­κί­νη­σης των με­τα­ξύ τους σχέ­σε­ων που έχουν τραυ­μα­τι­στεί βαριά την τε­λευ­ταία τε­τρα­ε­τία. Συ­νε­πώς, στα θέ­μα­τα εξω­τε­ρι­κής πο­λι­τι­κής που έχου­με δει την Ε.Ε. να υπο­λεί­πε­ται και να μην μπο­ρεί να εκ­πο­νή­σει μια ενιαία στρα­τη­γι­κή, η συν­δρο­μή των ΗΠΑ θα είναι ση­μα­ντι­κή προ­κει­μέ­νου να ευ­θυ­γραμ­μι­στεί η Ευ­ρώ­πη (και ο γαλλο-γερ­μα­νι­κός άξο­νας που πα­ρου­σιά­ζει ση­μα­ντι­κές απο­κλί­σεις). Από εκεί και πέρα, θα πρέ­πει να έχου­με υπόψη μας, ότι οι ΗΠΑ θα προ­σπα­θή­σουν να ξε­δι­πλώ­σουν ένα συν­δυα­σμέ­νο πλέγ­μα από ανταλ­λάγ­μα­τα και… μα­στί­για που θα έχουν ένα­ντι της Τουρ­κί­ας, με πιο συ­στη­μα­τι­κό τρόπο και να δούμε πώς αυτό θα έχει αντί­κτυ­πο στα ζη­τή­μα­τα ελ­λη­νι­κού εν­δια­φέ­ρο­ντος. Θεωρώ ότι οι ΗΠΑ θα ξε­κι­νή­σουν πρώτα με την Ρωσία και με την Μέση Ανα­το­λή.

Όσον αφορά στην πε­ρι­φε­ρεια­κή ισορ­ρο­πία δυ­νά­με­ων στην Με­σό­γειο, σα­φέ­στα­τα η Τουρ­κία θέλει να ανα­τρέ­ψει το status quo άρα είναι ση­μα­ντι­κό εκ μέ­ρους των ΗΠΑ να έχουν μια πολύ ξε­κά­θα­ρη θέση όσον αφορά μια σειρά από γκρί­ζα και θολά ση­μεία. Συ­νε­πώς, σε αυτή την αμε­ρι­κα­νο-του­ρι­κή δια­πραγ­μά­τευ­ση, η Ελ­λά­δα πρέ­πει να αξιώ­σει ση­μα­ντι­κή συμ­βο­λή για τον ρόλο της στα δυ­τι­κά Βαλ­κά­νια, ΝΑ Ευ­ρώ­πη και Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο.

• Η τουρ­κι­κή κυ­βέρ­νη­ση επι­μέ­νει ότι θέλει διά­λο­γο αλλά η Ελ­λά­δα αρ­νεί­ται να κα­θί­σει στο τρα­πέ­ζι. Θα ήθελα το σχό­λιό σας. Διά­λο­γο… πού;

Αυτό που βλέ­που­με από την πλευ­ρά του Ερ­ντο­γάν είναι μια κατ’ αρχήν διά­θε­ση να προ­χω­ρή­σει σε μια έστω και με­ρι­κή ομα­λο­ποί­η­ση της εξω­τε­ρι­κής του πο­λι­τι­κής. Η Ελ­λά­δα έχει απα­ντή­σει από πολύ νωρίς για τις διε­ρευ­νη­τι­κές επα­φές αλλά με την προ­ϋ­πό­θε­ση να συμ­φω­νή­σου­με σε μια οριο­θε­τη­μέ­νη ατζέ­ντα με θα­λάσ­σιες ζώνες και με συ­γκε­κρι­μέ­νη με­θο­δο­λο­γία. Εάν απο­τύ­χουν οι δύο πλευ­ρές θα προ­σφύ­γου­με στην διε­θνή διαι­τη­σία.

Περί Συν­θή­κης της Λω­ζά­νης θα κάνω μια γε­νι­κή πα­ρα­τή­ρη­ση: Είναι ωφέ­λι­μο να προ­σεγ­γί­ζου­με την Τουρ­κία όχι μόνο με δυ­τι­κή οπτι­κή ή πως εμείς θα τη θέ­λα­με από κοι­νού με τη σχέση που επι­θυ­μού­με μαζί της αλλά και πως η ίδια βλέ­πει τον εαυτό της.

1. Επα­να­δια­πραγ­μά­τευ­ση της σχέ­σης της με τη Δύση. Για τον Τούρ­κο πρό­ε­δρο η Λω­ζά­νη φέρει τη σφρα­γί­δα του Μου­στα­φά Κεμάλ και της προ­σέγ­γι­σής του με τη Δύση (η οποία τότε ήταν ισχυ­ρή και ενω­μέ­νη ενα­ντί­ον της Οθω­μα­νι­κής Αυ­το­κρα­το­ρί­ας). Για τον Ερ­ντο­γάν τα πράγ­μα­τα έχουν αλ­λά­ξει τόσο για τη Δύση όσο και για τη χώρα του (η με­τα­τρο­πή της Αγίας Σο­φί­ας σε τέ­με­νος έγινε και για αυτό τον λόγο).

2. Υπάρ­χει ένα ση­μα­ντι­κό τμήμα της τουρ­κι­κής κοι­νω­νί­ας που σ’ επί­πε­δο βα­θύ­τε­ρων αντι­λή­ψε­ων ασπά­ζε­ται τα πα­ρα­πά­νω. Επι­πλέ­ον απο­τε­λεί ση­μείο συ­νά­ντη­σης του οθω­μα­νι­κού ισλα­μι­σμού με τον Κε­μα­λι­κό εθνι­κι­σμό και τον πα­ντουρ­κι­σμό.

3. Στην Ελ­λά­δα έχου­με υπο­τι­μή­σει τον ανα­βαθ­μι­σμέ­νο ρόλο που απο­λαμ­βά­νει ως κυ­βερ­νη­τι­κός εταί­ρος το MHP στο πλαί­σιο του power structure και την αρ­χι­τε­κτο­νι­κή εξου­σί­ας του προ­ε­δρι­κού συ­στή­μα­τος. Εκεί θα δο­κι­μα­στούν τα όρια / room to maneuver μιας πι­θα­νής με­ρι­κής ομα­λο­ποί­η­σης που ήδη επι­χει­ρεί­ται εκ μέ­ρους του Τούρ­κου προ­έ­δρου σε οι­κο­νο­μία και εξω­τε­ρι­κή πο­λι­τι­κή.