Το ευρωπαϊκό report για την αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών στην Ελλάδα

Η δια­δι­κα­σία αξιο­λό­γη­σης ξε­κί­νη­σε με αί­τη­μα των ελ­λη­νι­κών αρχών τον Σε­πτέμ­βριο του 2023 και σε αυτήν συμ­με­τεί­χαν εμπει­ρο­γνώ­μο­νες από Ισπα­νία, Πορ­το­γα­λία, Γαλ­λία, Νορ­βη­γία αλλά και από τον ΟΟΣΑ

Τα θε­τι­κά και τα αρ­νη­τι­κά ση­μεία στον τρόπο που η χώρα μας αντι­με­τω­πί­ζει τις δα­σι­κές πυρ­κα­γιές δη­μο­σί­ευ­σε ο Μη­χα­νι­σμός Πο­λι­τι­κής Προ­στα­σί­ας της Ευ­ρω­παϊ­κής Ενω­σης μέσα από την έκ­θε­ση αξιoλό­γη­σης Wildfire Peer Review– Report Greece 2024.

Η έκ­θε­ση η οποία πα­ρα­δό­θη­κε από τον επι­κε­φα­λής της Γε­νι­κής Διεύ­θυν­σης Ευ­ρω­παϊ­κής Πο­λι­τι­κής Προ­στα­σί­ας και Επι­χει­ρή­σε­ων Αν­θρω­πι­στι­κής Βο­ή­θειας της Ευ­ρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής στις ελ­λη­νι­κές αρχές, προ­έ­κυ­ψε ύστε­ρα από αυ­τό­βου­λη πρό­τα­ση της Ελ­λά­δας προς τον Μη­χα­νι­σμό, τον Σε­πτέμ­βριο του 2023.

Πε­ρι­γρά­φο­ντας τη δια­δρο­μή δη­μιουρ­γί­ας της έκ­θε­σης, ο Ζα­χα­ρί­ας Για­κου­μής, επι­κε­φα­λής της Μο­νά­δας Επι­κοι­νω­νί­ας στη διεύ­θυν­ση που ανέ­λα­βε την αξιο­λό­γη­ση, το­νί­ζει στην «Κ»: «Η Ευ­ρω­παϊ­κή Επι­τρο­πή πα­ρου­σί­α­σε τη δυ­να­τό­τη­τα αξιο­λό­γη­σης του συ­στή­μα­τος δια­χεί­ρι­σης κιν­δύ­νου δα­σι­κών πυρ­κα­γιών, πέ­ρυ­σι. Η Ελ­λά­δα, η Ιτα­λία και το κρα­τί­διο του Βρα­δεμ­βούρ­γου ήταν οι πρώ­τοι που ζή­τη­σαν να αξιο­λο­γη­θούν εθε­λο­ντι­κά και το αί­τη­μά τους έγινε δεκτό. Επο­μέ­νως η δια­δι­κα­σία αυτή ξε­κί­νη­σε με το αί­τη­μα των ελ­λη­νι­κών αρχών τον Σε­πτέμ­βριο του 2023. Η ελ­λη­νι­κή έκ­θε­ση ολο­κλη­ρώ­θη­κε πρώτη. Στην αξιο­λό­γη­ση της Ελ­λά­δας συμ­με­τεί­χαν εμπει­ρο­γνώ­μο­νες από Ισπα­νία, Πορ­το­γα­λία, Γαλ­λία, Νορ­βη­γία αλλά και από τον ΟΟΣΑ».

Εκτός από την Πυ­ρο­σβε­στι­κή και τα υπουρ­γεία Πο­λι­τι­κής Προ­στα­σί­ας και Πε­ρι­βάλ­λο­ντος, η ομάδα των αξιο­λο­γη­τών μί­λη­σε με πε­ρισ­σό­τε­ρους από 40 φο­ρείς στην Ελ­λά­δα, ΜΚΟ όπως η WWF αλλά και το­πι­κούς πα­ρά­γο­ντες. «Πρό­κει­ται για μια πολύ ολο­κλη­ρω­μέ­νη προ­σέγ­γι­ση» ση­μειώ­νει ο κ. Για­κου­μής.

Τα συ­μπε­ρά­σμα­τα της έκ­θε­σης

Πού έχει ση­μειω­θεί πρό­ο­δος

Το βα­σι­κό συ­μπέ­ρα­σμα της έκ­θε­σης είναι πως το ελ­λη­νι­κό σύ­στη­μα δια­χεί­ρι­σης κιν­δύ­νου πυρ­κα­γιών κρί­νε­ται απο­τε­λε­σμα­τι­κό και καλά δο­μη­μέ­νο.

Οπως ανα­φέ­ρε­ται χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά: «Τα τε­λευ­ταία χρό­νια, ιδιαι­τέ­ρως μετά την ίδρυ­ση του υπουρ­γεί­ου Κλι­μα­τι­κής Κρί­σης και Πο­λι­τι­κής Προ­στα­σί­ας, η Ελ­λά­δα ση­μεί­ω­σε ση­μα­ντι­κή πρό­ο­δο στη δια­χεί­ρι­ση του κιν­δύ­νου πυρ­κα­γιών μέσω της υιο­θέ­τη­σης μιας πιο εμπε­ρι­στα­τω­μέ­νης και ολι­στι­κής προ­σέγ­γι­σης».

Ανά­με­σα στις θε­τι­κές κι­νή­σεις των τε­λευ­ταί­ων ετών ανα­φέ­ρο­νται τα ισχυ­ρά πρω­τό­κολ­λα για την προ­στα­σία των πο­λι­τών, ιδίως όσον αφορά στις δια­δι­κα­σί­ες προ­λη­πτι­κής εκ­κέ­νω­σης, μέσω ει­δι­κών σχε­δί­ων που στα­δια­κά κα­ταρ­τί­ζο­νται και βέ­βαια μέσω του μη­χα­νι­σμού μη­νυ­μά­των του αριθ­μού 112. Βέ­βαια, ση­μειώ­νε­ται πως τα όρια του 112 πρέ­πει να ανα­θε­ω­ρη­θούν, για να απο­φεύ­γε­ται η κα­τά­χρη­ση αυτών των μη­νυ­μά­των. Στα θε­τι­κά συ­μπε­ρι­λαμ­βά­νο­νται και οι ει­δι­κές δια­δι­κα­σί­ες, σε συ­νερ­γα­σία με το υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών, για την πα­ρο­χή βο­ή­θειας σε του­ρί­στες και ξέ­νους πο­λί­τες κατά τη διάρ­κεια μα­ζι­κών εκ­κε­νώ­σε­ων.

Το­νί­ζε­ται επί­σης πως η Ελ­λά­δα συμ­με­τέ­χει ενερ­γά στις ευ­και­ρί­ες που πα­ρέ­χο­νται στο πλαί­σιο του Μη­χα­νι­σμού Πο­λι­τι­κής Προ­στα­σί­ας της Ενω­σης όσον αφορά τις ασκή­σεις, την εκ­παί­δευ­ση και τις διε­θνείς ανταλ­λα­γές.

Ανά­με­σα στις θε­τι­κές κι­νή­σεις των τε­λευ­ταί­ων ετών ανα­φέ­ρο­νται τα ισχυ­ρά πρω­τό­κολ­λα για την προ­στα­σία των πο­λι­τών, ιδίως όσον αφορά στις δια­δι­κα­σί­ες προ­λη­πτι­κής εκ­κέ­νω­σης.

Η δη­μιουρ­γία του Ενιαί­ου Συ­ντο­νι­στι­κού Κέ­ντρου Επι­χει­ρή­σε­ων και Δια­χεί­ρι­σης Κρί­σε­ων (ΕΣΚΕ­ΔΙΚ) απο­τε­λεί σύμ­φω­να με την ομάδα αξιο­λό­γη­σης μια κρί­σι­μη συ­νι­στώ­σα του συ­στή­μα­τος δια­χεί­ρι­σης κα­τα­στρο­φών, η οποία δια­σφα­λί­ζει τη συ­νε­χή πα­ρα­κο­λού­θη­ση της κα­τά­στα­σης. Την ίδια στιγ­μή, η σύ­μπρα­ξη με­τα­ξύ των βα­σι­κών εμπλε­κό­με­νων φο­ρέ­ων σε όλο τον κύκλο δια­χεί­ρι­σης των πυρ­κα­γιών, αυ­ξά­νε­ται συ­νε­χώς και έχει ση­μειω­θεί ση­μα­ντι­κή πρό­ο­δος.

Στα συν προ­σμε­τρώ­νται οι συ­νε­ται­ρι­σμοί εκ­παι­δευ­μέ­νων δα­σερ­γα­τών κα­τα­γε­γραμ­μέ­νων σε επί­ση­μο μη­τρώο, η αύ­ξη­ση του προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού για τις δρα­στη­ριό­τη­τες πρό­λη­ψης αλλά και ο προ­σα­να­το­λι­σμός της Πο­λι­τεί­ας σε πο­λι­τι­κές προ­σαρ­μο­γής στην κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή.

Ση­μειώ­νε­ται δε ότι «το Εθνι­κό Δα­σι­κό Κτη­μα­το­λό­γιο βρί­σκε­ται στο στά­διο της ολο­κλή­ρω­σης και θα απο­τε­λέ­σει βα­σι­κή πηγή πλη­ρο­φο­ριών για την υπο­στή­ρι­ξη των δια­δι­κα­σιών εκτί­μη­σης κιν­δύ­νου στις διά­φο­ρες εδα­φι­κές κλί­μα­κες». Επι­ση­μαί­νε­ται επι­πλέ­ον πως «η ανά­πτυ­ξη ομά­δων εθε­λο­ντών πυ­ρο­σβε­στών απο­τε­λεί πο­λύ­τι­μη πρω­το­βου­λία που συ­μπλη­ρώ­νει τα κα­θιε­ρω­μέ­να μέσα αντι­με­τώ­πι­σης. Θα μπο­ρού­σε να προ­ω­θη­θεί πε­ραι­τέ­ρω και να ενερ­γο­ποιού­νται υπό προ­κα­θο­ρι­σμέ­νες συν­θή­κες, εφό­σον έχουν τα ίδια προ­σό­ντα και την ίδια εκ­παί­δευ­ση με τους επαγ­γελ­μα­τί­ες πυ­ρο­σβέ­στες».

Πού υστε­ρού­με

Οσον αφορά στα ση­μεία που πρέ­πει να βελ­τιω­θούν, ως βα­σι­κό­τε­ρη αδυ­να­μία όλων, σύμ­φω­να με την έκ­θε­ση, είναι το γε­γο­νός ότι η αντι­με­τώ­πι­ση των δα­σι­κών πυρ­κα­γιών στη χώρα μας εστιά­ζει κατά βάση στην ετοι­μό­τη­τα και την κα­τα­στο­λή και λι­γό­τε­ρο στην πρό­λη­ψη.

Οπως υπο­γραμ­μί­ζει στην «Κ» και κ. Για­κου­μής: «Από τη στιγ­μή που η Ευ­ρώ­πη είναι η τα­χύ­τε­ρα θερ­μαι­νό­με­νη πε­ριο­χή του πλα­νή­τη, κα­νέ­να σύ­στη­μα δεν θε­ω­ρεί­ται τέ­λειο και γι’ αυτό χρειά­ζε­ται να δου­λέ­ψουν πα­ρα­πά­νω, όλες οι χώρες, στο κομ­μά­τι της πρό­λη­ψης».

Ως βα­σι­κό­τε­ρη αδυ­να­μία όλων σύμ­φω­να με την έκ­θε­ση, είναι το γε­γο­νός ότι η αντι­με­τώ­πι­ση των δα­σι­κών πυρ­κα­γιών στη χώρα μας εστιά­ζει κατά βάση στην ετοι­μό­τη­τα και την κα­τα­στο­λή και λι­γό­τε­ρο στην πρό­λη­ψη.

Επί­σης, σύμ­φω­να με τους ει­δι­κούς, το πι­λο­τι­κό σχέ­διο προ­δια­γε­γραμ­μέ­νης καύ­σης (μία μέ­θο­δο πρό­λη­ψης με σκοπό και τη μεί­ω­ση της καύ­σι­μης ύλης πριν καν την εκ­δή­λω­ση μιας πυρ­κα­γιάς), το οποίο εφαρ­μό­στη­κε στη Χίο και απο­δεί­χθη­κε μια εξαι­ρε­τι­κή πρω­το­βου­λία, πρέ­πει να προ­ω­θη­θεί πε­ραι­τέ­ρω. Το ίδιο ανα­φέ­ρε­ται και για την ανά­πτυ­ξη Ει­δι­κών Μο­νά­δων Δα­σι­κών Επι­χει­ρή­σε­ων (EMOΔE) η οποία σύμ­φω­να με τους ει­δι­κούς, απο­τε­λεί μια εξαι­ρε­τι­κή πρω­το­βου­λία που θα πρέ­πει κι αυτή να ανα­πτυ­χθεί άμεσα, σε με­γά­λο εύρος.

Και μπο­ρεί σε επί­πε­δο διοι­κη­τι­κής συ­νερ­γα­σί­ας η ει­κό­να να βελ­τιώ­νε­ται διαρ­κώς, στη σύ­μπρα­ξη όμως με τον ιδιω­τι­κό τομέα, την ερευ­νη­τι­κή και ακα­δη­μαϊ­κή κοι­νό­τη­τα, αλλά και με τους πο­λί­τες στο σύ­νο­λο της κοι­νω­νία, το σύ­στη­μα αντι­με­τώ­πι­σης πυρ­κα­γιών πά­σχει ση­μα­ντι­κά.

«Για πα­ρά­δειγ­μα, το εν­νοιο­λο­γι­κό μο­ντέ­λο για έναν χάρτη επι­κιν­δυ­νό­τη­τας στο πλαί­σιο του έργου FirEUrisk θα μπο­ρού­σε να ανα­πτυ­χθεί πε­ραι­τέ­ρω από κοι­νού με τις δη­μό­σιες αρχές».

Στα αρ­νη­τι­κά ανα­φέ­ρο­νται ακόμα τα εξής: ξε­πε­ρα­σμέ­νο νο­μι­κό πλαί­σιο στον σχε­δια­σμό δια­χεί­ρι­σης των δασών αλλά και συ­νε­χείς αλ­λα­γές στο νο­μι­κό και θε­σμι­κό πλαί­σιο για τη δια­χεί­ρι­ση του κιν­δύ­νου κα­τα­στρο­φών και πυρ­κα­γιών. Το γε­γο­νός αυτό κα­θι­στά δύ­σκο­λο να επι­βλη­θούν και να λει­τουρ­γή­σουν οι πολ­λές αλ­λα­γές, ιδίως σε το­πι­κό επί­πε­δο.

Η ομάδα των πέντε αξιο­λο­γη­τών σε μία από τις πολ­λές επι­σκέ­ψεις τους στην Ελ­λά­δα κατά τη διάρ­κεια του πε­ρα­σμέ­νου χει­μώ­να. Τα μέλη της ομά­δας συ­νο­μί­λη­σαν με πε­ρισ­σό­τε­ρους από 40 φο­ρείς στην Ελ­λά­δα.

Το­νί­ζε­ται επί­σης η ανά­γκη για με­γα­λύ­τε­ρη δια­φά­νεια στις εθνι­κές δια­δι­κα­σί­ες λήψης απο­φά­σε­ων σχε­τι­κά με τον προ­γραμ­μα­τι­σμό των επεν­δύ­σε­ων. Κρί­νε­ται απα­ραί­τη­το, ακόμα, να σχε­δια­στούν νέες πρα­κτι­κές αντι­με­τώ­πι­σης των πυρ­κα­γιών στις μει­κτές πε­ριο­χές δά­σους – αστι­κών οι­κι­σμών. Επί­σης χρειά­ζε­ται να δη­μιουρ­γη­θεί μια εθνι­κή επι­τρο­πή δια­χεί­ρι­σης κιν­δύ­νου πυρ­κα­γιών ως ένα συ­ντο­νι­στι­κό όρ­γα­νο που θα απο­τε­λεί­ται από όλους τους βα­σι­κούς φο­ρείς. Ακόμα, συ­στή­νε­ται η ενί­σχυ­ση των το­πι­κών φο­ρέ­ων στην Πε­ρι­φέ­ρεια, οι οποί­οι πα­ρου­σιά­ζουν κρί­σι­μες αδυ­να­μί­ες, ει­δι­κά στην έλ­λει­ψη εξει­δι­κευ­μέ­νου προ­σω­πι­κού και οι­κο­νο­μι­κών πόρων. Τέλος χρειά­ζε­ται να επι­και­ρο­ποι­η­θεί ο εθνι­κός χάρ­της κιν­δύ­νου πυρ­κα­γιών, ο οποί­ος χρο­νο­λο­γεί­ται από το 1980 (αν και επι­κυ­ρώ­νε­ται ετη­σί­ως με στα­τι­στι­κή ανά­λυ­ση).

Συ­νο­μι­λώ­ντας με τα μέλη της ευ­ρω­παϊ­κής επι­τρο­πής

Ο δρ Γα­βρι­ήλ Ξαν­θό­που­λος, δα­σο­λό­γος, ει­δι­κός στις δα­σι­κές πυρ­κα­γιές, διευ­θυ­ντής του Ιν­στι­τού­του Με­σο­γεια­κών Δα­σι­κών Οι­κο­συ­στη­μά­των του ΕΛΓΟ ΔΗ­ΜΗ­ΤΡΑ και μέλος της Ανε­ξάρ­τη­της Επι­τρο­πής για τη διε­ρεύ­νη­ση των αι­τιών των πυρ­κα­γιών, είναι ένας από τους πολ­λούς επι­στή­μο­νες που συ­νο­μί­λη­σαν με την ομάδα των πέντε ει­δι­κών.

Στις 30/1/2024, ο ίδιος πα­ρου­σί­α­σε στο υπουρ­γείο Κλι­μα­τι­κής Κρί­σης και Πο­λι­τι­κής Προ­στα­σί­ας τις προ­τά­σεις του, μαζί με εκ­πρό­σω­πο από τη Σχολή Δα­σο­λο­γί­ας του ΑΠΘ αλλά και μέλη του WWF.

Συ­μπυ­κνώ­νο­ντας τα συ­μπε­ρά­σμα­τα της έκ­θε­σης από τη δική του θέση ο κ. Ξαν­θό­που­λος ανα­φέ­ρει τα εξής: «Είναι μια έκ­θε­ση προς τη σωστή κα­τεύ­θυν­ση και ισορ­ρο­πη­μέ­νη. Είναι θε­τι­κό εκ μέ­ρους της Ελ­λά­δας πως ζη­τή­σα­με με δική μας πρω­το­βου­λία μια επι­σκό­πη­ση. Από τη μία, ανα­γνω­ρί­ζε­ται όλη η προ­σπά­θεια που έχει γίνει τα τε­λευ­ταία χρό­νια στη χώρα μας για ανα­βάθ­μι­ση της αντι­με­τώ­πι­σης των δα­σι­κών πυρ­κα­γιών μετά τις με­γά­λες κα­τα­στρο­φές του 2021 και του 2023. Από την άλλη, βλέ­που­με ότι υστε­ρού­με σε ση­μα­ντι­κούς το­μείς. Ενας από αυ­τούς είναι η πρό­λη­ψη κι ένας άλλος οι διαρ­κείς αλ­λα­γές στις πο­λι­τι­κές μας γύρω από το θέμα. Για πα­ρά­δειγ­μα, τα μέτρα πυ­ρο­προ­στα­σί­ας από τη μεριά των κα­τοί­κων στις οι­κί­ες τους άλ­λα­ξαν και αναι­ρέ­θη­καν πολ­λές φορές μέσα σε λί­γους μήνες».

Ο κ. Ξαν­θό­που­λος το­νί­ζει πως η βα­σι­κή «πληγή» είναι αυτή της δα­σι­κής υπη­ρε­σί­ας η οποία χρειά­ζε­ται οπωσ­δή­πο­τε ενί­σχυ­ση. «Από το 2021 φω­νά­ζου­με για την ανά­γκη πρό­σλη­ψης 500 δα­σι­κών υπαλ­λή­λων και ακόμα τους πε­ρι­μέ­νου­με» κα­τα­λή­γει ο ίδιος.

Πηγή kathimerini.gr