Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας: «Βασίλισσα» του κορονοϊού η μερική απασχόληση

Σύμ­φω­να με το Εθνι­κό Ιν­στι­τού­το Ερ­γα­σί­ας και Αν­θρώ­πι­νου Δυ­να­μι­κού, καθώς η κρίση συ­νε­χί­ζε­ται και ενώ γί­νε­ται προ­σπά­θεια μιας στα­δια­κής επα­νεκ­κί­νη­σης της οι­κο­νο­μί­ας, μετά από ένα διά­στη­μα συ­γκυ­ρια­κής δια­χεί­ρι­σης του υγειο­νο­μι­κού ζη­τή­μα­τος, οι ορι­στι­κές επι­πτώ­σεις που θα έχει η κρίση αυτή όταν τε­λειώ­σει, πα­ρα­μέ­νουν εν πολ­λοίς άγνω­στες. Ο βαθ­μός, η έκτα­ση και το βάθος των επι­πτώ­σε­ων αυτών στη διάρ­κεια του χρό­νου και σε ό,τι αφορά στη λει­τουρ­γία της οι­κο­νο­μί­ας και στις ερ­γα­σια­κές σχέ­σεις, σε με­γά­λο βαθμό δεν μπο­ρούν ακόμα να απο­τυ­πω­θούν επα­κρι­βώς και ει­κά­ζο­νται με την κα­τα­σκευή αι­σιό­δο­ξων, απαι­σιό­δο­ξων και εν­διά­με­σων σε­να­ρί­ων.

Σε κάθε πε­ρί­πτω­ση η μέχρι σή­με­ρα ει­κό­να στην Ελ­λά­δα κα­τα­δει­κνύ­ει ότι έχει αρ­χί­σει ήδη να δια­φαί­νε­ται μια αύ­ξη­ση στις με­τα­τρο­πές συμ­βά­σε­ων ερ­γα­σί­ας από πλήρη σε εκ πε­ρι­τρο­πής ερ­γα­σία, υπο­δη­λώ­νο­ντας μια ση­μα­ντι­κή μεί­ω­ση των ωρών ερ­γα­σί­ας στον ιδιω­τι­κό τομέα, ως μια πρώτη αντί­δρα­ση απέ­να­ντι στην κρίση.

Το Ιν­στι­τού­το επι­ση­μαί­νει μά­λι­στα ότι η τάση αυτή ανα­μέ­νε­ται να γε­νι­κευ­τεί με την πρό­σφα­τη νο­μο­θέ­τη­ση του Μη­χα­νι­σμού Στή­ρι­ξης “ΣΥΝ-ΕΡ­ΓΑ­ΣΙΑ”, δη­λα­δή της δυ­να­τό­τη­τας εφαρ­μο­γής εκ πε­ρι­τρο­πής ερ­γα­σί­ας σε πο­σο­στό 50% των ερ­γα­ζο­μέ­νων μιας επι­χεί­ρη­σης σε συν­δυα­σμό με την κά­λυ­ψη μέ­ρους του 60% του υπο­λει­πό­με­νου κα­τα­βαλ­λό­με­νου μι­σθού και με χρη­μα­το­δό­τη­ση μέσω του ευ­ρω­παϊ­κού προ­γράμ­μα­τος SURE.

Ελ­λά­δα

Το ξέ­σπα­σμα της κρί­σης του COVID 19 και της συ­νε­πα­γό­με­νης ανα­στο­λής της οι­κο­νο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας σε μια σειρά κλά­δους με με­γά­λο αριθ­μό ερ­γα­ζο­μέ­νων, αντι­με­τω­πί­στη­κε στην Ελ­λά­δα με λήψη έκτα­κτων μέ­τρων για την προ­σω­ρι­νή προ­στα­σία της ερ­γα­σί­ας από το εν­δε­χό­με­νο πραγ­μα­το­ποί­η­σης μα­ζι­κών απο­λύ­σε­ων και των επι­χει­ρή­σε­ων, οι οποί­ες είτε έκλει­σαν με κυ­βερ­νη­τι­κή εντο­λή, είτε χα­ρα­κτη­ρί­στη­καν ως πλητ­τό­με­νες δη­λα­δή είχαν με­γά­λη πτώση του κύ­κλου ερ­γα­σιών τους.

Τα βα­σι­κό­τε­ρα μέτρα ως γνω­στόν ήταν η έντα­ξη των ερ­γα­ζο­μέ­νων σε κα­θε­στώς ανα­στο­λής σύμ­βα­σης ερ­γα­σί­ας με πα­ράλ­λη­λη χο­ρή­γη­ση σε αυ­τούς απο­ζη­μί­ω­σης ει­δι­κού σκο­πού (800 ευρώ για το διά­στη­μα από 15/3 έως 30/4 και 534 ευρώ για τον μήνα Μάιο 2020) και με ταυ­τό­χρο­νη απα­γό­ρευ­ση των απο­λύ­σε­ων σε όσες επι­χει­ρή­σεις εντά­χθη­καν στο κα­θε­στώς αυτό είτε με διοι­κη­τι­κή εντο­λή, είτε ως πλητ­τό­με­νες.

Απο­λύ­σεις Μάρ­τιος – Απρί­λιος 2020 

Από τα στοι­χεία του συ­στή­μα­τος ΕΡ­ΓΑ­ΝΗ που δη­μο­σιο­ποι­ή­θη­καν και αφο­ρούν στον αριθ­μό απο­λύ­σε­ων κατά του μήνες Μάρ­τιο – Απρί­λιο 2020, δια­φαί­νε­ται μια ση­μα­ντι­κή συ­γκρά­τη­ση των απο­λύ­σε­ων οφει­λό­με­νη προ­φα­νώς στα μέτρα που ελή­φθη­σαν για την αντι­με­τώ­πι­ση των συ­νε­πειών της κρί­σης.

– Κατά τον μήνα Μάρ­τιο 2020, οι “κα­θα­ρές” απο­λύ­σεις, δη­λα­δή οι κα­ταγ­γε­λί­ες συμ­βά­σε­ων αο­ρί­στου χρό­νου καθώς και οι λή­ξεις συμ­βά­σε­ων ορι­σμέ­νου χρό­νου ανήλ­θαν σε 77.044 (ένα­ντι 90.924 του αντί­στοι­χου μήνα Μαρ­τί­ου 2019). Επί­σης, ο αριθ­μός των οι­κειο­θε­λών απο­χω­ρή­σε­ων πα­ρέ­μει­νε αμε­τά­βλη­τος (2020: 67.681, 2019: 67.680). Ταυ­τό­χρο­να όμως, οι νέες προ­σλή­ψεις μηνός Μαρ­τί­ου 2020 μειώ­θη­καν σχε­δόν κατά το ήμισυ σε σχέση με τον αντί­στοι­χο μήνα Μάρ­τιο 2019. (2020: 103.202, 2019: 202.157). Ως απο­τέ­λε­σμα έχει ση­μειω­θεί ένα αρ­νη­τι­κό ισο­ζύ­γιο, τον Μάρ­τιο 2020 απω­λέ­σθη­καν 41.903 θέ­σεις ερ­γα­σί­ας σε σχέση με τον αντί­στοι­χο μήνα 2019.

– Κατά τον μήνα Απρί­λιο 2020, οι “κα­θα­ρές” απο­λύ­σεις, δη­λα­δή οι κα­ταγ­γε­λί­ες συμ­βά­σε­ων αο­ρί­στου χρό­νου καθώς και οι λή­ξεις συμ­βά­σε­ων ορι­σμέ­νου χρό­νου ανήλ­θαν σε 23.125 (ένα­ντι 93.004 του αντί­στοι­χου μήνα Απρι­λί­ου 2019). Εντυ­πω­σια­κή είναι όμως η πτώση του αριθ­μού των οι­κειο­θε­λών απο­χω­ρή­σε­ων κατά 60.057 (2020: 18.225, 2019: 78.282). Βε­βαί­ως όπως και είναι ανα­με­νό­με­νο, οι νέες προ­σλή­ψεις μηνός Απρι­λί­ου 2020 ήταν ελά­χι­στες: μόλις 48.555 ένα­ντι 282.181 του μηνός Απρι­λί­ου 2019. Ως απο­τέ­λε­σμα εμ­φα­νί­ζε­ται μια ση­μα­ντι­κή συ­γκρά­τη­ση του ισο­ζυ­γί­ου προ­σλή­ψε­ων – απο­λύ­σε­ων σε ότι αφορά τον Απρί­λιο 2020 (+ 7.205 θέ­σεις ερ­γα­σί­ας).

– Από τα πα­ρα­πά­νω στοι­χεία μπο­ρούν να συ­να­χθούν τα εξής βα­σι­κά συ­μπε­ρά­σμα­τα για τη λει­τουρ­γία της αγο­ράς ερ­γα­σί­ας κατά το δί­μη­νο Μάρ­τιος – Απρί­λιος 2020: α) ως ανα­με­νό­ταν ση­μειώ­νε­ται με­γά­λη πτώση του αριθ­μού νέων προ­σλή­ψε­ων, β) τα μέτρα λει­τούρ­γη­σαν ως φρένο στις εκτε­τα­μέ­νες απο­λύ­σεις λόγω κρί­σης, γ) ο υψη­λό­τε­ρος αριθ­μός απο­λύ­σε­ων του μηνός Μαρ­τί­ου, οφεί­λε­ται στο γε­γο­νός ότι η ανα­στο­λή της οι­κο­νο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας και η αναγ­γε­λία των μέ­τρων ση­μειώ­θη­κε μετά τις 15/3/2020.

Με­τα­τρο­πές συμ­βά­σε­ων ερ­γα­σί­ας – Μεί­ω­ση ωρών ερ­γα­σί­ας

Όπως ση­μειώ­νει ωστό­σο το Ιν­στι­τού­το, έχει μια ιδιαί­τε­ρη αξία, να απο­τυ­πω­θεί και συ­γκρι­θεί η πο­ρεία των με­τα­τρο­πών των συμ­βά­σε­ων ερ­γα­σί­ας από πλήρη σε με­ρι­κή απα­σχό­λη­ση και σε εκ πε­ρι­τρο­πής ερ­γα­σία κατά τους δύο πρώ­τους μήνες της κρί­σης COVID 19 (Μάρ­τιος – Απρί­λιος 2020) σε σχέση με τους αντί­στοι­χους μήνες του 2019.

– Γε­νι­κά ση­μειώ­νε­ται μια ση­μα­ντι­κή αύ­ξη­ση στις με­τα­τρο­πές των συμ­βά­σε­ων ερ­γα­σί­ας κατά τους μήνες Μάρ­τιο – Απρί­λιο 2020 σε σχέση με τους αντί­στοι­χους μήνες του 2019.

– Ωστό­σο, η με­γα­λύ­τε­ρη αύ­ξη­ση ση­μειώ­νε­ται στις με­τα­τρο­πές συμ­βά­σε­ων ερ­γα­σί­ας από πλήρη σε εκ πε­ρι­τρο­πής ερ­γα­σί­ας τόσο μετά από συμ­φω­νία με­τα­ξύ ερ­γο­δό­τη – ερ­γα­ζό­με­νου, όσο και με μο­νο­με­ρή από­φα­ση του ερ­γο­δό­τη.

– Τα πα­ρα­πά­νω (αν και οι από­λυ­τοι αριθ­μοί είναι μι­κροί) υπο­δη­λώ­νουν μια ση­μα­ντι­κή μεί­ω­ση των ωρών ερ­γα­σί­ας στον ιδιω­τι­κό τομέα, ως μια πρώτη αντί­δρα­ση στην κρίση, και σε όσες επι­χει­ρή­σεις βε­βαί­ως πα­ρέ­μει­ναν εν λει­τουρ­γία μέσα σε αυτήν, δεν ανέ­στει­λαν δη­λα­δή συ­νο­λι­κά τη δρα­στη­ριό­τη­τά τους και κατά πάσα πι­θα­νό­τη­τα έκα­ναν ταυ­τό­χρο­να χρήση ανα­στο­λής συμ­βά­σε­ων ερ­γα­σί­ας και μεί­ω­ση των ωρών ερ­γα­σί­ας του­λά­χι­στον ενός μέ­ρους του προ­σω­πι­κού τους.

Μη­χα­νι­σμός Στή­ρι­ξης “ΣΥΝ-ΕΡ­ΓΑ­ΣΙΑ” 

Για να εκτι­μη­θούν οι επι­πτώ­σεις της κρί­σης, το βάθος και η διάρ­κεια τους, θα έχει ιδιαί­τε­ρη ση­μα­σία να πα­ρα­κο­λου­θή­σει κα­νείς την πο­ρεία των με­τα­τρο­πών των συμ­βά­σε­ων ερ­γα­σί­ας κατά τους επό­με­νους μήνες και όταν θα έχει επα­νεκ­κι­νή­σει το σύ­νο­λο της οι­κο­νο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας. 12

Ωστό­σο, όπως επι­ση­μαί­νει το Ιν­στι­τού­το, μπο­ρεί κά­ποιος να προ­δι­κά­σει με σχε­τι­κή ασφά­λεια ότι, το επό­με­νο διά­στη­μα και καθώς θα υπάρ­χει στα­δια­κή επα­νεκ­κί­νη­ση της οι­κο­νο­μί­ας μετά από ένα με­γά­λο διά­στη­μα lockdown θα κυ­ριαρ­χή­σει η εκ πε­ρι­τρο­πής ερ­γα­σία.

Άλ­λω­στε, και σε πρώτη φάση εν μέσω της κρί­σης, είχε ψη­φι­στεί σχε­τι­κή νο­μο­θε­τι­κή διά­τα­ξη σύμ­φω­να με την οποία το μέτρο της λει­τουρ­γί­ας των επι­χει­ρή­σε­ων με προ­σω­πι­κό ασφα­λεί­ας μπο­ρού­σε να εφαρ­μο­στεί από τις επι­χει­ρή­σεις από 20.03.2020 και για τους έξι (6) επό­με­νους μήνες, δη­λα­δή έως τον Σε­πτέμ­βριο 2020.

Με­τε­ξέ­λι­ξη, αυτής της διά­τα­ξης απο­τε­λεί η πρό­σφα­τη θε­σμο­θέ­τη­ση του Μη­χα­νι­σμού στή­ρι­ξης “ΣΥ­ΝΕΡ­ΓΑ­ΣΙΑ”, ο οποί­ος προ­βλέ­πε­ται να εφαρ­μο­στεί για το πε­ντά­μη­νο από 15/6/2020 έως 15/10/2020. Με το πρό­γραμ­μα χο­ρη­γεί­ται η δυ­να­τό­τη­τα του ερ­γο­δό­τη να εφαρ­μό­ζει εκ πε­ρι­τρο­πής ερ­γα­σία με επι­δό­τη­ση μέ­ρους του μι­σθού από το κρά­τος. Οι ερ­γο­δό­τες θα μπο­ρούν εντα­χθούν σε αυτό μέσω εφαρ­μο­γής εκ πε­ρι­τρο­πής ερ­γα­σί­ας θα μπο­ρούν να μειώ­νουν το χρόνο ερ­γα­σί­ας κατά 50%, είτε για μέρος, είτε για το σύ­νο­λο του προ­σω­πι­κού της επι­χεί­ρη­σης, κα­τα­βάλ­λο­ντας το 50% του μι­σθού. Από το υπό­λοι­πο 50% του μι­σθού το κρά­τος θα κα­τα­βάλ­λει στον ερ­γα­ζό­με­νο το 60% και χωρίς ο τε­λι­κός μι­σθός να υπο­λεί­πε­ται του εθνι­κού κα­τώ­τα­του μι­σθού.

Σε ό,τι αφορά τις ασφα­λι­στι­κές ει­σφο­ρές των ερ­γα­ζο­μέ­νων αυτές θα κα­λύ­πτο­νται εξ ολο­κλή­ρου από τον ερ­γο­δό­τη, επί του ονο­μα­στι­κού μι­σθού των ερ­γα­ζο­μέ­νων. Ταυ­τό­χρο­να, κα­ταρ­γεί­ται η δυ­να­τό­τη­τα του ερ­γο­δό­τη να θέτει με διευ­θυ­ντι­κό δι­καί­ω­μα το προ­σω­πι­κό του στη δια­δι­κα­σία ασφα­λούς λει­τουρ­γί­ας της επι­χεί­ρη­σης (ανα­στο­λή σύμ­βα­σης), καθώς κάτι τέ­τοιο θε­ω­ρεί­ται ότι θα λει­τουρ­γού­σε ως αντι­κί­νη­τρο για την εφαρ­μο­γή του μη­χα­νι­σμού. Η μεί­ω­ση του χρό­νου εβδο­μα­διαί­ας ερ­γα­σί­ας δεν επι­φέ­ρει με­τα­τρο­πή της σύμ­βα­σης ερ­γα­σί­ας των ερ­γα­ζο­μέ­νων που εντάσ­σο­νται στον μη­χα­νι­σμό, για το χρο­νι­κό διά­στη­μα που οι επι­χει­ρή­σεις-ερ­γο­δό­τες κά­νουν χρήση του μέ­τρου. Επί­σης η ρύθ­μι­ση, θα εφαρ­μό­ζε­ται μόνο σε ερ­γα­ζο­μέ­νους που έχουν εξαρ­τη­μέ­νη σχέση ερ­γα­σί­ας, πλή­ρους απα­σχό­λη­σης. Ει­δι­κά και σε ό,τι αφορά τον κλάδο των αε­ρο­με­τα­φο­ρών, η ρύθ­μι­ση θα ισχύ­σει μέχρι και το τέλος του χρό­νου (31/12/2020).

Ανα­στο­λές συμ­βά­σε­ων ερ­γα­σί­ας

Όπως ση­μειώ­θη­κε και προη­γου­μέ­νως, κύρια ερ­γα­λεία για την αντι­με­τώ­πι­ση της κρί­σης ως προς την προ­στα­σία των ερ­γα­ζο­μέ­νων ήταν η ανα­στο­λή των συμ­βά­σε­ων ερ­γα­σί­ας με ταυ­τό­χρο­νη κα­τα­βο­λή από το κρά­τος της απο­ζη­μί­ω­σης ει­δι­κού σκο­πού ύψους 800 ευρώ για το διά­στη­μα από 15/3/ έως 30/4/2020 και 534 ευρώ για τον μήνα Μάιο. Η ανα­στο­λή των συμ­βά­σε­ων ερ­γα­σί­ας επι­βλή­θη­κε σε όσες επι­χει­ρή­σεις πα­ρέ­μει­ναν και πα­ρα­μέ­νουν κλει­στές με διοι­κη­τι­κή – κυ­βερ­νη­τι­κή εντο­λή, ενώ δό­θη­κε ως δυ­να­τό­τη­τα σε όσες επι­χει­ρή­σεις θε­ω­ρή­θη­καν ως πλητ­τό­με­νες, δη­λα­δή είχαν με­γά­λη πτώση του τζί­ρου τους.

Η ανα­στο­λή των συμ­βά­σε­ων ερ­γα­σί­ας συ­νο­δεύ­τη­κε: α) από ρήτρα απα­γό­ρευ­σης απο­λύ­σε­ων σε επι­χει­ρή­σεις των οποί­ων ανε­στά­λη η λει­τουρ­γία κα­τό­πιν εντο­λής της δη­μό­σιας αρχής, θε­ω­ρού­με­νες ως άκυ­ρες στην πε­ρί­πτω­ση που υπάρ­ξουν, β) από ρήτρα δια­τή­ρη­σης των θέ­σε­ων ερ­γα­σί­ας σε όλες τις επι­χει­ρή­σεις που εξα­κο­λού­θη­σαν να λει­τουρ­γούν ως προ­ϋ­πό­θε­σης για την έντα­ξή τους στα μέτρα ανα­στο­λής κα­τα­βο­λής ασφα­λι­στι­κών και φο­ρο­λο­γι­κών υπο­χρε­ώ­σε­ων καθώς και χρή­σης χρη­μα­το­δο­τι­κών ερ­γα­λεί­ων, γ) πλήρη ασφα­λι­στι­κή κά­λυ­ψη των ερ­γα­ζο­μέ­νων για όλο το διά­στη­μα ανα­στο­λής λει­τουρ­γί­ας των επι­χει­ρή­σε­ων, υπο­λο­γι­ζό­με­νη στον ονο­μα­στι­κό τους μισθό.

Θα είχε ιδιαί­τε­ρη αξία να εξε­τά­σει κα­νείς τον αριθ­μό των ερ­γα­ζο­μέ­νων του ιδιω­τι­κού τομέα, των οποί­ων η σύμ­βα­ση ερ­γα­σί­ας εντά­χθη­κε στο κα­θε­στώς της ανα­στο­λής και αντί­στοι­χα των αριθ­μό των επι­χει­ρή­σε­ων των οποί­ων η λει­τουρ­γία ανε­στά­λη με διοι­κη­τι­κή εντο­λή όσων και αυτών που εντά­χθη­καν στα μέτρα ως πλητ­τό­με­νες και έκανα χρήση της ανα­στο­λής σύμ­βα­σης ερ­γα­σί­ας του συ­νό­λου ή μέ­ρους των μι­σθω­τών τους. Και τούτο διότι, θα μπο­ρού­σαν να εξα­χθούν χρή­σι­μα συ­μπε­ρά­σμα­τα ως προς το πο­σο­στό των μι­σθω­τών που βγή­καν εκτός πα­ρα­γω­γι­κής λει­τουρ­γί­ας κατά τη διάρ­κεια της κρί­σης, τους κλά­δους απα­σχό­λη­σης τους και τις επαγ­γελ­μα­τι­κές κα­τη­γο­ρί­ες.

Πλην όμως, σύμ­φω­να με το Ιν­στι­τού­το, τα στοι­χεία αυτά δεν έχουν δη­μο­σιο­ποι­η­θεί του­λά­χι­στον μέχρι στιγ­μής, πα­ρό­τι η όλη δια­δι­κα­σία πραγ­μα­το­ποιεί­ται μέσω του συ­στή­μα­τος “ΕΡ­ΓΑ­ΝΗ”. Ωστό­σο, κά­ποια εν­δει­κτι­κά στοι­χεία μπο­ρούν να βοη­θή­σουν σε μια πρώτη απο­τύ­πω­ση ως προς στο πα­ρα­πά­νω ζή­τη­μα:

– Σύμ­φω­να με τα στοι­χεία της Ετή­σιας Έκ­θε­σης 2019 της “ΕΡ­ΓΑ­ΝΗ” ο συ­νο­λι­κός αριθ­μός των ερ­γα­ζο­μέ­νων στον ιδιω­τι­κό τομέα κατά το 2019 ανερ­χό­ταν σε 1.986.336 άτομα σε 265.212 επι­χει­ρή­σεις.

– Σε πρό­σφα­τες δη­λώ­σεις του (25/4/2020), ο Υπουρ­γός Οι­κο­νο­μι­κών ανα­φέρ­θη­κε σε έναν αριθ­μό μι­σθω­τών που ήδη έχουν λάβει την απο­ζη­μί­ω­ση ει­δι­κού σκο­πού και αφορά 686.000 άτομα, στα οποία προ­στέ­θη­καν άλλοι 105.875 μι­σθω­τοί λίγο αρ­γό­τε­ρα και ανα­μέ­νε­ται να ακο­λου­θή­σουν 150.000 μι­σθω­τοί που εντά­χθη­καν πολύ πρό­σφα­τα στους πλη­γέ­ντες κλά­δους (ΚΑΔ).

– Σύ­νο­λο 896.875 ερ­γα­ζό­με­νοι, ένας αριθ­μός ο οποί­ος αντι­στοι­χεί πε­ρί­που στο 45% του συ­νό­λου των ερ­γα­ζο­μέ­νων στον ιδιω­τι­κό τομέα και των οποί­ων η σύμ­βα­ση ερ­γα­σί­ας έχει ανα­στα­λεί.