Η κρίση τρώει και τις… πιστωτικές κάρτες

Από το 2008 μέχρι σήμερα, έχουν απε­νερ­γο­ποι­η­θεί περίπου 4,5 εκατ. τεμάχια, με απο­τέ­λε­σμα στα πορ­το­φό­λια των Ελλήνων να υπάρχει σήμερα λιγό­τερο «πλα­στικό χρήμα» ακόμη και από αυτό που υπήρχε πριν από 15 χρόνια.

Τα στοι­χεία της Ευρω­παϊ­κής Κεντρι­κής Τρά­πε­ζας δεί­χνουν ότι στο τέλος του 2013, ο αριθμός των πιστω­τι­κών καρτών είχε περιο­ρι­στεί στα 2,926 εκα­τομ­μύ­ρια τεμάχια, όταν το 2008 είχαμε φτάσει στα επίπεδα των 6,9 εκα­τομ­μυ­ρίων.

Δεδο­μέ­νου ότι τα στοι­χεία της ΕΚΤ δημο­σιεύ­ο­νται με καθυ­στέ­ρηση περίπου ενός έτους, εκτι­μά­ται ότι αυτή τη στιγμή, οι πιστω­τι­κές κάρτες που εξα­κο­λου­θούν να βρί­σκο­νται σε κυκλο­φο­ρία είναι λιγό­τε­ρες και από 2,5 εκατ., δεδο­μέ­νου ότι καθ’ όλη τη διάρ­κεια της ύφεσης «κλεί­νουν» κάθε χρόνο περισ­σό­τε­ρες από 400.000 – 500.000 κάρτες. Τόσο περιο­ρι­σμένο αριθμό δεν κατα­γρά­φει η στα­τι­στική ούτε το 2000 σε εποχές δραχμής.

Στην εξα­φά­νιση του «πλα­στι­κού χρή­μα­τος» μπορεί να απο­δο­θεί και ένα τμήμα της ύφεσης. Τα στοι­χεία δεί­χνουν ότι οι συναλ­λα­γές με κάρτες έχουν περιο­ρι­στεί κατά του­λά­χι­στον 3,7 δισ. ευρώ ετησίως σε σχέση με τα προ ύφεσης χρόνια. Το 2007 και το 2008, οι συναλ­λα­γές άγγιζαν τα 7,7 δισ. ευρώ ετησίως και πλέον έχουν περιο­ρι­στεί σε λιγό­τερα από 4 δισ. ευρώ, όπως προ­κύ­πτει από τα στοι­χεία της Ευρω­παϊ­κής Κεντρι­κής Τρά­πε­ζας. Οι πραγ­μα­τι­κές απώ­λειες για την κατα­νά­λωση και τον τζίρο των κατα­στη­μά­των είναι ακόμη μεγα­λύ­τε­ρες, καθώς υπάρχει και ποιο­τική δια­φο­ρο­ποί­ηση στη χρήση των πιστω­τι­κών καρτών. Το 2007 και το 2008, το σύνολο των συναλ­λα­γών αφο­ρούσε είτε σε αγορές λια­νι­κής είτε σε ανάληψη μετρη­τών, που και πάλι τρο­φο­δο­τού­σαν την κατα­νά­λωση. Σήμερα, μεγάλο μέρος της χρήσης των πιστω­τι­κών καρτών αφορά στην απο­πλη­ρωμή φόρων.

Στο άλλο άκρο

Οι κατα­να­λω­τές εμφα­νί­ζο­νται να έχουν περάσει από το ένα άκρο στο άλλο. Εκεί που ο κάθε πελάτης είχε στο πορ­το­φόλι του δύο, τρεις ή και περισ­σό­τε­ρες κάρτες, σήμερα εμφα­νί­ζε­ται –είτε γιατί του τις έκοψαν είτε γιατί τις ακύρωσε– να μην έχει –σε εκα­το­ντά­δες χιλιά­δες περι­πτώ­σεις– καμία. Το 2008 είχαμε φτάσει να έχουμε –σε απόλυτο αριθμό– περισ­σό­τε­ρες πιστω­τι­κές κάρτες από σχεδόν όλες τις χώρες της Ευρω­ζώ­νης. Τι δεί­χνουν τα στοι­χεία της ΕΚΤ;

Οι πιστω­τι­κές κάρτες στην Ελλάδα ήταν 6,145 εκατ. το 2009. Την ίδια χρονιά, οι Σουηδοί μοι­ρά­ζο­νταν 5,615 εκατ. κάρτες, οι Γερ­μα­νοί (χώρα με πολ­λα­πλά­σιο πλη­θυ­σμό) 3,556 εκατ., η Δανία 1,951 εκατ. κάρτες και η Βουλ­γα­ρία μόλις 1,05 εκατ. κάρτες. Το 2013, η υπερ­βολή απο­κα­τα­στά­θηκε. Οι πιστω­τι­κές κάρτες στην Ελλάδα περιο­ρί­στη­καν στα 2,926 εκατ., ενώ οι πιστω­τι­κές κάρτες στη Γερ­μα­νία αυξή­θη­καν σε 3,9 εκατ. και στη Σουηδία σε 5,75 εκα­τομ­μύ­ρια. Οσο κι αν οι Γερ­μα­νοί ή οι Σουηδοί δεν έχουν στην κουλ­τούρα τους τη χρήση πιστω­τι­κών καρτών και προ­τι­μούν να κάνουν τις συναλ­λα­γές τους με χρε­ω­στι­κές (σ.σ. οι debit cards στη Γερ­μα­νία είναι 105 εκατ. σύμφωνα με τα στοι­χεία του 2013). το να έχει η Ελλάδα περισ­σό­τερο «πλα­στικό χρήμα» απ’ ό,τι η Γερ­μα­νία συνιστά υπερ­βολή.

Ο περιο­ρι­σμός τόσο του αριθμού των πιστω­τι­κών καρτών σε κυκλο­φο­ρία όσο και των συναλ­λα­γών με το πλα­στικό χρήμα είχε ως απο­τέ­λε­σμα να συρ­ρι­κνω­θούν και τα χρέη των πολιτών στις πιστω­τι­κές κάρτες. Αυτό συνέβη με δύο τρόπους:

1. Τη στα­διακή απο­πλη­ρωμή των υπο­χρε­ώ­σεων με το πέρασμα του χρόνου. Από τη μία οι τρά­πε­ζες έβαζαν «φρένο» είτε κόβο­ντας τα πιστω­τικά όρια είτε δια­τη­ρώ­ντας τα επι­τό­κια στα ύψη,από την άλλη τα νοι­κο­κυ­ριά απο­πλή­ρω­ναν, με απο­τέ­λε­σμα το συνο­λικό ποσό της οφειλής να μειωθεί.

2. Την ανα­χρη­μα­το­δό­τηση των οφειλών στις πιστω­τι­κές κάρτες μέσα από την εκτα­μί­ευση μακρο­χρό­νιων δανείων με χαμη­λό­τερο επι­τό­κιο (σ.σ. τα δάνεια που δόθηκαν για την απο­πλη­ρωμή καρτών είτε κυρίως με προ­ση­μειώ­σεις ακι­νή­των καθώς, μεσού­σης της ύφεσης, τα προ­γράμ­ματα μετα­φο­ράς υπο­λοί­πων από τράπεζα σε τράπεζα πρα­κτικά εξα­φα­νί­στη­καν).

Με βάση τα τελευ­ταία δια­θέ­σιμα στοι­χεία της Τρά­πε­ζας της Ελλάδος, το υπό­λοιπο οφειλών σε πιστω­τι­κές κάρτες δια­μορ­φώ­νε­ται αυτή τη στιγμή στα 5,186 δισ. ευρώ από τα περίπου 10 δισ. ευρώ που ήταν στο τέλος του 2008.

Αυστη­ροί κανόνες από τις τρά­πε­ζες

Πώς φτάσαμε στο σημείο να εξα­φα­νι­στούν από την αγορά περισ­σό­τερα από 4 εκατ. κάρτες μέσα στην ύφεση;

1. Οι κάρτες απε­νερ­γο­ποιού­νται μονο­με­ρώς από τις τρά­πε­ζες στην περί­πτωση που ο κάτοχος καθυ­στε­ρεί να πλη­ρώ­σει έστω και την ελά­χι­στη κατα­βολή για χρονικό διά­στημα μεγα­λύ­τερο των έξι μηνών. Κάποιες τρά­πε­ζες ακο­λου­θούν το τελευ­ταίο χρονικό διά­στημα ακόμη πιο αυστηρή πολι­τική. Κάτοχοι ειδο­ποιού­νται με επι­στολή ότι η πιστω­τική τους θα απε­νερ­γο­ποι­η­θεί ακόμη και ένα μήνα αφού δια­πι­στω­θεί ότι έχει παρα­μεί­νει απλή­ρωτη οφειλή ακόμη και 30 ευρώ.

2. Οφει­λέ­τες που βρέ­θη­καν με τις κάρτες στο «πλαφόν» προ­χώ­ρη­σαν σε ανα­χρη­μα­το­δό­τηση των οφειλών τους. Εκτα­μί­ευ­σαν ένα δάνειο μεγάλης διάρ­κειας με εγγραφή προ­ση­μεί­ω­σης σε περιου­σιακό τους στοι­χείο έτσι ώστε να εκμε­ταλ­λευ­θούν το χαμη­λό­τερο επι­τό­κιο, αλλά και τη μακρά περίοδο απο­πλη­ρω­μής. Με την εκτα­μί­ευση αυτών των δανείων και την απο­πλη­ρωμή των οφειλών σε «πλα­στικό χρήμα», οι ίδιοι οι κάτοχοι προ­χώ­ρη­σαν με δική τους πρω­το­βου­λία στο «κλεί­σιμο» των καρτών προ­κει­μέ­νου να μην εκτε­θούν και πάλι στον «ακριβό» δανει­σμό.

3. Εκα­το­ντά­δες χιλιά­δες πιστω­τι­κές «κλεί­δω­σαν» λόγω του νόμου Κατσέλη. Στους δανειο­λή­πτες που προ­σφεύ­γουν στον νόμο οι τρά­πε­ζες καταρ­γούν το σύνολο των πιστω­τι­κών, καθώς θεω­ρεί­ται ότι η προ­σφυγή στον νόμο Κατσέλη ισο­δυ­να­μεί με προ­σω­πική πτώ­χευση. Η κάρτα απο­τε­λεί ανοικτή γραμμή πίστω­σης και ένας κατά δήλωσή του πτω­χευ­μέ­νος οφει­λέ­της θεω­ρεί­ται ότι δεν μπορεί να έχει πιστω­τική κάρτα.

Από τις επι­δρο­μές στα μαγαζιά στην εξό­φληση φόρων

Η χρήση του «πλα­στι­κού χρή­μα­τος» έχει εμφα­νι­στεί αρκετές φορές ως «όπλο» για την πάταξη της φορο­δια­φυ­γής. Με δεδο­μένη την κατα­κό­ρυφη μείωση των πιστω­τι­κών καρτών, χρήση αυτού του όπλου μπορούν να κάνουν ολοένα και λιγό­τε­ροι. Ωστόσο, συναλ­λα­γές μέσω του τρα­πε­ζι­κού συστή­μα­τος μπορεί να γίνουν με τις χρε­ω­στι­κές κάρτες, οι οποίες όχι μόνο δεν μειώ­θη­καν, αλλά εξα­κο­λου­θούν να αυξά­νο­νται. Με βάση τα στοι­χεία της ΕΚΤ, το 2013 οι χρε­ω­στι­κές κάρτες σε κυκλο­φο­ρία έφταναν στα 10,894 εκατ. από 9 εκατ. που ήταν το 2009. Δηλαδή, ο αριθμός των χρε­ω­στι­κών καρτών ξεπερ­νάει τον πλη­θυ­σμό της χώρας.

Στο μεταξύ, όσο λιγό­τε­ροι γίνο­νται οι κάτοχοι των πιστω­τι­κών καρτών, τόσο περισ­σό­τερα γίνο­νται τα «προ­νό­μια» που προ­σφέ­ρουν οι τρά­πε­ζες σε όσους κατορ­θώ­νουν να δια­τη­ρή­σουν το «πλα­στικό χρήμα» στο πορ­το­φόλι τους. Φθη­νό­τερη βενζίνη, οικο­νο­μι­κό­τερο πετρέ­λαιο θέρ­μαν­σης, μειω­μέ­νοι λογα­ρια­σμοί στα­θε­ρής και κινητής τηλε­φω­νίας, αγορά προ­ϊ­ό­ντων σε χαμη­λό­τε­ρες τιμές, ευκο­λίες πλη­ρω­μής σε άτοκες δόσεις και –το κυριό­τερο– δυνα­τό­τητα χρο­νι­κής μετά­θε­σης της πλη­ρω­μής των φορο­λο­γι­κών υπο­χρε­ώ­σεων χωρίς καμία επι­βά­ρυνση (και πολλές φορές με κέρδος) είναι μερικές μόνον από τις παροχές που όμως, μήνα με τον μήνα, ισχύουν για ολοένα και λιγό­τε­ρους.

Με δεδο­μένο ότι ο αριθμός των πιστω­τι­κών καρτών σε κυκλο­φο­ρία μειώ­νε­ται με ρυθμό του­λά­χι­στον 400.000 τεμα­χίων ετησίως, αυτή τη στιγμή εκτι­μά­ται ότι στην αγορά παρα­μέ­νουν ενεργές περίπου 2,5 εκα­τομ­μύ­ρια.

Πόσες από αυτές χρη­σι­μο­ποιού­νται, δεν είναι γνωστό, καθώς πολλές μπορεί να έχουν βρεθεί στο «πλαφόν», με απο­τέ­λε­σμα ναι μεν να θεω­ρού­νται «ενεργές» καθώς το χρέος υπάρχει και μπορεί να εξυ­πη­ρε­τεί­ται έστω με την πληρωμή της ελά­χι­στης κατα­βο­λής, από την άλλη, όμως, δεν μπορούν να χρη­σι­μο­ποι­η­θούν για αγορές ή άλλες συναλ­λα­γές.

Το γεγονός ότι τα «προ­νό­μια» των καρτών αφορούν ολοένα και λιγό­τε­ρους οφεί­λε­ται σε έναν ακόμη λόγο. Με το που ξέσπασε η κρίση, οι τρά­πε­ζες άρχισαν να «ψαλι­δί­ζουν» τα πιστω­τικά όρια προ­κει­μέ­νου να περιο­ρί­σουν τον κίνδυνο χορή­γη­σης δανείων που δεν θα απο­πλη­ρω­θούν. Πιστω­τικά όρια των 12.000 ή 15.000 ευρώ που είχαν δοθεί τα προη­γού­μενα χρόνια ψαλι­δί­στη­καν αυτό­ματα στις 3.000 ή και στις 4.000 ευρώ. Ακόμη και οι λιγο­στές και­νούρ­γιες κάρτες που δίδο­νται αυτή την περίοδο –υπήρξε ενδια­φέ­ρον ειδικά για να απο­πλη­ρω­θούν φορο­λο­γι­κές υπο­χρε­ώ­σεις–, αν εγκρι­θούν διότι οι απορ­ρί­ψεις είναι το σύνηθες, αφορούν σε χορη­γή­σεις καρτών με πιστω­τικό όριο όχι μεγα­λύ­τερο των 1.000-1.500 ευρώ.

Ποια είναι όμως τα προ­νό­μια που προ­σφέ­ρο­νται σήμερα στους κατό­χους του πλα­στι­κού χρή­μα­τος;

• Το σημα­ντι­κό­τερο πλε­ο­νέ­κτημα τα τελευ­ταία χρόνια ήταν και παρα­μέ­νει η δυνα­τό­τητα πλη­ρω­μής των φορο­λο­γι­κών υπο­χρε­ώ­σεων με πλα­στικό χρήμα και η εξό­φληση ακόμη και σε 9 ή 12 άτοκες μηνιαίες δόσεις. Ανάλογα με την πολι­τική της κάθε τρά­πε­ζας, ο φόρος εισο­δή­μα­τος, ο Ενιαίος Φόρος Ιδιο­κτη­σίας Ακι­νή­των και τα τέλη κυκλο­φο­ρίας μπορούν να «σπάσουν» ακόμη και σε 12 μηνιαίες δόσεις χωρίς καμία προ­σαύ­ξηση. Σε κάποιες περι­πτώ­σεις, μάλιστα, φορο­λο­γού­με­νοι που επέ­λε­ξαν αυτόν τον δρόμο βγήκαν και κερ­δι­σμέ­νοι. Από τη μια εμφα­νί­στη­καν να εξο­φλούν εφάπαξ την εφορία εξα­σφα­λί­ζο­ντας την έκπτωση φόρου (π.χ. 1,5% στην περί­πτωση του φόρου εισο­δή­μα­τος) και από την άλλη κατά­φε­ραν να δια­τη­ρή­σουν τη ρευ­στό­τητά τους μετα­θέ­το­ντας τις κατα­βο­λές του φόρου ακόμη και για ένα χρόνο αργό­τερα. Υπήρξαν περι­πτώ­σεις ακόμη μεγα­λύ­τε­ρης χρο­νι­κής μετά­θε­σης υπο­χρε­ώ­σεων, καθώς οι τρά­πε­ζες έδωσαν το τελευ­ταίο διά­στημα και τη δυνα­τό­τητα πλη­ρω­μής της κάθε δόσης της εφορίας σε δόσεις. Με αυτή τη μέθοδο μπο­ρούσε κάποιος, για παρά­δειγμα, να εξο­φλή­σει τον ΕΝΦΙΑ όχι σε 6 μηνιαίες δόσεις, όπως προ­έ­βλεπε η φορο­λο­γική νομο­θε­σία, αλλά ακόμη και σε 15 μηνιαίες δόσεις.

• Η αγορά καυ­σί­μων, απο­τέ­λεσε άλλο ένα ισχυρό κίνητρο. Σε συνερ­γα­σία με αλυ­σί­δες πρα­τη­ρίων, οι τρά­πε­ζες εξα­σφά­λι­ζαν εκπτώ­σεις της τάξεως του 2%-3% σε όσους αγό­ρα­ζαν είτε βενζίνη είτε ακόμη και πετρέ­λαιο θέρ­μαν­σης. Μάλιστα, για το τελευ­ταίο δίνεται η δυνα­τό­τητα και πλη­ρω­μής σε άτοκες δόσεις, με απο­τέ­λε­σμα όσοι δια­θέ­τουν το υπό­λοιπο στην πιστω­τική τους κάρτα να ξεπερ­νούν και το εμπόδιο του να πρέπει να πλη­ρώ­σουν ένα μεγάλο ποσό μαζε­μένο.

• Στον κατά­λογο των κινή­τρων έχουν προ­στε­θεί τα τελευ­ταία χρόνια τόσο οι εται­ρείες κινητής και στα­θε­ρής τηλε­φω­νίας όσο και οι αλυ­σί­δες σούπερ μάρκετ. Αγο­ρά­ζο­ντας με «πιστω­τική», οι κατα­να­λω­τές μπορούν είτε να συγκε­ντρώ­σουν πόντους τους οποίους μπορούν να εξαρ­γυ­ρώ­σουν σε μελ­λο­ντι­κές αγορές τους είτε ακόμη και να εξα­σφα­λί­σουν εκπτώ­σεις σε επό­με­νους λογα­ρια­σμούς. Οσον αφορά στους λογα­ρια­σμούς τηλε­φώ­νου, η λογική είναι συγκε­κρι­μένη: όσο περισ­σό­τε­ρες συναλ­λα­γές κάνει ο κάτοχος της κάρτας (όποιες και αν είναι αυτές οι συναλ­λα­γές), τόσο μεγα­λύ­τερη έκπτωση εξα­σφα­λί­ζει από τον λογα­ρια­σμό του τηλε­φώ­νου.

Καθη­με­ρινή