Παγκόσμια Ημέρα AIDS – Αυξήθηκαν οι μολύνσεις HIV στην Ελλάδα

Τέσ­σε­ρις δεκα­ε­τίες συμπλη­ρώ­νο­νται φέτος από την πρώτη διά­γνωση ασθε­νούς με AIDS στην Ελλάδα και, παρά το γεγονός ότι πλέον οι νέες μολύν­σεις από τον ιό HIV που προ­κα­λεί τη νόσο παρα­μέ­νουν σε χαμηλά επίπεδα, η χώρα μας έχει να δια­νύ­σει ακόμη πολύ δρόμο ώστε να εξα­λεί­ψει τον εν λόγω ιό, αλλά και να απο­βά­λει τον στιγ­μα­τι­σμό των ατόμων που ζουν με αυτόν.

Με αφορμή την Παγκό­σμια Ημέρα AIDS, ο ΕΟΔΥ δημο­σί­ευσε τα πλέον πρό­σφατα επι­δη­μιο­λο­γικά δεδο­μένα για τις λοι­μώ­ξεις με HIV. Ενα ανη­συ­χη­τικό θέμα που προ­κύ­πτει από τα πρό­δρομα απο­τε­λέ­σματα για το πρώτο 10μηνο του 2023 είναι ότι είχαμε 531 νέες δια­γνώ­σεις HIV (5,1 ανά 100.000 πλη­θυ­σμού), οι οποίες κυμαί­νο­νται σε υψη­λό­τερα επίπεδα συγκρι­τικά με εκείνες που δηλώ­θη­καν τα αντί­στοιχα χρονικά δια­στή­ματα των 4 προη­γού­με­νων ετών (4,3-4,8 ανά 100.000 πλη­θυ­σμού).

39 εκα­τομ­μύ­ρια άνθρω­ποι ζουν με τον ιό

Πριν από δύο δεκα­ε­τίες η παγκό­σμια παν­δη­μία του AIDS φαι­νό­ταν αστα­μά­τητη. Τα τελευ­ταία όμως δεδο­μένα από τη UNAIDS δεί­χνουν ότι η παν­δη­μία του AIDS μπορεί να τερ­μα­τι­στεί εάν ακο­λου­θη­θούν πολι­τι­κές με γνώμονα την επι­στήμη, την κατα­πο­λέ­μηση του στίγ­μα­τος και των δια­κρί­σεων, την υπο­στή­ριξη της κοι­νω­νίας των πολιτών και τη σημα­ντική οικο­νο­μική επέν­δυση στην αντι­με­τώ­πιση του AIDS.

Σύμφωνα με υπο­λο­γι­σμούς του Παγκό­σμιου Οργα­νι­σμού Υγείας, έως το τέλος του 2022 παγκο­σμίως 39 εκα­τομ­μύ­ρια (33,1-45,7 εκα­τομ­μύ­ρια) άνθρω­ποι ζούσαν με HIV, εκ των οποίων 29,8 εκα­τομ­μύ­ρια (76,4%) λάμ­βα­ναν αντι­ρε­τροϊκή θερα­πεία. Σε περίπου 71% των ατόμων που ζουν με HIV έχει επι­τευ­χθεί κατα­στολή του ιικού φορτίου, γεγονός που επι­τρέ­πει στα άτομα αυτά να ζήσουν μια μακρά, υγιή ζωή και να έχουν μηδε­νικό κίνδυνο σεξουα­λι­κής μετά­δο­σης του HIV.

Οι εκτι­μώ­με­νες 1,3 εκα­τομ­μύ­ρια (1,0–1,7 εκα­τομ­μύ­ρια) νέες μολύν­σεις HIV το 2022 ήταν οι λιγό­τε­ρες των τελευ­ταίων δεκα­ε­τιών. Παράλ­ληλα, επι­τεύ­χθηκε μείωση κατά 58% του ετήσιου αριθμού νέων μολύν­σεων στα παιδιά, σε 130.000 (90.000–210.000). Παρ’ όλα αυτά 630.000 άνθρω­ποι πέθαναν από νοσή­ματα που σχε­τί­ζο­νται με το AIDS το 2022.

Με καθυ­στέ­ρηση οι δια­γνώ­σεις στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα, από τα δεδο­μένα του ΕΟΔΥ, από την εμφά­νιση της νόσου έως σήμερα έχουν κατα­γρα­φεί περίπου 20.493 περι­στα­τικά, με κυριό­τερο τρόπο μετά­δο­σης την απρο­φύ­λα­κτη σεξουα­λική επαφή μεταξύ ανδρών. Σημα­ντικό πρό­βλημα παρα­μέ­νει η πολύ καθυ­στε­ρη­μένη διά­γνωση (σε περισ­σό­τε­ρους από τους μισούς Ελληνες που μολύν­θη­καν), και μάλιστα το 10,6% άτομα που δια­γνώ­στη­καν πέρυσι είχαν ήδη εμφα­νί­σει ή ανέ­πτυ­ξαν προ­χω­ρη­μένη νόσο AIDS.

Τα υψη­λό­τερα ποσοστά καθυ­στε­ρη­μέ­νης διά­γνω­σης κατα­γρά­φη­καν στις γυναί­κες (72,6%), στα άτομα που μολύν­θη­καν μέσω ετε­ρο­φυ­λο­φι­λι­κής σεξουα­λι­κής επαφής (74,4%), στα άτομα ηλικίας μεγα­λύ­τε­ρης των 50 ετών κατά τη διά­γνωση (68%) και στα άτομα αλλο­δα­πής εθνι­κό­τη­τας (67,9%). Το 48,1% των περι­στα­τι­κών HIV που δια­γνώ­στη­καν το 2022 ξεκί­νησε αντι­ρε­τροϊκή θερα­πεία εντός 30 ημερών από τη στιγμή της διά­γνω­σης, ενώ το 70,1% άρχισε να λαμ­βά­νει αγωγή μέσα σε 90 ημέρες από τη διά­γνωση.

Από τα σημα­ντικά γεγο­νότα αυτής της χρονιάς θα πρέπει να επι­ση­μαν­θούν η έναρξη λει­τουρ­γίας του Εθνικού Μητρώου HIV και η ηλε­κτρο­νική συντα­γο­γρά­φηση αντι­ρε­τροϊ­κών φαρ­μά­κων και παρα­πεμ­πτι­κών ιικού φορτίου, καθώς και η πρό­σφατη έκδοση του ΦΕΚ για την υλο­ποί­ηση της χορή­γη­σης PrEP στην Ελλάδα.

AIDS: Η επι­στήμη προ­χώ­ρησε, η κοι­νω­νία έμεινε πίσω

Σε ισχύ η προ­φυ­λα­κτική αγωγή

Ειδική αναφορά αξίζει στη θεσμο­θέ­τηση της χορή­γη­σης προ­φυ­λα­κτι­κής αγωγής (PrEP) για τα άτομα που βρί­σκο­νται σε υψηλό επίπεδο κιν­δύ­νου για τη μόλυνση από HIV. Η σχετική εφαρ­μο­στική Κοινή Υπουρ­γική Απόφαση δημο­σιεύ­τηκε πριν από μία εβδο­μάδα και πλέον και στη χώρα μας ανα­μέ­νε­ται η διάθεση της θερα­πεία αυτής. Να ανα­φέ­ρουμε ακόμη ότι η συγκε­κρι­μένη δια­δι­κα­σία είχε προ­α­ναγ­γελ­θεί ακριβώς πριν από ένα χρόνο από την ηγεσία του υπουρ­γείου Υγείας.

Σύμφωνα με τη μελέτη «Βέλ­τι­στη χρήση PrEP για μείωση της HIV επί­πτω­σης κατά 90% το 2030 στους άνδρες που έχουν σεξουα­λι­κές επαφές με άνδρες», η οποία θα παρου­σια­στεί στο 35ο Πανελ­λή­νιο Συνέ­δριο AIDS, παρά το γεγονός ότι η δια­χεί­ριση της HIV λοί­μω­ξης στον εν λόγω πλη­θυ­σμό είναι πολύ καλή (η συντρι­πτική πλειο­νό­τητα των ατόμων με HIV έχει δια­γνω­στεί, έχει μη ανι­χνεύ­σιμο ιικό φορτίο και σε σχετικά μικρό χρόνο από τη μόλυνση μέχρι τη διά­γνωση), οι νέες HIV μολύν­σεις μειώ­νο­νται με αργό ρυθμό. Η μελέτη εκτί­μησε ότι αν συνε­χι­στεί η ίδια δια­χεί­ριση της νόσου, το 2030 οι νέες μολύν­σεις ανα­μέ­νε­ται να είναι μειω­μέ­νες κατά μόνο 32% συγκρι­τικά με το 2010. Ο στόχος του UNAIDS (Κοινό Πρό­γραμμα του ΟΗΕ για τον HIV) για να τερ­μα­τι­στεί το AIDS ως παγκό­σμια υγειο­νο­μική απειλή μέχρι το 2030, είναι να μειω­θούν οι νέες μολύν­σεις HIV κατά 90% το έτος αυτό σε σχέση με το 2010.

Οι συγ­γρά­φεις* υπο­γράμ­μι­σαν ότι για να επι­τευ­χθεί η κατά 90% μείωση στις νέες HIV μολύν­σεις το 2030, θα πρέπει να υλο­ποι­η­θούν σημα­ντι­κές πρό­σθε­τες παρεμ­βά­σεις πρό­λη­ψης, όπως η προ­φύ­λαξη πριν από την έκθεση (PrEP). H PrEP απο­τε­λεί αγωγή αντι­ρε­τροϊ­κών φαρ­μά­κων, με χάπια ή ενέσιμη, που λαμ­βά­νε­ται από ανθρώ­πους που δεν έχουν μολυν­θεί από τον HIV, είτε καθη­με­ρινά ή πριν και μετά από κάποια σεξουα­λική επαφή, και παρέχει –για όσο διαρκεί η λήψη της– προ­στα­σία απέ­να­ντι στον ιό (H PrEP, εφόσον υπάρχει σωστή χρήση, δύναται να μειώσει την πιθα­νό­τητα μόλυν­σης κατά 85-95%). Στη μελέτη εκτι­μή­θηκε ότι εάν δοθεί PrEP σε ΑΣΑ με υψηλό ή μέτριο κίνδυνο έκθεσης στον HIV (στα­διακά σε περίπου 50.000 ΑΣΑ μέχρι το 2030), ανα­μέ­νε­ται να απο­φευ­χθούν 1.070 νέες HIV μολύν­σεις μέχρι το 2030, σε σχέση με τη μη χρήση της PrEP (Εικόνα).

Με την παρα­πάνω στρα­τη­γική, η Ελλάδα ανα­μέ­νε­ται να επι­τύ­χει τον –για τη δημόσια υγεία– πολύ σημα­ντικό στόχο του τερ­μα­τι­σμού του AIDS ως υγειο­νο­μι­κής απειλής. Επι­πλέον, η μελέτη υπο­λό­γισε ότι το παρα­πάνω σενάριο είναι οικο­νο­μικά ιδιαί­τερα απο­δο­τικό, καθώς το κόστος ανά μόλυνση που απο­τρέ­πε­ται ανέρ­χε­ται στις 35.000 ευρώ (για την ύπαρξη τάξης μεγέ­θους, το ετήσιο κόστος της αντι­ρε­τροϊ­κής αγωγής για έναν ορο­θε­τικό ασθενή υπο­λο­γί­ζε­ται στις 7.000-8.000 ευρώ, με τη διάρ­κειά της να είναι ευ φόρου ζωής).

*Η μελέτη εκπο­νή­θηκε από τους/τις:

Γκού­ντας Ηλίας, Μετα­δι­δα­κτο­ρι­κός Ερευ­νη­τής, Ιατρική Σχολή, Πανε­πι­στή­μιο Κύπρου

Του­λούμη Πανα­γιώτα, Καθη­γή­τρια Βιο­στα­τι­στι­κής και Επι­δη­μιο­λο­γίας, Εργα­στή­ριο Υγιει­νής, Επι­δη­μιο­λο­γίας και Ιατρι­κής Στα­τι­στι­κής, Ιατρική Σχολή, Εθνικό και Καπο­δι­στριακό Πανε­πι­στή­μιο Αθηνών

Ψυχο­γιού Μίνα, Ανα­πλη­ρώ­τρια Καθη­γή­τρια Παθο­λο­γίας Λοι­μώ­ξεων, ΓΝΑ «Λαϊκό», Εθνικό και Καπο­δι­στριακό Πανε­πι­στή­μιο Αθηνών

Νικο­λό­που­λος Γεώρ­γιος, Ανα­πλη­ρω­τής Καθη­γη­τής Επι­δη­μιο­λο­γίας και Δημό­σιας Υγείας, Ιατρική Σχολή, Πανε­πι­στή­μιο Κύπρου