1η Σεπτεμβρίου, Αρχή της Ινδίκτου- Το έθιμο της Αρχιχρονιάς στη Δωδεκάνησο

‘Ενα πολύ ξε­χω­ρι­στό, σπά­νιο και πα­μπά­λαιο έθιμο, αυτό της «Αρ­χι­χρο­νιάς» (1η Σε­πτεμ­βρί­ου αρχή Ιν­δί­κτου*) ανα­βιώ­νει κάθε τέ­τοια μέρα στην Κω.

Στη Χώρα της ΚΩ το πρωί της «Αρ­χι­χρο­νιάς» γυ­ναί­κες και παι­διά ση­κώ­νο­νται πριν βγει ο ήλιος και κα­τε­βαί­νουν στην πα­ρα­λία ρί­χνο­ντας τους «αστρο­νο­μη­μέ­νους» καρ­πούς στη θά­λασ­σα ( μα­τσά­κια με καρ­πούς που φύ­λα­γαν ένα χρόνο στο ει­κο­νο­στά­σι) με την ευχή να πάρει μαζί της όλα τα κακά και έπει­τα αφή­νουν να χτυ­πή­σουν 40 κύ­μα­τα τους νέους καρ­πούς (ρόδι σύμ­βο­λο αφθο­νί­ας, σκόρ­δο για τη βα­σκα­νία, φύλλα πλα­τά­νου και ελιάς για μα­κρο­βιό­τη­τα, στα­φύ­λια συ­νή­θως ροζέ σύμ­βο­λο χαράς) που θα βά­λουν πάλι στα ει­κο­νί­σμα­τα.

Βρέ­χουν τα πρό­σω­πά τους με θα­λασ­σι­νό νερό, παίρ­νουν από σα­ρά­ντα κύ­μα­τα νερό στα δο­χεία τους, μα­ζεύ­ουν από την ακρο­θα­λασ­σιά 40 βό­τσα­λα για να τα σκορ­πί­σουν σε 4 γω­νιές του σπι­τιού.

Στο δρόμο για το σπίτι, στα­μα­τούν στον Πλά­τα­νο του Ιπ­πο­κρά­τη, αγκα­λιά­ζουν τον κορμό του, για να πά­ρουν «δύ­να­μη από τη δύ­να­μή του και χρό­νια από τα χρό­νια του!». Στα μικρά παι­διά δί­νουν την ευχή: «Σ’ εσάς παι­διά ευ­χό­μα­στε χρό­νια πολλά να ζή­σε­τε και σαν το Πλά­τα­νο της Κω να χι­λιο­κλω­νί­σε­τε!».

Στο κα­τώ­φλι του σπι­τιού, σπάει ο νοι­κο­κύ­ρη­ςτο ρόδι, σαν σύμ­βο­λο ευ­τυ­χί­ας και με το νερό της θά­λασ­σας ρα­ντί­ζει δω­μά­τια και αυλές.

Στην ΚΑ­ΛΥ­ΜΝΟ, οι κά­τοι­κοι, το πρωί της 1ης Σε­πτεμ­βρί­ου, ρα­ντί­ζουν ο κα­θέ­νας με αγια­σμό το σπίτι του, τα αμπέ­λια του και τα δί­χτυα του, για να ευ­λο­γη­θούν και να δώ­σουν πολλά στα­φύ­λια και πολλά ψάρια αντί­στοι­χα.

Στη ΡΟΔΟ, τη μέρα αυτή κρε­μούν στο μεσιά – το με­σαίο χο­ντρό δο­κά­ρι, που βα­στά­ζει τη στέγη – τη δική τους «Αρ­χι­χρο­νιά»: ένα άσπρο σα­κου­λά­κι γε­μά­το στά­χυα και σι­τά­ρι. Γύρω απ’ αυτό δέ­νουν μια αρ­μα­θιά κα­ρύ­δια, ένα κρεμ­μύ­δι, ένα σκόρ­δο, ένα κεχρί, καρπό βαμ­βα­κιού κι ένα τσα­μπί στα­φύ­λι. Αν δεν κά­νουν την «Αρ­χι­χρο­νιά», δεν αρ­χί­ζουν καμιά αγρο­τι­κή ερ­γα­σία. Την «Αρ­χι­χρο­νιά» αυτή την ξε­κρε­μούν από το μεσιά την Πρω­το­χρο­νιά το πρωί. Τα κα­ρύ­δια και το τσα­μπί που γί­νε­ται στα­φί­δα το τρώνε, ενώ το σι­τά­ρι, το σκόρ­δο και το κρεμ­μύ­δι τα φυ­λά­γουν για να τα ρί­ξουν μέσα στο σπόρο, όταν θα αρ­χί­σουν τη σπορά. Το θε­ω­ρούν καλό ν’ ανα­κα­τευ­τούν με το σπόρο οι καρ­ποί της «Αρ­χι­χρο­νιάς».

* Από τις αρχές, του 4ου αιώνα μ.Χ. ο Σε­πτέμ­βριος κα­θιε­ρώ­θη­κε ως η αρχή του εκ­κλη­σια­στι­κού αλλά και του πο­λι­τι­κού έτους, επει­δή η 1η Σε­πτεμ­βρί­ου συ­νέ­πι­πτε με την αρχή της ιν­δι­κτιώ­νος. Ακόμη και σή­με­ρα, άλ­λω­στε, η Ανα­το­λι­κή Ορ­θό­δο­ξη Εκ­κλη­σία εξα­κο­λου­θεί να εορ­τά­ζει την 1η Σε­πτεμ­βρί­ου ως «αρχή της ιν­δί­κτου». «Η λέξη ιν­δι­κτιών ση­μαί­νει κατ’ αρχήν τον προσ­διο­ρι­σμό του ετή­σιου ποσού που έπρε­πε να κα­τα­βάλ­λουν οι Ρω­μαί­οι πο­λί­τες ως φόρο. Συ­νεκ­δο­χι­κά, πήρε τη ση­μα­σία της οι­κο­νο­μι­κής χρο­νιάς, και όταν οι φόροι ρυθ­μί­ζο­νταν με βάση μια πε­ρί­ο­δο πε­ρισ­σο­τέ­ρων ετών, ιν­δι­κτιών ονο­μά­στη­κε το σύ­νο­λο αυτών των ετών… Κα­τέ­λη­ξε έτσι να ση­μαί­νει ένα θε­σμο­θε­τη­μέ­νο κύκλο 15 ετών, συ­νε­χώς επα­να­λαμ­βα­νό­με­νο (όπως η εβδο­μά­δα ή ο μήνας), που χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­κε για τη χρο­νο­λό­γη­ση πρά­ξε­ων και γε­γο­νό­των… που τε­λι­κά πα­γιώ­θη­κε ως το δη­μο­φι­λέ­στε­ρο σύ­στη­μα χρο­νο­λό­γη­σης για τους Βυ­ζα­ντι­νούς, και η 1η Σε­πτεμ­βρί­ου ως η αρχή του έτους τους».

Γι’ αυτό, άλ­λω­στε, σε ορι­σμέ­νες πε­ριο­χές της χώρας μας η 31η Αυ­γού­στου ονο­μά­ζε­ται «κλει­δο­χρο­νιά» επει­δή «κλει­δώ­νει» (τε­λειώ­νει) ο προη­γού­με­νος χρό­νος, ενώ η 1η Σε­πτεμ­βρί­ου ονο­μά­ζε­ται «αρ­χι­χρο­νιά».