Αρ. Χατζηφούντας: Στα ελληνικά παραδοσιακά πανηγύρια περισσεύουν τα χαμόγελα, οι αγκαλιές και η συγκίνηση

Ελληνικό καλο­καίρι χωρίς παρα­δο­σιακά πανη­γύ­ρια γίνεται;

Όχι, δεν γίνεται! Τα καλο­καί­ρια μας είναι ταυ­τι­σμένα με τα παρα­δο­σιακά πανη­γύ­ρια. Είναι ο δεύ­τε­ρος χρόνος μετά από την παν­δη­μία που ο κόσμος θα μπορεί να δια­σκε­δά­σει στα πανη­γύ­ρια, σε ένα προ­αύ­λιο, σε έναν ανοιχτό χώρο, σε μια αλάνα ή μια πλατεία. Κατά την περίοδο της παν­δη­μίας, μας έλειψε αυτού του είδους η δια­σκέ­δαση και κατα­λά­βαμε και την αξία της. Όλοι έχουμε τις μνήμες από τα πανη­γύ­ρια, από τα χωριά μας… Αυτός ο πιο λαϊκός, πιο ήρεμος, πιο ελεύ­θε­ρος τρόπος δια­σκέ­δα­σης που είναι συνυ­φα­σμέ­νος με την κουλ­τούρα και την παρά­δοσή μας, έχει ανα­κάμ­ψει ξανά με την παν­δη­μία και μάλιστα πιο δυνα­μικά ακριβώς επειδή μάς έλειψε. Εχουμε αυτή την ανάγκη να γίνουμε ξανά παρέα σε έναν κύκλο, να υπάρξει αυτή η επαφή χέρι με χέρι, να χορέ­ψουμε, να δια­σκε­δά­σουμε…

Αυτή η ανάγκη που λες ήταν ξεκά­θαρη ήδη από πέρυσι, την πρώτη χρονιά χωρίς αυστηρά μέτρα μετά από την περίοδο της παν­δη­μίας.

Ναι, βεβαίως. Από πέρσι και φέτος πολύ περισ­σό­τερο, βλέ­πουμε κόσμο στα πανη­γύ­ρια, περισ­σό­τερο ενθου­σια­σμό, ανθρώ­πους όλων των ηλικιών… Τα παλιά, καλά πανη­γύ­ρια όπως τα θυμό­μα­στε από την παιδική μας ηλικία και όπως τα έχουν ζήσει οι μεγα­λύ­τε­ροι από εμάς, έχουν επα­νέλ­θει.

Με τη συμ­με­τοχή και των νέων ανθρώ­πων.

Ναι, βεβαίως. Και με τη συμ­με­τοχή των νέων ηλικιών. Είναι ένας τρόπος κοι­νω­νι­κο­ποί­η­σης, μια μορφή δια­σκέ­δα­σης που αρέσει και στους νέους. Ολοι μας έχουμε βιώματα από αυτή τη μορφή δια­σκέ­δα­σης, άλλοι λιγό­τερο άλλοι περισ­σό­τερο. Εχουμε εικόνες από έναν παππού ή μια για­γιάκα να τρα­γου­δάει ας πούμε στο καφε­νείο, να χορεύει παρα­δο­σιακά. Αυτές οι εικόνες περνάνε μέσα μας, μεγα­λώ­νο­ντας και ωρι­μά­ζο­ντας, ερχό­μα­στε πιο κοντά σε αυτές τις εικόνες. Η παρά­δοση είναι για όλους, δεν έχει ηλικία και η κάθε γενιά και η κάθε ηλικία έχει κάτι να προ­σφέ­ρει. Οποτε παίζω σε πανη­γύ­ρια χαί­ρο­μαι που βλέπω να δια­σκε­δά­ζουν άνθρω­ποι όλων των ηλικιών. Κι αυτή είναι και η μαγεία του πανη­γυ­ριού. Να βλέπεις όλον τον κόσμο να δια­σκε­δά­ζει. Ανθρω­ποι όλων των ηλικιών, δια­σκε­δά­ζουν, αλλη­λο­ε­πι­δρούν, ηλι­κιω­μέ­νοι, νέοι, παιδιά γίνο­νται ένα, υπάρχει σεβα­σμός και νομίζω ότι αυτή είναι μια πολύ όμορφη εικόνα και αυτή είναι και η ουσία της παρα­δο­σια­κής δια­σκέ­δα­σης και του πανη­γυ­ριού.

Είναι στην κουλ­τούρα μας θα λέγαμε αν σκεφτεί κανείς ότι η παρά­δοση αυτή πηγαί­νει μέχρι πολλά χρόνια πίσω.

Η Ελλάδα έχει τόσο μεγάλο πλούτο στην παρά­δοση, αυτή είναι μια τερά­στια κλη­ρο­νο­μιά που όπως λες κι εσύ πάει πολλά χρόνια πίσω. Υπάρ­χουν τρα­γού­δια, στίχοι, ψαλμοί, ύμνοι… Δεν μπορεί να μην μας αγγί­ζουν αυτά και να μην μας συνο­δεύ­ουν είτε σε χαρές, είτε σε λύπες.

Εσύ πώς ξεκί­νη­σες να ασχο­λεί­σαι με την παρα­δο­σιακή μουσική;

Στο σπίτι μου είχα δια­φο­ρε­τικά ακού­σματα. Η μητέρα μου άκουγε κλασική μουσική και ροκ και ο πατέρας μου άκουγε μόνο παρα­δο­σιακή μουσική, λύρες και βιολιά! Είχα από μικρός δια­φο­ρε­τικά ερε­θί­σματα, διαφορά ακού­σματα. Ξεκί­νησα με την κιθάρα αρχικά όταν ήμουν στο δημο­τικό σε ηλικία περίπου επτά ετών. Μου άρεσε πάρα πολύ. Στη συνέ­χεια πήγα στο Μουσικό Γυμνά­σιο κι εκεί έπρεπε να επιλέξω ανάμεσα σε λύρα και ταμπουρά. Εχοντας ζήσει πολλά καλο­καί­ρια στην Τήλο και έχοντας δει πολύ όμορφα πανη­γύ­ρια στα οποία πρω­ταρ­χικό όργανο είναι η λύρα, δεν γινόταν να επιλέξω κάτι άλλο. Επέλεξα τη λύρα και από την αρχή θεωρώ ότι ήταν αυτό που λέμε κεραυ­νο­βό­λος έρωτας! Αμέσως έκανα την κιθάρα πέρα και ασχο­λή­θηκα μόνο με τη λύρα. Φτιά­ξαμε κάποια γκρου­πά­κια με τα παιδιά στο σχολείο, πει­ρα­μα­τι­ζό­μα­σταν εκεί. Τα καλο­καί­ρια στην Τήλο, μερικές φορές σε κάποια πανη­γύ­ρια με ανέ­βα­ζαν εκεί οι πιο μεγάλοι μου­σι­κοί, όπως ο Γιάννης ο Κλα­δά­κης και έπαιζα δυο-τρία τρα­γού­δια κι αυτό ήταν κάτι που με βοήθησε πολύ. Με κέρδισε, μου άρεσε και το συνέ­χισα.

Αυτό σε ποια ηλικία;

Ημουν περίπου 12 ετών.

Και το τρα­γούδι πώς προ­έ­κυψε;

Το τρα­γούδι ήρθε τελείως τυχαία… Ημουν σε ένα καφε­νείο στην Τήλο και έπαιζα λύρα, αλλά δεν τρα­γου­δούσε κανείς, οπότε απο­φά­σισα να το κάνω εγώ. Όταν άρχισα να τρα­γου­δάω και είδα ότι δια­σκέ­δασε ο κόσμος, ότι αντα­πο­κρί­θηκε, μου άρεσε.

Και πώς καλ­λιερ­γή­θηκε αυτό;

Στο Λύκειο πλέον εκεί γύρω στα 16 κι αφού είχα παίξει λίγο σε κάποια πανη­γύ­ρια και κάποιες εκδη­λώ­σεις ήρθε ο πρώτος γάμος στην Τήλο για να παίξω, μετά ήρθε η πρώτη βάφτιση. Δεν είχα κάποιον δίπλα μου πιο έμπειρο, έτσι έπρεπε να παίξω εγώ από τη στιγμή που το είχα ανα­λά­βει οπότε βγήκα στον γάμο μπροστά, έπαιξα, έγινε ένα γλέντι πολύ ωραίο… Το ευχα­ρι­στή­θηκα κι εγώ πάρα πολύ, δια­σκέ­δασα κι ας μην χόρευα. Από εκεί μετά ανέλαβα κι άλλες εκδη­λώ­σεις στα­διακά.

Η πρώτη φορά που το πήρες πάνω σου πότε ήταν;

Ηταν σε μια βάφτιση παιδιού συγ­γε­νι­κού μου προ­σώ­που στην Τήλο, ήμουν 17 ετών.

Ξεκίνησες από πολύ νωρίς λοιπόν. Οι άλλοι δια­σκε­δά­ζουν, χορεύ­ουν, τρα­γου­δάνε, περνάνε καλά, εσύ τι κερ­δί­ζεις από αυτό;

Κερδίζω και κερδίζω πολλά! Όταν βλέπεις έναν παππού ας πούμε ή μια γιαγιά να χορεύει σούστα με τους δικούς τους ρυθμούς, με τη δική τους γοητεία… Όταν βλέπεις μικρά παιδιά να είναι στα πρώτα τους βήματα, να προ­σπα­θούν να χορέ­ψουν, βλέπεις το μέλλον του πανη­γυ­ριού, της παρά­δο­σης. Όταν βλέπεις έφηβους ή συνο­μή­λι­κούς μου ή φίλους μου να δια­σκε­δά­ζουν, νιώθεις μέρος όλης αυτής της παρέας, της δια­σκέ­δα­σης. Όταν κάποιος που δια­σκέ­δασε σε ένα πανη­γύρι ή σε μια εκδή­λωση φεύ­γο­ντας έρχεται να σου πει ευχα­ρι­στώ είναι μεγάλο κέρδος, νιώθεις σεβασμό και αγάπη στο πρόσωπό σου. Κι αυτό είναι μια μεγάλη ηθική ικα­νο­ποί­ηση όταν νιώθεις ότι έχεις προ­σφέ­ρει δια­σκέ­δαση, ψυχα­γω­γία με την παρα­δο­σιακή μουσική. Εγώ νιώθω γεμάτος μετά από κάθε εμφά­νιση, έχω πολλά όμορφα συναι­σθή­ματα.

Υπάρχουν περι­στα­τικά που σε έχουν συγκι­νή­σει;

Ναι, δύο μου έρχο­νται στο μυαλό. Το πρώτο ήταν όταν είχα την τιμή να παίξω στον Σύλλογο Τηλια­κών της Νέας Υόρκης σε μια χορο­ε­σπε­ρίδα. Εκεί ήταν μαζε­μέ­νοι πολλοί νησιώ­τες, όχι μόνο από την Τήλο, ήταν και από Νίσυρο, Κάλυμνο, Ρόδο. Εκεί ήταν και ένας μεγάλος σε ηλικία παππούς ο οποίος άκουγε τη σούστα ήταν πολύ κοντά και παρα­τη­ρούσε, δεν χόρευε. Ηταν λοιπόν εκεί σε μια γωνιά και τον βλέπω ότι κάποια στιγμή έχει βουρ­κώ­σει. Ηρθε κοντά, με αγκά­λιασε και μου φίλησε το χέρι που έπαιζε τη σούστα. Ηταν τόσο δυνατό, τόσο συγκι­νη­τικό όλο αυτό… Βλέπεις έναν άνθρωπο ο οποίος είναι τόσα χιλιό­με­τρα μακριά, και του θυμί­ζεις στο νησί του, τον τόπο του, την θάλασσα, του θυμί­ζεις το καλο­καίρι στο νησί του. Κι εγώ είχα φορ­τι­στεί πολύ έντονα συναι­σθη­μα­τικά εκείνη τη στιγμή. Με μια δοξαριά ταξί­δεψε ο παππούς στο νησί του, στο σπίτι του. Αυτό είναι ένα πολύ συγκι­νη­τικό περι­στα­τικό. Το άλλο ήταν σε ένα πανη­γύρι στην Τήλο, που άνοιξε τον πρώτο χορό αυθόρ­μητα μια ομάδα μικρών παιδιών ηλικίας 6-7 ετών μέχρι 13-14 που είχαν κάνει μόνα τους έναν κύκλο και χόρευαν, δια­σκέ­δα­ζαν, με σωστά βήματα, με χαμό­γελο… Κι αυτό ήταν πολύ δυνατό συναι­σθη­μα­τικά.

Δύο έντονα συγκι­νη­σιακά περι­στα­τικά που αφορούν ανθρώ­πους σε δια­φο­ρε­τι­κές φάσεις της ζωής τους, στην αρχή και στη δύση τους.

Ναι.. δύο ηλι­κιακά άκρα ας το πούμε έτσι με κοινό στοι­χείο την παρά­δοση.

Εσύ ξεχω­ρί­ζεις κάποια πανη­γύ­ρια;

Θα ξεκι­νήσω με το πιο σημα­ντικό πανη­γύρι για εμάς τους Τηλια­κούς, που είναι του Αγίου Παντε­λε­ή­μονα. Το πανη­γύρι μας γίνεται προ­πα­ρα­μονή στις 25, παρα­μονή στις 26, ανήμερα δεν κάνουμε τίποτα και κάνουμε ξανά πανη­γύρι στις 28 πάνω στο μεγάλο χωριό σε ένα μικρό εκκλη­σάκι που κλεί­νουμε με το έθιμο της κούπας. Αυτό είναι από τα μεγα­λύ­τερα πανη­γύ­ρια στην Τήλο για το οποίο έρχο­νται από όλα τα νησιά και από όλη την Ελλάδα. Και είναι επίσης το Πανη­γύρι της Πολί­τισ­σας και της Καμα­ρια­νής που έχουμε τον Αύγου­στο στην Τήλο. Από εκεί και πέρα, ένα πανη­γύρι που εγώ δεν έχω χάσει τα τελευ­ταία εννιά χρόνια, είναι το πανη­γύρι του Αϊ Γιάννη στη Χάλκη στις 28 και 29 Αυγού­στου που ξέρω ότι κι εσύ είσαι δεμένη συναι­σθη­μα­τικά με το νησί και με την γιορτή αυτή και αντι­λαμ­βά­νε­σαι και τι σημαί­νει αυτό το πανη­γύρι.

Ναι, ισχύει!

Είναι ένα πανη­γύρι διήμερο που συγκε­ντρώ­νει όλα όσα είπαμε πριν, εκεί που συνα­ντάς ανθρώ­πους όλων των ηλικιών, που έρχο­νται Χαλ­κί­τες -και όχι μόνο- από όλη την Ελλάδα και από το εξω­τε­ρικό και που προ­γραμ­μα­τί­ζουν να είναι κάθε χρόνο αυτές τις ημέρες εκεί. Είναι μια υπό­σχεση στο νησί και στον εαυτό τους και στον Αϊ Γιάννη.

Πράγματι. Και είναι εντυ­πω­σιακό πώς οι άνθρω­ποι στα νησιά περι­μέ­νουν αυτά τα πανη­γύ­ρια κάθε χρόνο.

Ναι, είναι το ετήσιο καλο­και­ρινό ραντε­βού, είναι σταθμός τα πανη­γύ­ρια αυτά και όχι μόνο. Υπάρ­χουν πανη­γύ­ρια μεγάλα και εντυ­πω­σιακά και στην Κάρπαθο, στην Κάσο, στην Νίσυρο, σε όλα τα νησιά μας. Είναι σημεία ανα­φο­ράς τα πανη­γύ­ρια, για τα νησιά μας, για τους κατοί­κους τους, τους επι­σκέ­πτες και βεβαίως για τους ομο­γε­νείς μας. Σμίγουν οικο­γέ­νειες σε αυτά τα πανη­γύ­ρια και αυτό είναι πολύ συγκι­νη­τικό.

Υπάρχει ενδια­φέ­ρον από νέα παιδιά να ασχο­λη­θούν με την παρα­δο­σιακή μουσική;

Τον τελευ­ταίο χρόνο είχα συνερ­γα­σία με διά­φο­ρους πολι­τι­στι­κούς συλ­λό­γους στη Ρόδο και είδα ότι γίνεται εξαι­ρε­τική δουλειά. Στις ηλικίες από 5 έως 15 ετών καλ­λιερ­γεί­ται η κουλ­τούρα και η αγάπη για την παρά­δοση, την παρα­δο­σιακή μουσική, τους παρα­δο­σια­κούς χορούς. Και φαί­νε­ται αυτό στις εκδη­λώ­σεις και στα πανη­γύ­ρια που τα παιδιά θα σηκω­θούν να χορέ­ψουν και θα μείνουν μέχρι αργά στο γλέντι.

Πες μου τώρα για να το κλεί­σουμε την ιδιαι­τε­ρό­τητα που έχει η λύρα και «τραβάει» τόσο κόσμο!

Η λύρα είναι σολι­στικό όργανο κι είναι αυτό που θα ακού­σεις πιο έντονα. Η λύρα βγάζει έναν δυνα­μι­σμό που χτυπάει κατευ­θείαν στην ψυχή σου! Η λύρα σού μιλάει, σε ταξι­δεύει στα καλο­καί­ρια σου, σου θυμίζει οικεία πρόσωπα, σε παρα­σύ­ρει να σηκω­θείς να χορέ­ψεις. Η λύρα μάς ταξι­δεύει, την ακούμε στα χωριά μας, στα νησιά μας, κου­βα­λάμε τα ακού­σματά της μέσα μας.

Ποιο είναι το τρα­γούδι που δεν παρα­λεί­πεις να λες κάθε φορά;

Θα πω σίγουρα τη Βλάχα της Χάλκης, που είναι το αγα­πη­μένο της γυναί­κας μου, και από εκεί και πέρα τον Αγιο Παντε­λε­ή­μονα της Τήλου που για εμένα είναι ένα έντονα συγκι­νη­σιακό τρα­γούδι. Και βεβαίως πρώτα και κύρια και τη σούστα της περιο­χής όπου παίζω και στην οποία ο κόσμος αντα­πο­κρί­νε­ται αμέσως