Πρωταπριλιά! Γιατί λέμε ‘αθώα’ ψέματα σήμερα;

Κάθε χρόνο την 1η Απρι­λί­ου ανα­βιώ­νει το έθιμο με τα αθώα ψέ­μα­τα. Πρό­κει­ται για μία παι­γνιώ­δη συ­νή­θεια των αν­θρώ­πων, με πα­γκό­σμια διά­στα­ση. Το έθιμο έλκει την κα­τα­γω­γή του από τη Δύση και ρίζες του ανι­χνεύ­ο­νται στους αρ­χαί­ους Κέλ­τες, οι οποί­οι συ­νή­θι­σαν την Πρω­τα­πρι­λιά που κα­λυ­τέ­ρευε ο και­ρός να βγαί­νουν για ψά­ρε­μα. Τις πε­ρισ­σό­τε­ρες φορές γύ­ρι­ζαν με άδεια χέρια, αλλά οι ψεύ­τι­κες ιστο­ρί­ες τους για με­γά­λα ψάρια έδι­ναν κι έπαιρ­ναν.

Τον Με­σαί­ω­να, οι Γάλ­λοι γιόρ­τα­ζαν την Πρω­το­χρο­νιά την 1η Απρι­λί­ου, λόγω του Πάσχα. Το 1560 ή 1564 ο βα­σι­λιάς Κά­ρο­λος Θ’ με­τέ­θε­σε την αρχή του έτους από την 1η Απρι­λί­ου στην 1η Ια­νουα­ρί­ου για να συμ­βα­δί­ζει η χώρα του ημε­ρο­λο­για­κά με τις άλλες χώρες. Η αλ­λα­γή αυτή δη­μιούρ­γη­σε προ­βλή­μα­τα στον λαό, καθώς ό,τι έχει σχέση με την ορ­γά­νω­ση του χρό­νου δη­μιουρ­γεί συ­ναι­σθη­μα­τι­κές φορ­τί­σεις και αντι­δρά­σεις. Όσοι, λοι­πόν, από τους υπη­κό­ους του βα­σι­λιά απο­δέ­χτη­καν την ημε­ρο­λο­για­κή αλ­λα­γή πεί­ρα­ζαν εκεί­νους που συ­νέ­χι­ζαν να τη­ρούν την παλιά πρω­το­χρο­νιά (1η Απρι­λί­ου), λέ­γο­ντάς τους πε­ρι­παι­κτι­κά ψέ­μα­τα ή κά­νο­ντάς τους ψεύ­τι­κα πρω­το­χρο­νιά­τι­κα δώρα.

Από τους Κέλ­τες και τους Γάλ­λους το έθιμο με­τα­λα­μπα­δεύ­τη­κε σε όλο τον κόσμο, με προ­ε­ξάρ­χου­σες τις εφη­με­ρί­δες στις αρχές του 20ου αιώνα και στη συ­νέ­χεια τα ηλε­κτρο­νι­κά μέσα ενη­μέ­ρω­σης, που συχνά με­τα­δί­δουν πολύ επι­τυ­χη­μέ­νες ει­δή­σεις – φάρ­σες.

Στον ελ­λη­νι­κό χώρο το έθιμο πρέ­πει να ήταν γνω­στό από την εποχή των Σταυ­ρο­φο­ριών. Η συ­νή­θεια να λένε ψέ­μα­τα δεν είναι άγνω­στη στην Ελ­λά­δα. Μά­λι­στα, απο­τε­λεί, όπως υπο­στη­ρί­ζει ο λα­ο­γρά­φος Γε­ώρ­γιος Μέγας, συ­νή­θη μη­χα­νι­σμό στην προ­σπά­θεια εξα­σφά­λι­σης της επι­τυ­χί­ας μιας μα­γι­κής ενέρ­γειας ή ενός δύ­σκο­λου έργου, βάσει της αντί­λη­ψης ότι η ψευ­δο­λο­γία ξε­γε­λά και εμπο­δί­ζει τις βλα­πτι­κές δυ­νά­μεις. Και το ψέμα της Πρω­τα­πρι­λιάς είναι «ένα σκό­πι­μο ξε­γέ­λα­σμα των βλα­πτι­κών δυ­νά­με­ων που θα εμπό­δι­ζαν την αγρο­τι­κή πα­ρα­γω­γή», σύμ­φω­να με το λα­ο­γρά­φο Δη­μή­τριο Λου­κά­το.

Πρω­τα­πρι­λιά­τι­κες φάρ­σες που άφη­σαν εποχή:

Το 1957, ο πα­ρου­σια­στής ει­δή­σε­ων του BBC Ρί­τσαρντ Ντί­μπλε­μπι πα­ρου­σί­α­σε οπτι­κο­ποι­η­μέ­νο ρε­πορ­τάζ για την ανοι­ξιά­τι­κη συ­γκο­μι­δή σπαγ­γέ­τι στην Ιτα­λία και γί­νε­ται πι­στευ­τός!

Το 1993, αρθρο στη βρε­τα­νι­κή εφη­με­ρί­δα Independent ανέ­φε­ρε την ανα­κά­λυ­ψη του χω­ριού του Aστε­ρίξ από επι­στή­μο­νες των Πα­νε­πι­στη­μί­ων της Οξ­φόρ­δης και της Βρέ­στης. Σύμ­φω­να με το δη­μο­σί­ευ­μα, οι ανα­σκα­φές έφε­ραν στο φως νο­μί­σμα­τα, στα οποία απει­κο­νί­ζο­νταν αγριο­γού­ρου­να, ενώ δεν υπήρ­χε ίχνος ρω­μαϊ­κής ει­σβο­λής!

Το 1995, το ελ­λη­νι­κό Υπουρ­γείο Πο­λι­τι­σμού ανα­κοί­νω­σε ότι κατά τις ανα­σκα­φές του μετρό βρέ­θη­κε ο τάφος του Σω­κρά­τη. Το υπουρ­γείο έδωσε, μά­λι­στα, λε­πτο­μέ­ρειες, ενώ ση­μεί­ω­νε ότι βρέ­θη­καν επί­σης ο χι­τώ­νας του ιδίου, αλλά και ίχνη του κο­νί­ου που είχε πιει. Η εί­δη­ση έκανε το γύρο του κό­σμου μέσω των ξένων ει­δη­σε­ο­γρα­φι­κών πρα­κτο­ρεί­ων. Πρώτο στην πα­γί­δα του Υπουρ­γεί­ου Πο­λι­τι­σμού έπεσε το Γαλ­λι­κό Πρα­κτο­ρείο Ει­δή­σε­ων, που λίγες ώρες μετά έσπευ­σε να ανα­κα­λέ­σει.

Το 2008, το BBC πα­ρου­σί­α­σε βί­ντεο με μία μο­να­δι­κή ανα­κά­λυ­ψη. Πι­γκουί­νοι της Ανταρ­κτι­κής με­τα­τρέ­πο­νται σε απο­δη­μη­τι­κά που­λιά, πε­τώ­ντας μίλια μα­κριά. Σύμ­φω­να με τον πα­ρου­σια­στή, Τέρι Τζό­ουνς, προ­ο­ρι­σμός τους είναι τα τρο­πι­κά δάση της Αμε­ρι­κής.

sansimera.gr