Γιατί δεν επιστρέφουν οι επιστήμονες

Θα επέ­στρε­φαν στην Ελ­λά­δα «για την αί­σθη­ση ότι μπο­ρείς να χτί­σεις κάτι στον τόπο σου», αλλά με ποιους όρους; Οι πέντε Ελ­λη­νες επι­στή­μο­νες με ση­μα­ντι­κή κα­ριέ­ρα στο εξω­τε­ρι­κό, οι οποί­οι μι­λούν στην «Κ», συμ­φω­νούν ότι η επι­στρο­φή των επι­στη­μό­νων και το φρένο στη «διαρ­ροή εγκε­φά­λων» από την Ελ­λά­δα -δύο στό­χοι που έθεσε ο πρω­θυ­πουρ­γός Αλέ­ξης Τσί­πρας από το βήμα της Βου­λής- θα μπο­ρού­σαν να είναι εφι­κτοί αρκεί η χώρα μας να δώσει βάρος στην αρι­στεία, την αξιο­κρα­τία, την ορθή ορ­γά­νω­ση. Μπο­ρεί; Ο νέος ανα­πλη­ρω­τής υπουρ­γός Ερευ­νας και Και­νο­το­μί­ας Κώ­στας Φω­τά­κης, μι­λώ­ντας στην «Κ», δη­λώ­νει ότι θα κι­νη­θεί στον άξονα της ενί­σχυ­σης της έρευ­νας ως πυ­λώ­να ανά­πτυ­ξης της χώρας.

«Η ποιό­τη­τα των πα­ρε­χό­με­νων δη­μο­σί­ων υπη­ρε­σιών απο­θαρ­ρύ­νει τον Ελ­λη­να επι­στή­μο­να του εξω­τε­ρι­κού να επι­στρέ­ψει. Εν­δει­κτι­κά, σε σύ­νο­λο 215 κρα­τών, ο δεί­κτης κυ­βερ­νη­τι­κής απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τας της World Bank (με­τρά­ει την ποιό­τη­τα των δη­μο­σί­ων υπη­ρε­σιών συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της εκ­παί­δευ­σης και τον βαθμό ανε­ξαρ­τη­σί­ας του κρα­τι­κού μη­χα­νι­σμού από πο­λι­τι­κές πιέ­σεις) κα­τα­τάσ­σει την Ελ­λά­δα στο 66,9 με άρι­στα το 100, ενώ άλλες χώρες, όπως η Ισπα­νία αλλά και η Πορ­το­γα­λία, κα­τα­τάσ­σο­νται στο 83», λέει στην «Κ» ο 45χρο­νος Κώ­στας Μήλας, κα­θη­γη­τής Χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κών στο Πα­νε­πι­στή­μιο του Λί­βερ­πουλ. Και συ­μπλη­ρώ­νει: «Επι­πλέ­ον, οι μι­σθοί στο εξω­τε­ρι­κό είναι συ­γκρι­τι­κά υψη­λό­τε­ροι. Εν­δει­κτι­κά, με βάση τα δε­δο­μέ­να του ΟΟΣΑ, το 2013, οι κατά μ.ο. ετή­σιες απο­λα­βές για έναν ερ­γα­ζό­με­νο στην Ελ­λά­δα ήταν, σε πραγ­μα­τι­κή ισο­τι­μία αγο­ρα­στι­κής δύ­να­μης, μόνο 25.503 δο­λά­ρια σε σχέση με 34.561 δο­λά­ρια στην Ιτα­λία, 34.824 δο­λά­ρια στην Ισπα­νία και 41.192 δο­λά­ρια στη Βρε­τα­νία».

«Ενας επι­στή­μο­νας πρέ­πει να είναι τε­λεί­ως πα­λα­βός για να επι­στρέ­ψει στην Ελ­λά­δα σή­με­ρα. Ευ­τυ­χώς πα­λα­βοί υπάρ­χουν. Θα επέ­στρε­φαν για το όραμα της αρι­στεί­ας, για την ανι­διο­τε­λή προ­σφο­ρά, για την αί­σθη­ση ότι μπο­ρείς να χτί­σεις κάτι στον τόπο σου. Η επι­στρο­φή είναι 99% συ­ναί­σθη­μα και 1% λο­γι­κή», λέει στην «Κ» ο 50χρο­νος Ιω­άν­νης Π.Α. Ιω­αν­νί­δης, που κα­τέ­χει την έδρα C.F. Rehnborg Πρό­λη­ψης Νο­ση­μά­των στο Πα­νε­πι­στή­μιο Stanford όπου είναι τα­κτι­κός κα­θη­γη­τής Πα­θο­λο­γί­ας, Ερευ­νας και Πο­λι­τι­κής Υγεί­ας και Στα­τι­στι­κής.

«Η επι­στρο­φή στην Ελ­λά­δα προ­ϋ­πο­θέ­τει ένα ζω­ντα­νό ΑΕΙ το οποίο προ­σφέ­ρει του­λά­χι­στον τα στοι­χειώ­δη: αξιο­κρα­τία στις προ­σλή­ψεις και τις προ­α­γω­γές, αξιο­λό­γη­ση του προ­σω­πι­κού, βι­βλιο­θή­κες, πρό­σβα­ση σε διε­θνή επι­στη­μο­νι­κά πε­ριο­δι­κά και ηλε­κτρο­νι­κές βά­σεις δε­δο­μέ­νων, εύ­ρυθ­μη λει­τουρ­γία», το­νί­ζει ο 42χρο­νος Πάνος Κου­τρά­κος, κα­θη­γη­τής Ευ­ρω­παϊ­κού Δι­καί­ου στη Νο­μι­κή Σχολή του City University London. «Η αδυ­να­μία των ελ­λη­νι­κών ΑΕΙ να προ­σφέ­ρουν κά­ποια από τα στοι­χειώ­δη μπο­ρεί να έχει να κάνει με την οι­κο­νο­μι­κή κρίση, πολλά όμως σχε­τί­ζο­νται με γε­νι­κό­τε­ρες πα­θο­γέ­νειες. Για πα­ρά­δειγ­μα, δεν με εν­θου­σιά­ζει η ιδέα να με προ­πη­λα­κί­σουν ή να με υβρί­σουν διά­φο­ροι “προ­στά­τες των ανοι­χτών πα­νε­πι­στη­μί­ων” αν απο­φα­σί­σω να συμ­με­τά­σχω σε συ­νέ­λευ­ση κά­ποιου διοι­κη­τι­κού ορ­γά­νου. Το σοκ που μου προ­κα­λούν τέ­τοια πε­ρι­στα­τι­κά συ­γκρί­νε­ται μόνο με τον θαυ­μα­σμό μου για τους συ­να­δέλ­φους που κα­τορ­θώ­νουν να πα­ρά­γουν έργο και να εμπνέ­ουν τους φοι­τη­τές τους υπό τέ­τοιες συν­θή­κες», συ­μπλη­ρώ­νει.

Από την πλευ­ρά του, ο 45χρο­νος Βα­σί­λης Κου­τσός, ανα­πλη­ρω­τής κα­θη­γη­τής Επι­στή­μης και Μη­χα­νι­κής Υλι­κών στο Πα­νε­πι­στή­μιο του Εδιμ­βούρ­γου, εστιά­ζει στην έλ­λει­ψη πόρων. «Οταν ένας επι­στή­μο­νας προ­σλαμ­βά­νε­ται σε ένα ΑΕΙ, του δια­θέ­τουν κε­φά­λαια, τα λε­γό­με­να start up funds, για έρευ­να, για να συν­δέ­σει το ερ­γα­στή­ριό του με την το­πι­κή οι­κο­νο­μία και τις ανά­γκες της. Στην Ελ­λά­δα δεν γί­νε­ται όσο θα έπρε­πε», λέει, ενώ προ­σθέ­τει ως ανα­σχε­τι­κό πα­ρά­γο­ντα για την επι­στρο­φή τη γε­νι­κό­τε­ρη αστά­θεια της χώρας, αφού «δεν ξέ­ρεις τι θα γίνει στο μέλ­λον». Βέ­βαια, όπως το­νί­ζει ο κ. Ιω­αν­νί­δης, «στη Ελ­λά­δα δεν επι­στρέ­φεις για τον μισθό και τα υλικά αγαθά. Επι­στρέ­φεις γιατί δεν θέ­λεις να συμ­βι­βα­στείς με το ότι ο τόπος αυτός αξί­ζει μόνο την ερη­μιά. Οσοι δεν επι­στρέ­ψουν μπο­ρούν να προ­σφέ­ρουν στην Ελ­λά­δα και από όπου βρί­σκο­νται. Είναι ση­μα­ντι­κό ένα έθνος να δια­θέ­τει αν­θρώ­πους πα­ρό­ντες στο πα­γκό­σμιο γί­γνε­σθαι. Αυτό σώζει έναν λαό από την τε­λι­κή ύπνω­ση. Η ιστο­ρία του ελ­λη­νι­σμού γρά­φε­ται κυ­ρί­ως από Ελ­λη­νες εκτός Ελ­λά­δας».

Πρό­σλη­ψη με κρι­τή­ριο την αρι­στεία

«Αυτή τη στιγ­μή στη Γαλ­λία υλο­ποιώ ένα οκτα­ε­τές πρό­γραμ­μα με συ­νο­λι­κό προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό 10 εκατ. ευρώ. Σε αυτό μπο­ρούν να συμ­με­τά­σχουν Ελ­λη­νες με­τα­δι­δα­κτο­ρι­κοί επι­στή­μο­νες», ανα­φέ­ρει στην «Κ» ο 60χρο­νος Γιάν­νης Κα­ρυ­ρω­τά­κης, διευ­θυ­ντής του Ερ­γα­στη­ρί­ου Στοι­χειω­δών Σω­μα­τι­δί­ων στο Εθνι­κό Κέ­ντρο Επι­στη­μο­νι­κής Ερευ­νας της Γαλ­λί­ας (CNRS). «Ανα­πτύσ­σου­με συ­νερ­γα­σί­ες με ελ­λη­νι­κά ΑΕΙ και μέσω αυτών μπο­ρού­με να συν­δρά­μου­με την Ελ­λά­δα και να βοη­θή­σου­με άξιους, νέους Ελ­λη­νες επι­στή­μο­νες», συ­μπλη­ρώ­νει.

Από την άλλη, πώς να επι­στρέ­ψει κά­ποιος, αφού οι νέες θέ­σεις σε ΑΕΙ και ερευ­νη­τι­κά κέ­ντρα προ­κη­ρύσ­σο­νται με το στα­γο­νό­με­τρο; «Προ­τεί­νω για κάθε ενερ­γό ή ομό­τι­μο επι­στή­μο­να που εκλέ­γε­ται βου­λευ­τής ή υπουρ­γο­ποιεί­ται, το ΑΕΙ του να προ­σλαμ­βά­νει άλλον που αρι­στεύ­ει σε οποιο­δή­πο­τε γνω­στι­κό αντι­κεί­με­νο. Με προ­ϋ­πό­θε­ση όμως, ο νέος κα­θη­γη­τής να είναι έως 45 ετών και να έχει του­λά­χι­στον 1.000 πε­ρισ­σό­τε­ρες διε­θνείς ανα­φο­ρές από τον πο­λι­τευό­με­νο. Υπάρ­χουν πολ­λοί», λέει ο κ. Ιω­αν­νί­δης. Στον δυ­να­μι­σμό της ελ­λη­νι­κής επι­στη­μο­νι­κής κοι­νό­τη­τας εστιά­ζει και ο Κ. Φω­τά­κης, το­νί­ζο­ντας: «Οι ερευ­νη­τές σε ΑΕΙ, ερευ­νη­τι­κά κέ­ντρα και ιδιω­τι­κό τομέα κα­τά­φε­ραν να προ­σελ­κύ­σουν χρη­μα­το­δο­τή­σεις ύψους 989 εκατ. ευρώ. Το γε­γο­νός κα­τα­δει­κνύ­ει τον δυ­να­μι­σμό και την αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τα της επι­στη­μο­νι­κής μας κοι­νό­τη­τας, στην οποία μπο­ρεί να βα­σι­στού­με, ανα­κό­πτο­ντας τη διαρ­ροή των επι­στη­μό­νων στο εξω­τε­ρι­κό».

Κα­θη­με­ρι­νή