Οι ευθύνες για το «Norman Atlantic» βούλιαξαν στην Αδριατική

Τι έκαναν σωστά και τι λάθος αρμό­διες λιμε­νι­κές, ναυ­τι­λια­κές και πολι­τι­κές αρχές

Κυριακή 28 Δεκεμ­βρίου, στις 05.40 το πρωί, ανοιχτά των Οθωνών: με ένα αγω­νιώ­δες τηλε­φώ­νημα αρχίζει να στή­νε­ται ένα θαλάσ­σιο σκηνικό τρα­γω­δίας που είχε για πρω­τα­γω­νι­στές ένα φλε­γό­μενο πλοίο, πάνω από 450 επι­βαί­νο­ντες, τις λιμε­νι­κές και πολι­τι­κές αρχές σε Ελλάδα και Ιταλία και με φόντο την ταρα­χώδη θάλασσα στα στενά του Οτράντο όπου οι άνεμοι έφταναν τα 7-8 μποφόρ. Μία εβδο­μάδα μετά, η μεγάλη φουρ­τούνα κόπασε στη θάλασσα αλλά είχε μετα­φερ­θεί σε γραφεία αρμο­δίων υπη­ρε­σιών. Σειρά ευθυνών για ένστο­λους, πολι­τι­κούς αλλά και ναυ­τι­κούς προ­κύ­πτουν για τη σωστή δια­χεί­ριση τόσο του περι­στα­τι­κού στο επι­βα­τικό – οχη­μα­τα­γωγό «Νorman Atlantic» και όσο της επι­χεί­ρη­σης διά­σω­σης επι­βαι­νό­ντων, ενώ δεν είναι λίγα και τα ερω­τή­ματα προς τη ναυ­λώ­τρια εται­ρεία ΑΝΕΚ σχετικά με τους ακρι­βείς αριθ­μούς των επι­βαι­νό­ντων αλλά και την κατά­σταση του πλοίου.

Η αγωνία των συγ­γε­νών των αγνο­ου­μέ­νων κορυ­φω­νό­ταν καθη­με­ρινά καθώς η ενη­μέ­ρωση ολί­σθαινε σε μια διαρκή εναλ­λαγή στοι­χείων και υπο­θέ­σεων. Πλέον χαρα­κτη­ρι­στικό είναι ότι ενώ ανα­κοι­νώ­θη­καν τα στοι­χεία του πρώτου έλληνα νεκρού, του Γιώργου Δούλη, προς την οικο­γέ­νεια του οποίου εξέ­φρασε τα συλ­λυ­πη­τή­ριά της η πολι­τική ηγεσία της χώρας, την Πρω­το­χρο­νιά οι Ιταλοί με έγγραφο τους αναί­ρε­σαν την ανα­κοί­νωση «λόγω λάθους» (χρη­σι­μο­ποί­η­σαν επί λέξει τη φράση by mistake) θεω­ρώ­ντας τον αγνο­ού­μενο.

Επρεπε να ταξι­δέ­ψει;

Τρα­γι­κές και παράλ­ληλα απο­κα­λυ­πτι­κές ήταν οι μαρ­τυ­ρίες των δια­σω­θέ­ντων για τις πρώτες ώρες και για τη στάση του πλη­ρώ­μα­τος μέσα στο σκοτάδι, με χαλάζι και με δυνα­τούς ανέμους. Προ­κύ­πτει εύλογο το βασικό ερώτημα εάν έπρεπε το Λιμε­ναρ­χείο Ηγου­με­νί­τσας να επι­τρέ­ψει τον απόπλου του «Norman Atlantic» – άρχισε το ταξίδι του το από­γευμα του Σαβ­βά­του από την Πάτρα – από τη στιγμή που γνώ­ρι­ζαν τις δυσμε­νείς και­ρι­κές συν­θή­κες στην Αδρια­τική. Σε αυτό το πεδίο ανα­πτύ­χθηκε και αντι­πα­ρά­θεση μεταξύ ΣΥΡΙΖΑ και υπουρ­γού Ναυ­τι­λίας κ. Μιλ­τιάδη Βαρ­βι­τσιώτη κάνο­ντας αναφορά στην Οδηγία 2002/59/ΕΚ. Από το Λιμε­νικό σημεί­ω­ναν πως απα­γό­ρευση απόπλου γίνεται μόνο για τα εσω­τε­ρικά δρο­μο­λό­για και όχι για τα διεθνή. Στην Οδηγία πάντως δεν απο­σα­φη­νί­ζε­ται δίνο­ντας την εντύ­πωση πως η εφαρ­μογή της αφορά όλα τα πλοία για οποιον­δή­ποτε προ­ο­ρι­σμό.

Μιλώ­ντας στο «Βήμα» αξιω­μα­τι­κοί του Λιμε­νι­κού θεωρούν την επα­νε­ξέ­ταση της ευρω­παϊ­κής πολι­τι­κής για τα δρο­μο­λό­για ως ένα από τα δύο κομβικά σημεία. Οπως τόνιζαν πάντως, ανε­ξαρ­τή­τως του εάν το Λιμε­ναρ­χείο ενη­μέ­ρωσε τον καπε­τά­νιο, ο ίδιος έχει στα χέρια του το δελτίο καιρού αρκετές ώρες πριν από την ανα­χώ­ρηση, οπότε εκείνος κρίνει αν θα απο­πλεύ­σει ή όχι.

Παράλ­ληλα αντι­κρού­ε­ται η καταγ­γε­λία ότι το πλοίο απέ­πλευσε παρά τις παρα­τη­ρή­σεις σε συστή­ματα πυρα­σφά­λειας, με το αιτιο­λο­γικό ότι ήταν ήσσονος σημα­σίας και δεν έθεταν θέμα αξιό­πλοου – ανα­μέ­νε­ται ωστόσο να απο­τε­λέ­σουν αντι­κεί­μενο της έρευνας.

Ως δεύτερο κομβικό σημείο αξιω­μα­τι­κοί του Λιμε­νι­κού θεωρούν τη συμπε­ρι­φορά του πλη­ρώ­μα­τος με βάση τις μαρ­τυ­ρίες των επι­βα­τών. Σημεί­ω­ναν χαρα­κτη­ρι­στικά ότι «όπως λέμε εάν μέσα σε 15 λεπτά δεν έχει κατα­φέ­ρει το πλήρωμα με τα μέσα πυρό­σβε­σης που δια­θέ­τει το πλοίο να ελέγξει και να σβήσει τη φωτιά, τότε δεν υπάρχει δρόμος επι­στρο­φής».

Πυρό­σβεση και διάσωση

Οπως ανέ­φε­ραν επι­βά­τες, η φωτιά φαί­νε­ται πως εκδη­λώ­θηκε μεταξύ 04.00 και 04.30 ενώ το πλοίο βρι­σκό­ταν εν πλω προς την Ιταλία. Αρκετοί καταγ­γέλ­λουν ότι ουδείς τους ειδο­ποί­ησε από το πλήρωμα ενώ δεν ήχησε και κάποιος συνα­γερ­μός ούτε υπήρξε κάποια ανα­κοί­νωση. Κανείς δεν είναι σε θέση να βεβαιώ­σει αν τα συστή­ματα πυρό­σβε­σης λει­τούρ­γη­σαν άμεσα. Με βάση ιταλικά μέσα ενη­μέ­ρω­σης, ο καπε­τά­νιος φέρεται να υπο­στή­ριξε ότι το σύστημα πυρα­νί­χνευ­σης λει­τούρ­γησε και ενη­με­ρώ­θηκε άμεσα η γέφυρα του πλοίου ωστόσο δεν ενη­μέ­ρω­σαν τους επι­βά­τες για να μην επέλθει πανικός.

Στις ευθύνες του πλη­ρώ­μα­τος κατα­λο­γί­ζε­ται το ότι, όπως κατήγ­γει­λαν δια­σω­θέ­ντες οδηγοί φορ­τη­γών, συνά­δελ­φοί τους κοι­μού­νταν στις καμπί­νες των οχη­μά­των τους. Ενα ακόμη ερώτημα που χρήζει απά­ντη­σης είναι γιατί επε­κτά­θηκε η φωτιά από τον χώρο του γκαράζ σε άλλους και επο­μέ­νως αν οι πόρτες πυρα­σφα­λείας έκλει­σαν άμεσα ή όχι.

Πολλές και οι καταγ­γε­λίες για απουσία συντο­νι­σμού των επι­βα­τών από τα μέλη του πλη­ρώ­μα­τος, άλλοι μες στον πανικό βού­τη­ξαν στη θάλασσα και υπάρ­χουν επι­κρί­σεις για τα σωστικά μέσα που είχαν στη διάθεσή τους. Εκείνες τις πρώτες ώρες ουδείς βεβαιώ­νει αν το πλήρωμα έκανε κατα­μέ­τρηση των επι­βα­τών που ανέ­βη­καν στο κατά­στρωμα και φόρεσαν σωσίβια, επο­μέ­νως να εξα­κρι­βω­θεί αν υπήρχαν αγνο­ού­με­νοι. Και για πολλές ώρες μετά το περι­στα­τικό στελέχη του Λιμε­νι­κού δήλωναν άγνοια παρα­πέ­μπο­ντας στις ανα­φο­ρές του πλοιάρ­χου.

Μάλιστα, κατά τα ιταλικά μέσα ενη­μέ­ρω­σης, οι εισαγ­γε­λι­κές αρχές του Μπάρι που διε­ρευ­νούν την υπόθεση δεν έχουν πειστεί από τις εξη­γή­σεις που έδωσαν μέλη του πλη­ρώ­μα­τος ότι ο δυνατός άνεμος εμπό­δισε να δια­χει­ρι­στούν πιο απο­τε­λε­σμα­τικά την εξά­πλωση της πυρ­κα­γιάς.

Ως τις 10.00 το πρωί το πλοίο βρι­σκό­ταν στα ελλη­νικά χωρικά ύδατα και η Αθήνα είχε την ευθύνη έρευνας και διά­σω­σης. Με βάση όσα ισχυ­ρί­ζο­νται στελέχη του Λιμε­νι­κού, από την πρώτη στιγμή κινη­το­ποι­ή­θηκε ο προ­βλε­πό­με­νος μηχα­νι­σμός και δεσμεύ­τη­καν τα παρα­πλέ­ο­ντα πλοία.

Τα ίδια στελέχη συμπλη­ρώ­νουν ότι οι δυσμε­νείς και­ρι­κές συν­θή­κες δεν ευνό­η­σαν την άμεση άφιξη πλωτών αλλά και ενα­έ­ριων μέσων στην περιοχή. Αυτό το «μπλα­κά­ουτ» διήρ­κεσε πεντέ­μισι ώρες… Ουσια­στικά είχαν σπεύσει εμπο­ρικά πλοία χωρίς δυνα­τό­τητα άμεσης επέμ­βα­σης καθώς χρειά­ζο­νταν τους έμπει­ρους δια­σώ­στες που ήταν εγκλω­βι­σμέ­νοι λόγω καιρού.

Την ίδια στιγμή ερω­τη­μα­τικά προ­κά­λεσε και η στάση του υπουρ­γού Ναυ­τι­λίας ο οποίος ενώ από τα ξημε­ρώ­ματα είχε ένα φλε­γό­μενο πλοίο με εκα­το­ντά­δες επι­βά­τες σε ελλη­νικό χώρο ευθύνης, αντί να βρί­σκε­ται παρα­κο­λου­θεί τις εξε­λί­ξεις από τον Θάλαμο Επι­χει­ρή­σεων του Λιμε­νι­κού προ­τί­μησε τα τηλε­ο­πτικά πάνελ με θέμα τις προ­σε­χείς εκλογές – και να ενη­με­ρώ­νε­ται τηλε­φω­νικά – και στη συνέ­χεια κατευ­θύν­θηκε στο υπουρ­γείο για να έχει άμεση ενη­μέ­ρωση.

Τα στελέχη του Λιμε­νι­κού πάντως κατη­γο­ρούν τον 62χρονο καπε­τά­νιο του πλοίου διότι μιλούσε μόνο ιταλικά και δεν μπο­ρούσε να μετα­φέ­ρει ξεκά­θαρη εικόνα για την κατά­σταση ενώ δεν ήταν σε θέση να κατα­νο­ή­σει τις οδηγίες που του έδιναν στα αγγλικά. Αμεση επι­κοι­νω­νάι με τον ίδιο είχαν τρεις ώρες μετά την εκδή­λωση πυρ­κα­γιάς.

Μετά τις 10.00 απο­φα­σί­στηκε η Ρώμη να έχει την ευθύνη της έρευνας και διά­σω­σης καθώς το «Νorman Atlantic» είχε περάσει σε χώρο ευθύνης της Ιταλίας – μια κατά­σταση που βόλευε με κάθε τρόπο καθώς, όπως ακού­στηκε, η προ­σέγ­γιση από Βορρά λόγω και­ρι­κών συν­θη­κών ήταν ευκο­λό­τερη. Ολο­κλη­ρώ­θηκε το μεση­μέρι της Δευ­τέ­ρας, με πολλούς δια­σω­θέ­ντες να καταγ­γέλ­λουν την ελά­χι­στη συμβολή σε υλικό για να αντι­με­τω­πί­σουν την υπο­θερ­μία προτού μετα­φερ­θούν με τα ελι­κό­πτερα.

Στη συνέ­χεια φάνηκε η έλλειψη επι­κοι­νω­νίας και συνερ­γα­σίας μεταξύ ελλη­νι­κών και ιτα­λι­κών αρχών. Αρχικά η Αθήνα ανα­γκά­στηκε να στείλει τον Γενικό Επι­θε­ω­ρητή Λιμε­νι­κού για καλύ­τερη συνεν­νό­ηση ενώ οι Ιταλοί αρνού­νταν, σύμφωνα με τις ελλη­νι­κές αρχές, κάθε επι­πρό­σθετη βοήθεια προ­τάσ­σο­ντας διαρκώς το ότι «έχουμε επάρ­κεια μέσων και προ­σω­πι­κού». Χαρα­κτη­ρι­στική είναι επίσης η επι­κοι­νω­νία μεταξύ του κ. Βαρ­βι­τσιώτη και του ιταλού υπουρ­γού Μετα­φο­ρών κ. Mαουρίτσιο Λούπι τη Δευτέρα το πρωί, όταν στη συνέ­χεια ο δεύ­τε­ρος δεν αντα­πο­κρί­θηκε άμεσα στο αίτημα του έλληνα ομο­λό­γου του για απο­στολή της λίστας δια­σω­θέ­ντων και αγνο­ου­μέ­νων Ελλήνων.

Ακο­λού­θησε το απί­στευτο αλαλούμ με τις λίστες επι­βαι­νό­ντων, δια­σω­θέ­ντων και θυμάτων. Οι επίσημα ταυ­το­ποι­η­μέ­νοι Ελληνες που έχασαν τη ζωή τους από ένας έγιναν τρεις και μετά δύο, ενώ και οι αγνο­ού­με­νοι από εννέα έφτασαν τους ένδεκα και στη συνέ­χεια τους δέκα. Μετά τις εκα­τέ­ρω­θεν δια­φω­νίες για τους αριθ­μούς, αφή­νο­ντας πολλά υπο­νο­ού­μενα είτε για υπερ­φόρ­τωση είτε για αδυ­να­μία κατα­γρα­φής, εντο­πί­στη­καν διπλο­εγ­γρα­φές στη λίστα των 485 επι­βαι­νό­ντων που εστάλη τελικά την Παρα­σκευή από τους Ιταλούς. Μια από αυτές αφορά τα στοι­χεία συνοδού που επρό­κειτο να παρα­λά­βει ασθενή και είχε δηλωθεί ως επι­βά­της του πλοίου.

Η στάση της ΑΝΕΚ

Στη σύγχυση μεγάλη συμβολή έχει και η ΑΝΕΚ Lines, που ως ναυ­λώ­τρια εται­ρεία λάμπει διά της απου­σίας της προ­τι­μώ­ντας να μιλά μέσω ανα­κοι­νώ­σεων – χωρίς να δίνει ουσια­στικά απα­ντή­σεις σε μια σειρά από καυτά ερω­τή­ματα. Οπως δια­πι­στώ­θηκε, δεν είχε ακριβή εικόνα για τον αριθμό των επι­βαι­νό­ντων και τα στοι­χεία τους.

Η πρώτη ανα­κοί­νωση στις 11.30 το πρωί της Κυρια­κής έκανε λόγο για 478 επι­βά­τες εκ των οποίων 56 μέλη πλη­ρώ­μα­τος. Στις 15.45 ενη­μέ­ρωνε ότι «η δια­δι­κα­σία εκκέ­νω­σης του πλοίου συνε­χί­ζε­ται ομαλά και η επι­χεί­ρηση βαίνει καλώς και με σταθερό ρυθμό σε συνερ­γα­σία με όλες τις αρμό­διες αρχές», αν και υπήρχαν αγνο­ού­με­νοι! Η τελευ­ταία ανα­κοί­νωση – ως το βράδυ της Παρα­σκευής – έκανε λόγο για 474 επι­βά­τες και παρα­δό­θηκε ημέρες μετά το συμβάν.

Στο ενδιά­μεσο εξέδωσε και μια ανα­κοί­νωση προ­φα­νώς για τις χρη­μα­τι­στη­ρια­κές αρχές, προ­κα­λώ­ντας πολλές συζη­τή­σεις με την αναφορά σε «κέρδη» και «ασφά­λειες».

Το περι­στα­τικό ανέ­δειξε και τις μειω­μέ­νες, σύμφωνα με συν­δι­κα­λι­στές ναυ­τι­κούς, οργα­νι­κές συν­θέ­σεις στα πλοία της γραμμής Ελλάδας – Ιταλίας. Στελέχη του υπουρ­γείου Ναυ­τι­λίας παρέ­πε­μπαν σε όσα ανα­φέ­ρο­νται στην ιταλική νομο­θε­σία καθώς, όπως έλεγαν, επρό­κειτο για πλοίο που ανήκει σε ιταλική εται­ρεία και φέρει ιταλική σημαία.

Εκπρό­σω­πος της ΑΝΕΚ ανέφερε ότι το πλοίο είχε νοι­κια­στεί βάσει ναυ­λω­συμ­φώ­νου με το πλήρωμα από την εται­ρεία Visemar di Navigazione SRl. Στο ίδιο ναυ­λο­σύμ­φωνο είχε ζητηθεί να υπάρ­χουν στο πλήρωμα και κάποιοι Ελληνες ως βοη­θη­τικό προ­σω­πικό τους οποίους ωστόσο πλήρωνε η ΑΝΕΚ. Οπως υπο­στη­ρί­ζει, σε ό,τι αφορά θέματα ασφα­λείας και πλη­ρώ­μα­τος ήταν αρμο­διό­τη­τας της ιτα­λι­κής εται­ρείας και το πλοίο βάσει νόμου έπρεπε να έχει πλήρωμα 35 άτομα και είχε 56.

Την ίδια στιγμή ιταλικά μέσα επιρ­ρί­πτουν ευθύνες στην εται­ρεία για υπε­ρά­ριθμο φορτίο. Λιμε­νι­κοί εξηγούν ότι διε­νερ­γούν δειγ­μα­το­λη­πτικό έλεγχο σε επι­βά­τες για πλαστά έγγραφα, την ευθύνη για την είσοδο στο λιμάνι έχουν οι αρχές του Οργα­νι­σμού Λιμένος, ενώ για το φορτίο και τους επι­βά­τες του πλοίου έχει ο καπε­τά­νιος.

Το ΒΗΜΑ