Η αυτοδυναμία, οι ημερομηνίες, τα πιθανά παράδοξα

Μία από τις πιο αβέ­βαιες εκλο­γι­κές μάχες των τελευ­ταίων ετών μπορεί να απο­δει­χθεί η ανα­μέ­τρηση της 25ης Ιανουα­ρίου. Οχι μόνον γιατί οι τελευ­ταίες δημο­σκο­πή­σεις δεί­χνουν τη διαφορά του ΣΥΡΙΖΑ με τη Ν.Δ. να μειώ­νε­ται, γεν­νώ­ντας αισιο­δο­ξία στους «γαλά­ζιους» που ισχυ­ρί­ζο­νται ότι μπορούν να επι­τύ­χουν ακόμη και την ανα­τροπή των προ­βλέ­ψεων. Αλλά γιατί ακόμη κι αν αυτό δεν συμβεί και κερ­δί­σει ο ΣΥΡΙΖΑ τις εκλογές, είναι πολύ πιθανό να χρεια­στεί να περι­μέ­νουμε ώς τα ξημε­ρώ­ματα της επο­μέ­νης για να δούμε αν θα έχει τη δυνα­τό­τητα σχη­μα­τι­σμού κυβέρ­νη­σης. Είτε μόνος του είτε με κάποιο κόμμα που θα προ­σφερ­θεί ως εταίρος. Μπορεί μάλιστα να ηχεί οξύμωρο, αλλά κομβική σημασία σε αυτό πιθα­νό­τατα θα δια­δρα­μα­τί­σουν οι Ανε­ξάρ­τη­τοι Ελληνες, οι οποίοι, σημειω­τέον, αν δεν μπουν στη Βουλή, θα πρι­μο­δο­τή­σουν άθελά τους τον ΣΥΡΙΖΑ!

Επειδή ευλόγως μπορεί να μπερ­δευ­τή­κατε, χρήσιμο είναι σήμερα να θυμη­θούμε πώς λει­τουρ­γεί το παρά­δοξο εκλο­γικό μας σύστημα, να δούμε τι μας περι­μέ­νει μέχρι την 25η Ιανουα­ρίου και κυρίως τα σενάρια της επό­με­νης μέρας.

• Η αυτο­δυ­να­μία και τι θα την καθο­ρί­σει σε αυτές τις εκλογές

Ο εκλο­γι­κός νόμος μπορεί μεν να χαρίζει 50 έδρες στον νικητή ακόμη κι αν κερ­δί­σει τον δεύτερο με μόνο μία ψήφο διαφορά, αλλά κανείς δεν μπορεί να ξέρει μέχρι το βράδυ των εκλογών ποιο είναι το ποσοστό που δίνει την αυτο­δυ­να­μία. Και τούτο διότι ο περι­βό­η­τος πήχυς που εξα­σφα­λί­ζει τις 151 έδρες εξαρ­τά­ται απο­κλει­στι­κώς και μόνον από το ποσοστό που θα συγκε­ντρώ­σουν τα πολύ μικρά κόμματα που δεν θα μπουν στη Βουλή (αυτά που θα λάβουν κάτω του 3%). Για να το πούμε απλά. Οσο μεγα­λύ­τερο είναι το συνο­λικό ποσοστό των μικρών αυτών κομ­μά­των, τόσο ο πήχυς της αυτο­δυ­να­μίας υπο­χω­ρεί από το 39% προς το 36%, ενώ μπορεί να φτάσει και ακόμη πιο κάτω, αν τα λοιπά κόμματα αθροί­σουν π.χ. πάνω από 11%.

Η παρα­τή­ρηση αυτή δεν γίνεται τυχαία. Στις εκλογές του Ιουνίου του 2012, που υπήρχε αντί­στοιχη πόλωση με τη σημε­ρινή, τα λοιπά κόμματα περιο­ρί­στη­καν αθροι­στικά στο 6%, συγκρα­τώ­ντας τον πήχυ της αυτο­δυ­να­μίας στο 38%. Οι εκλο­γο­λό­γοι εκτι­μούν ότι αντί­στοιχο ποσοστό θα συγκε­ντρώ­σουν και σε αυτές τις εκλογές τα μικρό­τερα κόμματα (ΛΑΟΣ, ΑΝΤΑΡΣΥΑ, Ενωση Κεντρώων κ.λπ.), αλλά κάνουν μια πολύ σημα­ντική επι­σή­μανση: όπως λένε χαρα­κτη­ρι­στικά, αν οι ΑΝΕΛ μείνουν οριακά εκτός Βουλής (π.χ. με 2,9%) και συμβεί αντί­στοιχο ατύχημα με το νεο­σύ­στατο κόμμα του κ. Γ. Παπαν­δρέου ή ακόμη και με το ΠΑΣΟΚ του κ. Ευ. Βενι­ζέ­λου, το συνο­λικό ποσοστό των «λοιπών» μπορεί να εκτι­να­χθεί αρκετά πάνω από το 10%. Και σε μια τέτοια περί­πτωση, όπως φαί­νε­ται και στον πίνακα, η αυτο­δυ­να­μία μπορεί να επι­τευ­χθεί ακόμη και με ποσοστό της τάξεως του 35% ή και χαμη­λό­τερο.

Σε όσους ηχεί εξω­πραγ­μα­τικό το εν λόγω σενάριο, αρκεί μια υπό­μνηση. Στις πρό­σφα­τες ευρω­ε­κλο­γές του Μαΐου, παρά την οξύτατη πόλωση, το 17% του εκλο­γι­κού σώματος επέλεξε να δια­μαρ­τυ­ρη­θεί ψηφί­ζο­ντας «σου­ρε­α­λι­στικά» κόμματα, όπως η «Ενωση για την Πατρίδα και τον Λαό», το «Πανα­θη­ναϊκό Κίνημα», το «Αγρο­τικό Κτη­νο­τρο­φικό Κόμμα» κ.λπ. Οι εκλο­γο­λό­γοι δηλώ­νουν σχεδόν σίγου­ροι ότι τούτο δεν θα επα­να­λη­φθεί στις επι­κεί­με­νες εθνικές εκλογές. Αλλά η υπό­μνηση γίνεται γιατί ακόμη και τον Μάιο του 2012 υπήρξε τερά­στιο ποσοστό πολιτών (19%) που ψήφισαν κόμματα τα οποία δεν μπήκαν στη Βουλή, απο­τέ­λε­σμα που έριξε τότε τον πήχυ της αυτο­δυ­να­μίας στο 32,8%!

Σε κάθε περί­πτωση, αυτό που πρέπει να συγκρα­τή­σει κανείς είναι ότι στις 25 Ιανουα­ρίου τον πήχυ της αυτο­δυ­να­μίας θα τον καθο­ρί­σει το ενδε­χό­μενο κάποια από τα μικρό­τερα κόμματα που είναι σήμερα στη Βουλή (ΑΝΕΛ, ΠΑΣΟΚ, Χ.Α., ΚΚΕ) ή που διεκ­δι­κούν με αξιώ­σεις να μπουν στο κοι­νο­βού­λιο («Ποτάμι», κόμμα ΓΑΠ) να μην πιάσουν το 3%. Αν τούτο συμβεί, ουδείς μπορεί να φαντα­στεί πόσο θα υπο­χω­ρή­σει ο πήχυς της αυτο­δυ­να­μίας. Η ΔΗΜΑΡ δεν ανα­φέρ­θηκε, καθώς όλοι οι δημο­σκό­ποι προ­ε­ξο­φλούν ότι θα είναι στα «λοιπά κόμματα».

• Τι θα γίνει αν ο νικητής δεν έχει αυτο­δυ­να­μία

Αυτό που έχουμε ξανα­ζή­σει τον Μάιο του 2012. Ο κ. Κάρ. Παπού­λιας θα καλέσει τον επι­κε­φα­λής του πρώτου κόμ­μα­τος στις 26/1 και θα του επι­δώ­σει τη διε­ρευ­νη­τική εντολή σχη­μα­τι­σμού κυβέρ­νη­σης. Αν ύστερα από τρεις ημέρες αυτή απο­δει­χθεί άκαρπη, ο κ. Παπού­λιας θα δώσει την εντολή στον αρχηγό του δεύ­τε­ρου κόμ­μα­τος και αν ούτε αυτή τελε­σφο­ρή­σει, θα τη δια­βι­βά­σει στον επι­κε­φα­λής του τρίτου κόμ­μα­τος (σ.σ. μακάρι για προ­φα­νείς λόγους να μην είναι ο ο προ­φυ­λα­κι­σμέ­νος κ. Ν. Μιχα­λο­λιά­κος…). Σε περί­πτωση που δια­πι­στω­θεί αδιέ­ξοδο, ο κ. Παπού­λιας οφείλει να καλέσει όλους τους πολι­τι­κούς αρχη­γούς και να κατα­βά­λει μια τελευ­ταία προ­σπά­θεια σχη­μα­τι­σμού κυβέρ­νη­σης· αν δεν το κατορ­θώ­σει, οφείλει να ορίσει πρω­θυ­πουργό τον πρόεδρο του Αρείου Πάγου, να δια­λύ­σει τη Βουλή και να προ­κη­ρύ­ξει νέες εκλογές με υπη­ρε­σιακή κυβέρ­νηση, που θα διε­ξα­χθούν το αργό­τερο σε ένα μήνα (όπως έγινε με τον κ. Π. Πικραμ­μένο).

• Το παρά­δοξο της προ­ε­δρι­κής εκλογής

Αν δεν τελε­σφο­ρή­σει ο σχη­μα­τι­σμός κυβέρ­νη­σης, είναι πιθανό να ζήσουμε κάτι πρω­το­φα­νές, καθώς η νέα Βουλή θα πρέπει να εκλέξει ως γνωστόν και Πρόεδρο της Δημο­κρα­τίας (ΠτΔ). Σύμφωνα με το Προ­ε­δρικό Διά­ταγμα που εκδό­θηκε την Τετάρτη, η Βουλή θα συνέλ­θει ξανά στις 5 Φεβρουα­ρίου και στις 6 θα συγκρο­τη­θεί σε σώμα (θα εκλέξει τον πρόεδρο και τους αντι­προ­έ­δρους της). Το Σύνταγμα ορίζει ρητώς ότι, αμέσως μόλις συμβεί τούτο, πρέπει να αρχίσει η δια­δι­κα­σία εκλογής ΠτΔ. Αν όμως μέχρι τότε δεν έχει σχη­μα­τι­σθεί κυβέρ­νηση, θα προ­κύ­ψει το συνταγ­μα­τικά πρω­τό­γνωρο μια Βουλή που θα τελεί υπό διάλυση να οφείλει να εκλέξει τον διάδοχο του κ. Παπού­λια!

Οι περισ­σό­τε­ροι συνταγ­μα­το­λό­γοι συμ­φω­νούν πως αν και αυτό φαί­νε­ται παρά­δοξο, ακόμη και μια θνη­σι­γε­νής Βουλή οφείλει να εκλέξει ΠτΔ, καθώς αυτός ήταν ο λόγος για τον οποίο δια­λύ­θηκε στις 29 Δεκεμ­βρίου. Υπεν­θυ­μί­ζε­ται ότι στη νέα αυτή δια­δι­κα­σία ανά­δει­ξης Προ­έ­δρου, το Σύνταγμα επίσης προ­βλέ­πει τρεις ψηφο­φο­ρίες (ανά πέντε μέρες), αλλά διευ­κο­λύ­νει την εκλογή του. Με αυτά τα δεδο­μένα (και ανε­ξαρ­τή­τως αν θα έχουμε μέχρι τότε κυβέρ­νηση) η πρώτη ψηφο­φο­ρία για την εκλογή ΠτΔ που απαιτεί 180 ψήφους θα γίνει στις 6 Φεβρουα­ρίου, η δεύτερη που προ­βλέ­πει 151 ψήφους στις 12 Φεβρουα­ρίου, ενώ αν χρεια­σθεί και τρίτη, αυτή θα γίνει στις 18 Φεβρουα­ρίου και σίγουρα θα ανα­δεί­ξει Πρόεδρο, καθώς εκλέ­γε­ται ο έχων τη σχετική πλειο­ψη­φία της Βουλής – κάτι που ουδέ­ποτε έχει συμβεί στη νεότερη ελλη­νική Ιστορία.

Καθη­με­ρινή