- Στη Λέρο λειτούργησαν τα στρατόπεδα εξορίας στο Λακκί και το Παρθένι, όπου οδηγήθηκαν σχεδόν 4.000 πολιτικοί κρατούμενοι από το 1967 έως το 1971. Οι συνθήκες στο Παρθένι ήταν ιδιαίτερα σκληρές, με εκατοντάδες ανθρώπους να κρατούνται σε παλιές αποθήκες πυρομαχικών.
- Η εξέγερση του Πολυτεχνείου άρχισε στις 14 Νοεμβρίου 1973 με φοιτητική αποχή και εξελίχθηκε σε μαζική αντιδικτατορική κινητοποίηση. Τα ξημερώματα της 17ης Νοεμβρίου, άρμα μάχης έριξε την πύλη του ιδρύματος.
- Η καταστολή είχε εκατοντάδες συλλήψεις, χιλιάδες τραυματίες και τουλάχιστον 24 νεκρούς. Λίγες ημέρες αργότερα ο Παπαδόπουλος ανατράπηκε από τον Ιωαννίδη, ενώ η δικτατορία κατέρρευσε τον Ιούλιο του 1974.
- Τα Δωδεκάνησα συνδέονται και με σκοτεινές υποθέσεις των πρώτων εβδομάδων της χούντας, καθώς και με τη δίωξη Ροδίτη πολιτικού σε έκτακτο στρατοδικείο. Στη Ρόδο προγραμματίζονται κινητοποιήσεις για την 53η επέτειο του Πολυτεχνείου, το απόγευμα της Τρίτης 17 Νοεμβρίου 2026.
• Σχεδόν 4.000 πολιτικοί κρατούμενοι πέρασαν από το Λακκί και το Παρθένι στα χρόνια της επταετίας, ενώ σε ακτή της νότιας Ρόδου βρέθηκε νεκρός τον Μάιο του 1967 γνωστός δικηγόρος της εποχής. Την Τρίτη 17 Νοεμβρίου 2026 φοιτητές, εργαζόμενοι και γονείς διαδηλώνουν στη Ρόδο για την επέτειο
Τα Δωδεκάνησα έχουν δικό τους μερίδιο στην ιστορία της δικτατορίας. Στη Λέρο λειτούργησαν 2 στρατόπεδα πολιτικών εξορίστων, στη Ρόδο κατέληξε μία από τις πιο σκοτεινές υποθέσεις των πρώτων εβδομάδων του καθεστώτος, και Ροδίτης πολιτικός βρέθηκε κατηγορούμενος σε έκτακτο στρατοδικείο. Με αυτό το ιστορικό φορτίο τα νησιά τιμούν φέτος την πεντηκοστή τρίτη επέτειο της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, με κινητοποιήσεις που κορυφώνονται το απόγευμα της Τρίτης.
Οι 3 ημέρες του Νοεμβρίου
Όλα ξεκίνησαν το πρωί της 14 Νοεμβρίου 1973. Στο προαύλιο του Πολυτεχνείου οι σπουδαστές αποφάσισαν αποχή από τα μαθήματα, ζητώντας οι εκλογές στους φοιτητικούς συλλόγους να γίνουν τον Δεκέμβριο εκείνης της χρονιάς και όχι έναν χρόνο αργότερα, όπως ήθελε το καθεστώς. Η ημέρα δεν τελείωσε με μια απλή συνέλευση. Το βράδυ περίπου 1.500 φοιτητές επέλεξαν να διανυκτερεύσουν μέσα στο ίδρυμα.
Την επομένη η κινητοποίηση είχε αλλάξει χαρακτήρα. Τα φοιτητικά αιτήματα έδωσαν τη θέση τους σε ανοιχτά αντιδικτατορικά συνθήματα, ενώ έξω από το κτίριο ο κόσμος έφτασε τις 20.000. Στις 16 Νοεμβρίου χιλιάδες πολίτες περικύκλωναν το Πολυτεχνείο και οι συγκρούσεις στους γύρω δρόμους κράτησαν ως το πρωί.
Η κατάληξη ήρθε τα ξημερώματα. Λίγο πριν από τις 3 κινήθηκαν προς το ίδρυμα 3 άρματα μάχης. Ένα από αυτά έριξε τη σιδερένια πύλη της οδού Πατησίων.
Το τίμημα και η συνέχεια
Ο απολογισμός της καταστολής περιλαμβάνει εκατοντάδες συλλήψεις, χιλιάδες τραυματίες και τουλάχιστον 24 νεκρούς. Το καθεστώς δεν έμεινε αλώβητο. Λίγες ημέρες αργότερα ο Γεώργιος Παπαδόπουλος ανατράπηκε με νέο πραξικόπημα από τον Δημήτριο Ιωαννίδη. Η δικτατορία κατέρρευσε τον Ιούλιο του 1974, μετά το πραξικόπημα και την τουρκική εισβολή στην Κύπρο. Για τα γεγονότα του Πολυτεχνείου ο Ιωαννίδης καταδικάστηκε αργότερα 7 φορές σε ισόβια.
Η Λέρος των 4.000 εξορίστων
Πολύ πριν από τον Νοέμβριο του 1973, η δικτατορία είχε φτάσει στα Δωδεκάνησα με αρματαγωγά. Από το καλοκαίρι του 1967 οδηγήθηκαν στη Λέρο σχεδόν 4.000 πολιτικοί κρατούμενοι. Οι περισσότεροι έφτασαν από τη Γυάρο και παρέμειναν στο νησί περίπου 4 χρόνια, ως το 1971.
Το καθεστώς αξιοποίησε ό,τι είχε αφήσει πίσω της η ιταλική κατοχή. Στο Λακκί οι εξόριστοι στεγάστηκαν σε τετραώροφους στρατώνες ιταλικής κατασκευής, ενώ το δεύτερο στρατόπεδο στήθηκε δίπλα στο χωριό Παρθένι. Οι συνθήκες εκεί ήταν οι χειρότερες. Για τη διαμονή των κρατουμένων του Παρθενίου επιλέχθηκαν 3 παλιές αποθήκες πυρομαχικών, χώροι με φεγγίτες αντί για κανονικά παράθυρα, όπου ζούσαν πάνω από 450 άνθρωποι.
Οι ίδιοι οι εξόριστοι φρόντισαν να μάθει ο έξω κόσμος τι συνέβαινε. Στα αρχεία σώζεται το πρώτο γράμμα τους από το στρατόπεδο, με ημερομηνία 15 Αυγούστου 1967. Έναν μήνα αργότερα υπόμνημα γραμμένο σε ψιλογραφία περιέγραφε τις συνθήκες κράτησης.
Το τέλος των στρατοπέδων ήρθε το 1971. Με τη μερική αμνηστία εκείνης της χρονιάς άλλοι αφέθηκαν ελεύθεροι, άλλοι έμειναν στο νησί υπό περιορισμό και οι υπόλοιποι μεταφέρθηκαν σε άλλους τόπους κράτησης.
Τραγούδια και αγιογραφίες στον τόπο της εξορίας
Η Λέρος της επταετίας άφησε και έργα τέχνης. Στο Παρθένι κρατήθηκε ο ποιητής Γιάννης Ρίτσος. Εκεί, στις 16 Σεπτεμβρίου 1968, ολοκλήρωσε μέσα σε μία ημέρα 16 τετράστιχα, ανταποκρινόμενος σε μυστικό μήνυμα του Μίκη Θεοδωράκη. Οι στίχοι αυτοί εντάχθηκαν στα «18 Λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας».
Λίγο πιο πέρα από το στρατόπεδο βρίσκεται το ξωκλήσι της Αγίας Ματρώνας, γνωστό ως Αγία Κιουρά. Κρατούμενοι ζωγράφοι το αγιογράφησαν από το 1968 ως το 1971, δίνοντας στις μορφές τα πρόσωπα συγκρατουμένων τους, γυναικών της Λέρου και χωροφυλάκων. Στο ίδιο στρατόπεδο, στο γύρισμα του 1970 προς το 1971, ηχογραφήθηκαν παράνομα πρωτότυπα τραγούδια των εξορίστων, που διασώθηκαν χάρη σε έναν από αυτούς.
Ο νεκρός στην ακτή του Γενναδίου
Η Ρόδος συνδέθηκε με τη δικτατορία μόλις έναν μήνα μετά το πραξικόπημα. Ο Νικηφόρος Μανδηλαράς, δικηγόρος από την Κόρωνο της Νάξου, είχε γίνει γνωστός ως συνήγορος αξιωματικών στη δίκη του ΑΣΠΙΔΑ. Πέθανε στις 18 Μαΐου 1967, σε ηλικία 39 ετών.
Η θάλασσα έβγαλε τη σορό του στα βότσαλα του Γενναδίου, ενώ ο ίδιος είχε επιβιβαστεί στο φορτηγό πλοίο «Ρίτα Β.» με προορισμό την Κύπρο. Κατά την επίσημη εκδοχή, ο πλοίαρχος τον είχε κατεβάσει στη θάλασσα με σωσίβιο κοντά σε νησίδα ανατολικά της Ρόδου.
Η εκδοχή αυτή αμφισβητήθηκε μετά την πτώση του καθεστώτος. Δημοσιογραφική έρευνα του 1974 κατέγραψε αντιφάσεις ανάμεσα στους γιατρούς της Ρόδου που φέρονταν να υπογράφουν την ιατροδικαστική έκθεση. Ψαράδες της περιοχής θεωρούσαν απίθανο να παρασύρθηκε η σορός από το σημείο που υπέδειξε ο πλοίαρχος. Το δημοσίευμα που ανασυνθέτει την υπόθεση δεν αναφέρει τελική δικαστική κρίση.
Ένας Ροδίτης στο έκτακτο στρατοδικείο
Στα πρόσωπα της εποχής ανήκει και ο Ροδίτης πολιτικός Ιωάννης Ζίγδης, πρώην βουλευτής και υπουργός. Τον Απρίλιο του 1970 το Έκτακτο Στρατοδικείο Αθηνών εξέδωσε καταδικαστική απόφαση σε βάρος του, μαζί με τους υπευθύνους της αθηναϊκής εφημερίδας «Έθνος». Το ύψος της ποινής του δεν προκύπτει από τα διαθέσιμα στοιχεία.
Η φετινή επέτειος στα νησιά
Στη Ρόδο το κέντρο βάρους πέφτει στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Η πορεία ξεκινά την Τρίτη 17 Νοεμβρίου 2026 στις 17:00 από τις Καμάρες, με πρωτοβουλία του Συλλόγου Φοιτητών, και το Σωματείο Ιδιωτικών Υπαλλήλων Ρόδου ζητά από τους εργαζομένους να δώσουν το «παρών». Στο ίδιο σημείο δίνει ραντεβού η Ένωση Συλλόγων Γονέων του Δήμου Ρόδου, που απευθύνεται σε γονείς και παιδιά.
Το Νομαρχιακό Τμήμα της ΑΔΕΔΥ Δωδεκανήσου δένει στην ανακοίνωσή του τα μηνύματα του 1973 με σημερινά αιτήματα, όπως η ακρίβεια και οι ελλείψεις προσωπικού στις δημόσιες υπηρεσίες.
Η εικόνα στην Αθήνα
Στην πρωτεύουσα ο εορτασμός είναι τριήμερος και φέτος γίνεται με περιορισμούς. Τα κτίρια του ιστορικού συγκροτήματος της Πατησίων παραμένουν κλειστά με απόφαση της Πρυτανείας, και για πρώτη φορά δεν επιτρέπονται εκδηλώσεις στο εσωτερικό τους. Την Τρίτη το μεσημέρι, στις 13:00, κλείνουν οι πύλες. Ακολουθεί η πορεία προς την αμερικανική πρεσβεία. Στα μέτρα ασφαλείας συμμετέχουν 5.000 αστυνομικοί.

































Σχολιασμός άρθρου
Τα σχόλια εκφράζουν τον σχολιαστή, όχι τη Δημοκρατική. Όροι σχολιασμού
Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται. Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση· το e-mail δεν δημοσιεύεται.
Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει.