Πώς άλλαξε το καλάθι των Ελλήνων από το 2008 – Λιγότερο μοσχάρι και ελαιόλαδο και στροφή στα έτοιμα γεύματα

Λι­γό­τε­ρο ελαιό­λα­δο, μο­σχα­ρί­σιο κρέας και πλή­ρες γάλα, αλλά πε­ρισ­σό­τε­ρα αυγά, που­λε­ρι­κά και για­ούρ­τι βά­ζουν στο κα­λά­θι τους τα ελ­λη­νι­κά νοι­κο­κυ­ριά. Η νέα ανά­λυ­ση του ΙΕΛΚΑ απο­τυ­πώ­νει τις αλ­λα­γές στις αγο­ρές τρο­φί­μων από το 2008 έως το 2025, με την ετή­σια δα­πά­νη για είδη πα­ντο­πω­λεί­ου να πλη­σιά­ζει τα 26 δισ. ευρώ και τη δια­τρο­φή να απορ­ρο­φά πε­ρί­που ένα στα πέντε ευρώ του οι­κο­γε­νεια­κού προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού.

Ση­μα­ντι­κές με­τα­το­πί­σεις στο δια­τρο­φι­κό κα­λά­θι των Ελ­λή­νων κα­τα­γρά­φει το Ιν­στι­τού­το Έρευ­νας Λια­νε­μπο­ρί­ου Κα­τα­να­λω­τι­κών Αγα­θών (ΙΕΛΚΑ), ανα­λύ­ο­ντας τα πρό­σφα­τα στοι­χεία της Έρευ­νας Οι­κο­γε­νεια­κών Προ­ϋ­πο­λο­γι­σμών της ΕΛ­ΣΤΑΤ, με αφορ­μή την Ημέρα Δια­τρο­φής στις 16 Οκτω­βρί­ου.

Η ει­κό­να δεν δεί­χνει μια ενιαία τάση πε­ριο­ρι­σμού των αγο­ρών, αλλά αλ­λα­γές στις επι­λο­γές προ­ϊ­ό­ντων. Ορι­σμέ­νες βα­σι­κές κα­τη­γο­ρί­ες υπο­χω­ρούν, ενώ άλλες κερ­δί­ζουν έδα­φος, με ιδιαί­τε­ρα έντο­νη την άνοδο των έτοι­μων γευ­μά­των.

Πα­ράλ­λη­λα, η δα­πά­νη για είδη πα­ντο­πω­λεί­ου αυ­ξά­νε­ται το 2025, αλλά με χα­μη­λό­τε­ρο ρυθμό από τη συ­νο­λι­κή κα­τα­να­λω­τι­κή δα­πά­νη. Με­γα­λύ­τε­ρες αυ­ξή­σεις κα­τα­γρά­φο­νται στη στέ­γα­ση και ιδιαί­τε­ρα στα ενοί­κια.

Πού κα­τευ­θύ­νο­νται τα 26 δισ. ευρώ

Η συ­νο­λι­κή ετή­σια δα­πά­νη των ελ­λη­νι­κών νοι­κο­κυ­ριών για είδη πα­ντο­πω­λεί­ου εκτι­μά­ται σε 25,7 δισ. ευρώ, σε όλα τα ση­μεία πώ­λη­σης. Το ποσό πε­ρι­λαμ­βά­νει ΦΠΑ και αφορά τόσο τρό­φι­μα και ποτά όσο και προ­ϊ­ό­ντα οι­κια­κής και προ­σω­πι­κής φρο­ντί­δας.

Ει­δι­κό­τε­ρα, σύμ­φω­να με την ανα­κοί­νω­ση του ΙΕΛΚΑ, η δα­πά­νη κα­τα­νέ­με­ται ως εξής:

18,1 δισ. ευρώ για είδη δια­τρο­φής.

1 δισ. ευρώ για μη αλ­κο­ο­λού­χα ποτά.

1,6 δισ. ευρώ για αλ­κο­ο­λού­χα ποτά.

1,7 δισ. ευρώ για είδη οι­κια­κής φρο­ντί­δας.

2,3 δισ. ευρώ για είδη προ­σω­πι­κής φρο­ντί­δας.

Στην εκτί­μη­ση δεν πε­ρι­λαμ­βά­νο­νται οι αγο­ρές των ξένων επι­σκε­πτών, οι οποί­ες απο­τε­λούν πρό­σθε­τη δα­πά­νη

Σε ετή­σια βάση, η δα­πά­νη για είδη πα­ντο­πω­λεί­ου δια­μορ­φώ­νε­ται το 2025 σε 2.433 ευρώ ανά άτομο, αυ­ξη­μέ­νη κατά 3,9% ένα­ντι του 2024. Η συ­νο­λι­κή κα­τα­να­λω­τι­κή δα­πά­νη ανά άτομο φτά­νει τα 9.216 ευρώ, με αύ­ξη­ση 5,5%.

Ανά κα­τη­γο­ρία, η δα­πά­νη για τρό­φι­μα αυ­ξά­νε­ται κατά 4,1%, για μη αλ­κο­ο­λού­χα ποτά κατά 3,6% και για αλ­κο­ο­λού­χα κατά 8,1%. Στα προ­ϊ­ό­ντα οι­κια­κής φρο­ντί­δας η αύ­ξη­ση φτά­νει το 8,7%, ενώ στα είδη προ­σω­πι­κής φρο­ντί­δας κα­τα­γρά­φε­ται μεί­ω­ση 2,9%.

Λι­γό­τε­ρο ελαιό­λα­δο και μο­σχα­ρί­σιο κρέας, πε­ρισ­σό­τε­ρα αυγά

Οι με­γα­λύ­τε­ρες αλ­λα­γές γί­νο­νται εμ­φα­νείς στις πο­σό­τη­τες που αγο­ρά­ζουν τα νοι­κο­κυ­ριά, συ­γκρί­νο­ντας το 2025 με το 2008.

Στις ζω­ι­κές πρω­τε­ΐ­νες, οι αγο­ρές μο­σχα­ρί­σιου κρέ­α­τος μειώ­νο­νται κατά 29,2%, των αλ­λα­ντι­κών κατά 35,4%, των ψα­ριών κατά 14,6% και των θα­λασ­σι­νών κατά 37,2%. Αντί­θε­τα, οι πο­σό­τη­τες που­λε­ρι­κών αυ­ξά­νο­νται κατά 31,9%, φτά­νο­ντας τα 16,9 κιλά ανά άτομο ετη­σί­ως.

Ακόμη με­γα­λύ­τε­ρη είναι η άνο­δος στα αυγά, κατά 66,6%. Στα γα­λα­κτο­κο­μι­κά, το για­ούρ­τι αυ­ξά­νε­ται κατά 31% και το γάλα χα­μη­λών λι­πα­ρών κατά 38%, ενώ οι αγο­ρές πλή­ρους νωπού γά­λα­κτος πε­ριο­ρί­ζο­νται κατά 42,5% και συ­ντη­ρη­μέ­νου γά­λα­κτος κατά 60%.

Ξε­χω­ρί­ζει επί­σης η υπο­χώ­ρη­ση του ελαιο­λά­δου, με τις αγο­ρα­ζό­με­νες πο­σό­τη­τες να είναι 34,8% χα­μη­λό­τε­ρες από το 2008 και 40,2% χα­μη­λό­τε­ρες από το 2015. Όπως επι­ση­μαί­νε­ται στην ανά­λυ­ση, η με­τα­βο­λή χρειά­ζε­ται να εξε­τα­στεί μαζί με την εξέ­λι­ξη των τιμών και των κα­τα­να­λω­τι­κών συ­νη­θειών, χωρίς να απο­δί­δε­ται απο­κλει­στι­κά σε έναν πα­ρά­γο­ντα.

Η στρο­φή στα έτοι­μα γεύ­μα­τα

Ιδιαί­τε­ρα έντο­νη είναι η αύ­ξη­ση στις αγο­ρές έτοι­μων γευ­μά­των, που από 0,24 κιλά ανά άτομο το 2015 φτά­νουν τα 3,34 κιλά το 2025. Σύμ­φω­να με το ΙΕΛΚΑ, η εξέ­λι­ξη απο­τυ­πώ­νει τη στρο­φή σε επι­λο­γές που προ­σφέ­ρουν με­γα­λύ­τε­ρη ευ­κο­λία και τα­χύ­τη­τα.

Στις υπό­λοι­πες κα­τη­γο­ρί­ες, η ει­κό­να είναι μικτή. Σε σχέση με το 2008, οι πο­σό­τη­τες ψω­μιού και ειδών αρ­το­ποι­ί­ας μειώ­νο­νται κατά 12,3%, ενώ τα δη­μη­τρια­κά αυ­ξά­νο­νται κατά 32,3% και τα ζυ­μα­ρι­κά κατά 10,3%.

Οι αγο­ρές φρού­των υπο­χω­ρούν κατά 8,9%, ενώ τα λα­χα­νι­κά πα­ρα­μέ­νουν σχε­δόν στα­θε­ρά, με αύ­ξη­ση 1%. Τα όσπρια ενι­σχύ­ο­νται κατά 23,5% και οι ξηροί καρ­ποί κατά 11%, ενώ οι πα­τά­τες μειώ­νο­νται κατά 24,2%.

Ση­μα­ντι­κή είναι και η μεί­ω­ση της αγο­ρα­ζό­με­νης ζά­χα­ρης, κατά 53,5%. Την ίδια στιγ­μή, αυ­ξά­νο­νται οι πο­σό­τη­τες με­λιού και μαρ­με­λά­δων κατά 68,9%, σο­κο­λά­τας κατά 9,3% και πα­γω­τών κατά 20,2%. Η πτώση στις αγο­ρές ζά­χα­ρης, επο­μέ­νως, δεν απο­τυ­πώ­νει από μόνη της τη συ­νο­λι­κή πρό­σλη­ψη ζά­χα­ρης μέσω της δια­τρο­φής.

Με­γα­λύ­τε­ρο βάρος από στέ­γα­ση και ενοί­κια

Τα τρό­φι­μα και τα μη αλ­κο­ο­λού­χα ποτά απορ­ρο­φούν το 20,4% της συ­νο­λι­κής δα­πά­νης των νοι­κο­κυ­ριών το 2025, ένα­ντι 20,7% το 2024 και 16,4% το 2008. Το υψη­λό­τε­ρο πο­σο­στό της πε­ριό­δου κα­τα­γρά­φε­ται το 2020, στην παν­δη­μία, όταν φτά­νει το 23,1%.

Η στέ­γα­ση, αντί­θε­τα, κα­τα­λαμ­βά­νει πλέον 14,7% του προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού, ένα­ντι 11,8% το 2008, ενώ η εστί­α­ση φτά­νει το 10,7%.

Μόνο μέσα στο 2025, η δα­πά­νη για στέ­γα­ση αυ­ξά­νε­ται κατά 8,3%, για ενοί­κια κατά 14,4% και για εστί­α­ση κατά 6,1%. Πρό­κει­ται για με­τα­βο­λές στις δα­πά­νες των νοι­κο­κυ­ριών, οι οποί­ες δεν ταυ­τί­ζο­νται αυ­το­μά­τως με αντί­στοι­χες αυ­ξή­σεις τιμών.

Σε σύ­γκρι­ση με το 2008, η συ­νο­λι­κή κα­τα­να­λω­τι­κή δα­πά­νη ανά άτομο πα­ρα­μέ­νει πε­ρί­που 3% χα­μη­λό­τε­ρη σε ονο­μα­στι­κούς όρους, ενώ η δα­πά­νη για τρό­φι­μα και μη αλ­κο­ο­λού­χα ποτά είναι πε­ρί­που 20% υψη­λό­τε­ρη. Η δα­πά­νη για ηλε­κτρι­σμό έχει υπερ­δι­πλα­σια­στεί και για ενοί­κια έχει αυ­ξη­θεί κατά 36%.

Στο διά­γραμ­μα που ακο­λου­θεί, το 2008 απο­τε­λεί τη βάση σύ­γκρι­σης, με τιμή 100. Για πα­ρά­δειγ­μα, η τιμή 207,18 στον ηλε­κτρι­σμό ση­μαί­νει ότι η σχε­τι­κή δα­πά­νη το 2025 είναι αυ­ξη­μέ­νη κατά πε­ρί­που 107% ένα­ντι του 2008.

Η συ­νο­λι­κή ετή­σια δα­πά­νη ανά άτομο υπο­χώ­ρη­σε από πε­ρί­που 9.518 ευρώ το 2008 σε 6.267 ευρώ το 2020 και στη συ­νέ­χεια ανέ­καμ­ψε στα 9.216 ευρώ το 2025. Η δια­χρο­νι­κή πο­ρεία δεί­χνει επί­σης την έντο­νη άνοδο της δα­πά­νης για στέ­γα­ση και εστί­α­ση μετά την παν­δη­μία.

Τι δεί­χνουν οι θερ­μί­δες του κα­λα­θιού

Το ΙΕΛΚΑ εκτι­μά ότι οι κα­τα­γε­γραμ­μέ­νες αγο­ρές των κα­τη­γο­ριών τρο­φί­μων που εξε­τά­ζο­νται αντι­στοι­χούν σε πε­ρί­που 1.915 θερ­μί­δες ημε­ρη­σί­ως ανά άτομο το 2025, ένα­ντι 2.210 το 2008. Η μεί­ω­ση φτά­νει το 13,3%.

Αυτό, όμως, δεν ση­μαί­νει ότι οι Έλ­λη­νες κα­τα­να­λώ­νουν αντί­στοι­χα λι­γό­τε­ρες θερ­μί­δες. Η έρευ­να κα­τα­γρά­φει τρό­φι­μα που αγο­ρά­ζο­νται ή απο­κτώ­νται από τα νοι­κο­κυ­ριά, χωρίς να μετρά τι τρώει τε­λι­κά κάθε άτομο. Η σπα­τά­λη τρο­φί­μων, τα γεύ­μα­τα εκτός σπι­τιού και άλλες πηγές δια­τρο­φής επη­ρε­ά­ζουν την πραγ­μα­τι­κή πρό­σλη­ψη.

Σύμ­φω­να με το ΙΕΛΚΑ, το πο­σο­στό πα­χυ­σαρ­κί­ας στους ενή­λι­κες στην Ελ­λά­δα δια­μορ­φώ­νε­ται το 2025 σε 12,8%, ένα­ντι 16,3% στην ΕΕ, κα­τα­γρά­φο­ντας τη δεύ­τε­ρη χα­μη­λό­τε­ρη επί­δο­ση μετά την Ιτα­λία.

Το ΙΕΛΚΑ διευ­κρι­νί­ζει ότι δεν τεκ­μη­ριώ­νε­ται άμεση αι­τιώ­δης σχέση ανά­με­σα στο συ­γκε­κρι­μέ­νο πο­σο­στό και στις αλ­λα­γές των αγο­ρών τρο­φί­μων, καθώς πρό­κει­ται για δια­φο­ρε­τι­κούς δεί­κτες και δια­φο­ρε­τι­κές πηγές δε­δο­μέ­νων.

Πηγή: imerisia.gr