ΔΗΜΟ-ΚΡΙΣΕΙΣ

Το νέο μοντέλο διαχείρισης αποβλήτων

Δημόκριτος γράφει ο 8 λεπτά ανάγνωση
ΑΠΟΡΡΙΜΑΤΑ
✦ Σύνοψη ⌄
  • Η επέ­κταση της εναλ­λα­κτι­κής δια­χεί­ρι­σης απο­βλή­των περι­λαμ­βά­νει νέες κατη­γο­ρίες και οικο­νο­μικά κίνητρα για δήμους και επι­χει­ρή­σεις, με στόχο τη βελ­τί­ωση της ανα­κύ­κλω­σης.
  • Η Αττική αντι­με­τω­πί­ζει σοβαρές προ­κλή­σεις λόγω της υψηλής παρα­γω­γής απο­βλή­των και των πιε­σμέ­νων υπο­δο­μών, με την ανάγκη για νέες επεν­δύ­σεις να είναι επι­τα­κτική.
  • Ο Νοέμ­βριος ανα­μέ­νε­ται να φέρει εξε­λί­ξεις στις υπο­δο­μές της Αττικής, όπως η τρο­πο­ποί­ηση της μονάδας επε­ξερ­γα­σίας στο Σχιστό και η δρο­μο­λό­γηση νέου δια­γω­νι­σμού για τη μονάδα στα Λιόσια.
  • Η χαμηλή ανα­κύ­κλωση του οργα­νι­κού κλά­σμα­τος στην Αττική ανα­δει­κνύει την ανάγκη συμ­με­το­χής του ιδιω­τι­κού τομέα για την αξιο­ποί­ηση των οργα­νι­κών απο­βλή­των και τη συνο­λική πρόοδο στη δια­χεί­ριση απο­βλή­των.

Η επέ­κταση της εναλ­λα­κτι­κής δια­χεί­ρι­σης σε περισ­σό­τε­ρες κατη­γο­ρίες απο­βλή­των, τα οικο­νο­μικά κίνητρα για επι­χει­ρή­σεις και δήμους και η στα­διακή εφαρ­μογή του «Πληρώνω όσο Πετάω» είναι τα τρία μέτωπα που ανοί­γουν το επόμενο διά­στημα στη δια­χεί­ριση απο­βλή­των. Ο σχε­δια­σμός αποκτά πλέον συγκε­κρι­μένα ορόσημα, από ΚΥΑ που βρί­σκο­νται στην τελική ευθεία και αλλαγές στα συστή­ματα ανα­κύ­κλω­σης έως τον οδηγό της ΡΑΑΕΥ για τους δήμους. Το κρίσιμο, ωστόσο, είναι πόσο γρήγορα αυτά θα περά­σουν από το θεσμικό επίπεδο στην πράξη, σε μια χώρα που εξα­κο­λου­θεί να υπο­λεί­πε­ται αισθητά των ευρω­παϊ­κών στόχων και με την Αττική να παρα­μέ­νει η μεγα­λύ­τερη εκκρε­μό­τητα.

Η Αττική συγκε­ντρώ­νει το μεγα­λύ­τερο βάρος της πίεσης. Η παρα­γωγή απο­βλή­των παρα­μέ­νει υψηλή, οι υφι­στά­με­νες υπο­δο­μές λει­τουρ­γούν υπό έντονη πίεση και η αργή ωρί­μανση νέων έργων αφήνει ανοιχτό το ζήτημα της επάρ­κειας του συστή­μα­τος. Την ίδια στιγμή, η αγορά βρί­σκε­ται σε φάση ανα­διά­τα­ξης, με επι­χει­ρη­μα­τι­κές κινή­σεις, εξα­γο­ρές και αλλαγές χαρ­το­φυ­λα­κίων να επα­να­κα­θο­ρί­ζουν τις ισορ­ρο­πίες σε έναν κλάδο όπου το επεν­δυ­τικό ενδια­φέ­ρον παρα­μέ­νει ισχυρό.

Ο Νοέμ­βριος ανα­μέ­νε­ται να φέρει ορι­σμέ­νες κινή­σεις και στο μέτωπο των υπο­δο­μών της Αττικής, χωρίς πάντως να ανα­τρέ­πε­ται άμεσα η σημε­ρινή εικόνα. Στον σχε­δια­σμό περι­λαμ­βά­νο­νται η έγκριση της τρο­πο­ποί­η­σης για τη μονάδα επε­ξερ­γα­σίας απορ­ριμ­μά­των στο Σχιστό, όπου ο δια­γω­νι­σμός παρα­μέ­νει «παγω­μέ­νος» εδώ και χρόνια, καθώς και η δρο­μο­λό­γηση νέου δια­γω­νι­σμού για τη μετα­τροπή του ΕΜΑΚ στα Λιόσια σε μονάδα επε­ξερ­γα­σίας. Πρό­κει­ται για δύο κινή­σεις που επι­χει­ρούν να ξεμπλο­κά­ρουν κρί­σι­μες υπο­δο­μές, χωρίς ακόμη να λύνουν το συνο­λικό πρό­βλημα.

Το μέγεθος της εκκρε­μό­τη­τας ανέ­δειξε και ο αντι­πρό­ε­δρος του ΔΣ του ΣΕΠΑΝ, Ανδρέας Λου­κά­τος, στρέ­φο­ντας το ενδια­φέ­ρον κυρίως στα οργα­νικά. «Όσο δεν λυθεί η Αττική, που είναι η μισή Ελλάδα, η πρόοδος θα είναι πάντα ανε­παρ­κής», ανέφερε, επι­ση­μαί­νο­ντας ότι η πολύ χαμηλή ανα­κύ­κλωση του οργα­νι­κού κλά­σμα­τος κρατά πίσω συνο­λικά τις επι­δό­σεις της χώρας. Κατά τον ίδιο, η αξιο­ποί­ηση των οργα­νι­κών δεν μπορεί να προ­χω­ρή­σει χωρίς συμ­με­τοχή και του ιδιω­τι­κού τομέα, είτε μέσω παρα­γω­γής ποιο­τι­κού κομπόστ είτε μέσω ενερ­γεια­κής αξιο­ποί­η­σης.

1. Περισ­σό­τε­ρες κατη­γο­ρίες απο­βλή­των σε οργα­νω­μένη δια­χεί­ριση

Το πρώτο μέτωπο αφορά τη δημιουρ­γία ή ολο­κλή­ρωση ειδικών κανόνων για κατη­γο­ρίες απο­βλή­των που μέχρι σήμερα είτε δεν καλύ­πτο­νταν από ολο­κλη­ρω­μένο σύστημα είτε παρέ­με­ναν για μεγάλο διά­στημα σε θεσμική εκκρε­μό­τητα. Η λογική είναι να μετα­φερ­θεί μεγα­λύ­τερο μέρος της ευθύνης από τον δήμο και το γενικό ρεύμα των απορ­ριμ­μά­των σε οργα­νω­μένα συστή­ματα, όπου παρα­γω­γοί και δια­χει­ρι­στές έχουν σαφείς υπο­χρε­ώ­σεις για συλλογή, χρη­μα­το­δό­τηση και τελική δια­χεί­ριση.

Ο γενικός γραμ­μα­τέας Συντο­νι­σμού Δια­χεί­ρι­σης Απο­βλή­των, Μανώλης Γρα­φά­κος, ανέφερε ότι η ΚΥΑ για τα στρώ­ματα έχει ολο­κλη­ρω­θεί και βρί­σκε­ται ήδη στον κύκλο των υπο­γρα­φών, ενώ μέσα στο έτος ανα­μέ­νε­ται να προ­χω­ρή­σει και η ΚΥΑ για τα έπιπλα. Στόχος του υπουρ­γείου είναι να κλείσει μέσα στο ίδιο διά­στημα και το πλαίσιο για τα κλω­στο­ϋ­φα­ντουρ­γικά από­βλητα.

Η διευ­θύ­νουσα σύμ­βου­λος του ΕΟΑΝ, Αλε­ξάν­δρα Τόγια, πρό­σθεσε ότι έχουν ολο­κλη­ρω­θεί και βρί­σκο­νται σε φάση υπο­γρα­φών οι ρυθ­μί­σεις για καπνικά προ­ϊ­ό­ντα και αγρο­τικά πλα­στικά, ενώ αξιο­λο­γεί­ται σύστημα εναλ­λα­κτι­κής δια­χεί­ρι­σης για τις συσκευα­σίες φυτο­προ­στα­τευ­τι­κών προ­ϊ­ό­ντων.

Εδώ ακριβώς εντο­πί­ζε­ται και μία από τις βασικές ενστά­σεις της αγοράς: σε αρκετές περι­πτώ­σεις η τεχνική και κανο­νι­στική προ­ε­τοι­μα­σία έχει ουσια­στικά ολο­κλη­ρω­θεί, όμως η μετά­βαση στην εφαρ­μογή παρα­μέ­νει αργή. Με άλλα λόγια, το πρό­βλημα δεν είναι πάντοτε ότι λείπει ο σχε­δια­σμός, αλλά ότι ρυθ­μί­σεις που έχουν φθάσει μία ανάσα από την ολο­κλή­ρωση χρειά­ζο­νται ακόμη χρόνο για να περά­σουν στην αγορά. Η ίδια η κα Τόγια περιέ­γραψε δια­τά­ξεις που έχουν ολο­κλη­ρω­θεί αλλά δεν έχουν ακόμη τεθεί σε εφαρ­μογή, ενώ από την πλευρά του ΣΕΠΑΝ η κριτική εστιά­ζει ακριβώς σε αυτή την από­σταση ανάμεσα στον χρόνο της διοί­κη­σης και στον χρόνο των επι­χει­ρή­σεων.

Στο ίδιο μέτωπο εντάσ­σε­ται η μεταρ­ρύθ­μιση για τα από­βλητα εκσκα­φών, κατα­σκευών και κατε­δα­φί­σεων. Το ζητού­μενο δεν είναι απλώς η ύπαρξη συστή­μα­τος, αλλά ο προσ­διο­ρι­σμός του πραγ­μα­τι­κού κόστους ορθής δια­χεί­ρι­σης. Τα 12 συστή­ματα που δρα­στη­ριο­ποιού­νται στον κλάδο συμ­φώ­νη­σαν να χρη­μα­το­δο­τή­σουν από κοινού σχετική μελέτη, ώστε να υπάρχει κοινή βάση για την κοστο­λό­γηση και, κατ’ επέ­κταση, για τις εισφο­ρές που απαι­τού­νται.

Ιδιαί­τερα προ­βλη­μα­τική είναι η εικόνα στα φωτο­βολ­ταϊκά, όπου, σύμφωνα με την Αλε­ξάν­δρα Τόγια, η εισφο­ρο­δια­φυγή φτάνει περίπου στο 90%. Πρό­κει­ται για κρίσιμο ζήτημα, καθώς τα φωτο­βολ­ταϊκά που εγκα­θί­στα­νται σήμερα θα δημιουρ­γή­σουν τα επόμενα χρόνια ένα ολοένα μεγα­λύ­τερο ρεύμα απο­βλή­των. ΕΟΑΝ και ΣΕΠΑΝ έχουν ήδη κινηθεί για τη δημιουρ­γία μηχα­νι­σμού εντο­πι­σμού των επι­χει­ρή­σεων που δεν εκπλη­ρώ­νουν τις υπο­χρε­ώ­σεις τους, με τα πρώτα απο­τε­λέ­σματα να ανα­μέ­νο­νται σε τρεις έως τέσ­σε­ρις μήνες. Παράλ­ληλα εξε­τά­ζε­ται η σύνδεση του Μητρώου Παρα­γω­γών με την ηλε­κτρο­δό­τηση φωτο­βολ­ταϊ­κών πάρκων, ώστε να ελέγ­χε­ται η συμ­μόρ­φωση πριν από την ενερ­γο­ποί­ησή τους, με αντί­στοιχη λογική και για τις μπα­τα­ρίες.

2. Κίνητρα, HORECA και ποιος πλη­ρώ­νει το πραγ­μα­τικό κόστος

Το δεύτερο μέτωπο αφορά τον τρόπο χρη­μα­το­δό­τη­σης του συστή­μα­τος και τα κίνητρα που θα δοθούν για περισ­σό­τερη χωριστή συλλογή. Στον πυρήνα βρί­σκε­ται η αρχή της διευ­ρυ­μέ­νης ευθύνης του παρα­γω­γού: ο παρα­γω­γός ενός προ­ϊ­ό­ντος δεν επι­βα­ρύ­νε­ται μόνο μέχρι τη στιγμή που το δια­θέ­τει στην αγορά, αλλά συμ­με­τέ­χει οικο­νο­μικά και στη δια­χεί­ρισή του όταν αυτό μετα­τρα­πεί σε από­βλητο.

Η Αλε­ξάν­δρα Τόγια ήταν σαφής ότι η πλήρης εφαρ­μογή αυτής της αρχής στις συσκευα­σίες θα απαι­τή­σει χρη­μα­τι­κές εισφο­ρές «πολύ πιο υψηλές» από τις σημε­ρι­νές. Το ζήτημα, επο­μέ­νως, δεν είναι μόνο να αντι­με­τω­πι­στεί η εισφο­ρο­δια­φυγή, αλλά και να προσ­διο­ρι­στεί ποιο είναι το πραγ­μα­τικό κόστος συλ­λο­γής και δια­χεί­ρι­σης και ποιο μέρος του πρέπει να ανα­λά­βουν οι υπό­χρεοι παρα­γω­γοί.

Ιδιαί­τερη έμφαση δίνεται στον HORECA, δηλαδή ξενο­δο­χεία, εστίαση και άλλους μεγά­λους παρα­γω­γούς. Ο Μανώλης Γρα­φά­κος τον χαρα­κτή­ρισε «μεγάλο στοί­χημα» και προ­α­νήγ­γειλε σχετική νομο­θε­τική πρω­το­βου­λία εντός του έτους. Ο σχε­δια­σμός προ­βλέ­πει σχήματα χωρι­στής συλ­λο­γής που θα συν­δυά­ζουν πόρους των υπό­χρεων παρα­γω­γών με δημόσια χρη­μα­το­δό­τηση.

Το βασικό κίνητρο που συζη­τεί­ται είναι η μείωση των δημο­τι­κών τελών για τις επι­χει­ρή­σεις που οργα­νώ­νουν πραγ­μα­τική χωριστή συλλογή. Δεν πρό­κει­ται για μία ορι­ζό­ντια έκπτωση. Η λογική είναι αντα­πο­δο­τική: μια επι­χεί­ρηση που απο­μα­κρύ­νει οργα­νικά και ανα­κυ­κλώ­σιμα από το σύμ­μει­κτο ρεύμα μειώνει το κόστος που προ­κα­λεί στο δημο­τικό σύστημα και θα πρέπει να έχει αντί­στοιχο οικο­νο­μικό όφελος. Ο κ. Γρα­φά­κος προ­α­νήγ­γειλε συζη­τή­σεις με την αυτο­διοί­κηση για τον μηχα­νι­σμό εφαρ­μο­γής.

Ο HORECA θεω­ρεί­ται και το πιο πρό­σφορο πεδίο για να ξεκι­νή­σει ένα τέτοιο μοντέλο, καθώς οι ποσό­τη­τες είναι μεγάλες, οι ροές μπορούν να μετρη­θούν και η χωριστή συλλογή –ιδίως των οργα­νι­κών– μπορεί να οργα­νω­θεί μέσα στην ίδια την εγκα­τά­σταση. Το θεσμικό πλαίσιο, άλλωστε, ήδη προ­βλέ­πει υπο­χρε­ώ­σεις για μεγάλες ξενο­δο­χεια­κές μονάδες και άλλους παρα­γω­γούς. Το έλλειμμα βρί­σκε­ται κυρίως στην εφαρ­μογή τους.

Το ΥΠΕΝ παρου­σί­ασε την εικόνα ενός συστή­μα­τος που αλλάζει, με νέα επι­χει­ρη­σιακά σχέδια και μεγα­λύ­τερη ανάληψη κόστους από τους παρα­γω­γούς. Η πρό­ε­δρος του ΣΕΠΑΝ, Λένα  Μπέλση αντέ­τεινε ότι στην καθη­με­ρινή λει­τουρ­γία της αγοράς εξα­κο­λου­θούν να υπάρ­χουν εκκρε­μείς συμ­βά­σεις, μεγάλες καθυ­στε­ρή­σεις και χρόνια εισφο­ρο­δια­φυγή. Για την ίδια η αγορά δεν κρίνει μια μεταρ­ρύθ­μιση από το αν έχει απο­φα­σι­στεί, αλλά από το αν λει­τουρ­γεί.

3. «Πληρώνω όσο Πετάω» με οδηγό εφαρ­μο­γής

Το τρίτο μέτωπο είναι το «Πληρώνω όσο Πετάω», δηλαδή η στα­διακή σύνδεση της οικο­νο­μι­κής επι­βά­ρυν­σης με την ποσό­τητα απο­βλή­των που πραγ­μα­τικά παράγει και παρα­δί­δει ένας παρα­γω­γός, αντί ενός συστή­μα­τος δημο­τι­κών τελών που λει­τουρ­γεί ανε­ξάρ­τητα από την ποσό­τητα των σκου­πι­διών.

Η αρχή έχει ήδη θεσπι­στεί. Το ζητού­μενο πλέον είναι να γίνει εφαρ­μό­σιμη. Ο Μανώλης Γρα­φά­κος χαρα­κτή­ρισε το «Πληρώνω όσο Πετάω» μία από τις βασικές προ­κλή­σεις των επό­με­νων ετών, θέτο­ντας όμως και ένα όριο: η εφαρ­μογή δεν μπορεί να είναι τόσο ακριβή ώστε να ακυ­ρώ­νει το ίδιο το οικο­νο­μικό κίνητρο. Όπως είπε χαρα­κτη­ρι­στικά, εάν ένα τέτοιο σύστημα οδη­γούσε σε αύξηση των δημο­τι­κών τελών κατά 40%, τότε «δεν έχει νόημα».

Το πρα­κτικό εργα­λείο βρί­σκε­ται στην τελική ευθεία. Ο αντι­πρό­ε­δρος της ΡΑΑΕΥ και πρό­ε­δρος του Θεμα­τι­κού Κλάδου Απο­βλή­των, Κων­στα­ντί­νος Αρα­βώ­σης, ανέφερε ότι ολο­κλη­ρώ­νε­ται η μελέτη από την οποία θα προ­κύ­ψει συγκε­κρι­μέ­νος οδηγός εφαρ­μο­γής για τους δήμους, με μεθο­δο­λο­γίες και τεχνι­κές επι­λο­γές ώστε κάθε ΟΤΑ να γνω­ρί­ζει πώς μπορεί να οργα­νώ­σει το σύστημα.

Το ορόσημο είναι το τέλος Νοεμ­βρίου. Ο οδηγός δεν θα επι­βάλ­λει μία ενιαία λύση για όλη τη χώρα. Στο τραπέζι βρί­σκο­νται προ­πλη­ρω­μέ­νες σακού­λες, απο­κλει­στι­κοί κάδοι, «έξυπνοι» κάδοι και υβρι­δικά συστή­ματα, καθώς οι ανάγκες ενός μεγάλου αστικού δήμου δια­φέ­ρουν σημα­ντικά από εκείνες ενός του­ρι­στι­κού ή νησιω­τι­κού δήμου.

Η μεγάλη πρό­κληση είναι ότι το «Πληρώνω όσο Πετάω» δεν ξεκινά από μηδε­νική θεσμική βάση αλλά από έλλειμμα εφαρ­μο­γής.  Το «Πληρώνω όσο Πετάω» έχει θεσμο­θε­τη­θεί, αλλά μέχρι το 2024 εφαρ­μο­ζό­ταν περιο­ρι­σμένα και στην πράξη τα τέλη εξα­κο­λου­θού­σαν να υπο­λο­γί­ζο­νται με βάση τα τετρα­γω­νικά μέτρα των ακι­νή­των και όχι την πραγ­μα­τική ποσό­τητα απο­βλή­των. Ξεχω­ρί­ζουν ο Δήμος Βάρης-Βούλας-Βουλιαγμένης και το πιλο­τικό πρό­γραμμα στον Δήμο Χαλαν­δρίου, παρα­δείγ­ματα που όμως δεν αρκούν για να αλλά­ξουν τη συνο­λική εικόνα. Είναι άλλωστε χαρα­κτη­ρι­στικό ότι το μέτρο δεν έχει εφαρ­μο­στεί ουσια­στικά ούτε από τους μεγά­λους παρα­γω­γούς απο­βλή­των, παρά το γεγονός ότι ο του­ρι­σμός και η εστίαση εκτι­μά­ται ότι παρά­γουν περίπου το 60% των οργα­νι­κών απο­βλή­των.

Ως εκ τούτου, η πρώτη ουσια­στική εφαρ­μογή ανα­μέ­νε­ται να ανα­ζη­τη­θεί στους μεγά­λους παρα­γω­γούς και HORECA, όπου οι ποσό­τη­τες μπορούν να μετρη­θούν ευκο­λό­τερα. Στα νοι­κο­κυ­ριά, αντί­θετα, η εφαρ­μογή είναι περισ­σό­τερο σύνθετη και η ΡΑΑΕΥ δίνει έμφαση στη θετική αντα­μοιβή, ο πολίτης που ανα­κυ­κλώ­νει περισ­σό­τερο και περιο­ρί­ζει τα σύμ­μει­κτα θα πρέπει να βλέπει και κάποιο χει­ρο­πια­στό όφελος.

Στο ευρύ­τερο παζλ μπαίνει και το σύστημα επι­στρο­φής εγγύ­η­σης DRS για τις συσκευα­σίες. Σύμφωνα με τον Μανώλη Γραφάκο, το επι­χει­ρη­σιακό σχέδιο ανα­μέ­νε­ται να εγκρι­θεί από τον ΕΟΑΝ εντός Οκτω­βρίου, κινη­το­ποιώ­ντας περίπου 140 εκατ. ευρώ από τους υπό­χρε­ους παρα­γω­γούς. Η έγκριση θα ανοίξει παράλ­ληλα τον δρόμο για νέο επι­χει­ρη­σιακό σχέδιο του υφι­στά­με­νου συστή­μα­τος συσκευα­σιών, με μεγα­λύ­τερη συμ­με­τοχή των παρα­γω­γών και στο κόστος συλ­λο­γής.

Αυτό που ζητά συνο­λικά η αγορά είναι ταχύ­τερη εφαρ­μογή, στα­θε­ρούς κανόνες και σαφή κατα­νομή του κόστους. Η πίεση δεν είναι μόνο εσω­τε­ρική. Η Ελλάδα παρα­πέμ­φθηκε εκ νέου στο Δικα­στή­ριο της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης για τη δια­χεί­ριση των απο­βλή­των, με την Κομι­σιόν να κρίνει ότι 66 από τους 81 χώρους υγειο­νο­μι­κής ταφής που παρέ­με­ναν υπό εξέταση δεν συμ­μορ­φώ­νο­νται με τις ευρω­παϊ­κές απαι­τή­σεις και ότι δεν υπάρχει επαρκής δυνα­μι­κό­τητα επε­ξερ­γα­σίας των σύμ­μει­κτων πριν από την ταφή. Την ίδια ώρα, η ανα­κύ­κλωση των αστικών απο­βλή­των παρα­μέ­νει στο 18,5%, ενώ πάνω από το 80% εξα­κο­λου­θεί να οδη­γεί­ται σε ταφή.

Πηγή: energygame.gr

Πώς σας φάνηκε το άρθρο;

Ένα πάτημα, χωρίς λογαριασμό. Μία ψήφος ανά συσκευή.

Σχολιασμός άρθρου

Προσθέστε ένα σχόλιο

Εμφανίζεται μετά από έγκριση · το e-mail δεν δημοσιεύεται0 / 2000

Τα σχόλια εκφράζουν τον σχολιαστή, όχι τη Δημοκρατική. Όροι σχολιασμού

Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται. Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση· το e-mail δεν δημοσιεύεται.

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει.