Η Τήλος χωρίς κάδους και χωρίς ΧΥΤΑ γίνεται το πρότυπο διαχείρισης αποβλήτων για 61 νησιά της χώρας

Πριν από λίγα χρό­νια, το με­γα­λύ­τε­ρο μέρος των απορ­ριμ­μά­των της Τήλου κα­τέ­λη­γε στην ταφή. Σή­με­ρα ο ΧΥΤΑ του νη­σιού έχει κλεί­σει, το 90% των απορ­ριμ­μά­των ανα­κτά­ται και το υπό­λοι­πο 10% αξιο­ποιεί­ται ως εναλ­λα­κτι­κό καύ­σι­μο. Το μικρό νησί του Νο­τί­ου Αι­γαί­ου έχει γίνει το πρώτο πι­στο­ποι­η­μέ­νο νησί μη­δε­νι­κών απο­βλή­των στον κόσμο και ετοι­μά­ζε­ται τώρα να δώσει το πα­ρά­δειγ­μα σε πολύ με­γα­λύ­τε­ρη κλί­μα­κα. Το σύ­στη­μα που στή­θη­κε εκεί πρό­κει­ται να με­τα­φερ­θεί σε 61 νησιά της χώρας, από το Ιόνιο μέχρι το Βό­ρειο Αι­γαίο.

Πι­λό­τος για όλα τα νησιά

Την επέ­κτα­ση του μο­ντέ­λου έχει ανα­κοι­νώ­σει ο πε­ρι­φε­ρειάρ­χης Νο­τί­ου Αι­γαί­ου και πρό­ε­δρος της Ένω­σης Πε­ρι­φε­ρειών Ελ­λά­δας κ. Γιώρ­γος Χα­τζη­μάρ­κος. Ο ίδιος έχει χα­ρα­κτη­ρί­σει την Τήλο «πι­λό­το για όλα τα νησιά», πε­ρι­γρά­φο­ντας ένα σχέ­διο που ξε­περ­νά τα όρια της Πε­ρι­φέ­ρειας Νο­τί­ου Αι­γαί­ου.

Όπως προ­κύ­πτει από όσα έχουν γίνει γνω­στά, το σύ­στη­μα δια­χεί­ρι­σης μη­δε­νι­κών απο­βλή­των της Τήλου θα με­τα­φερ­θεί σε νησιά των Ιο­νί­ων και του Βο­ρεί­ου Αι­γαί­ου, αλλά και στη Σα­μο­θρά­κη, τις Σπέ­τσες, τον Πόρο, την Ύδρα, τη Γαύδο, τους Πα­ξούς και την Ελα­φό­νη­σο. Ο συ­νο­λι­κός αριθ­μός των νη­σιών που αφορά το σχέ­διο φτά­νει τα 61. Ο πλή­ρης κα­τά­λο­γος πά­ντως δεν διευ­κρι­νί­ζε­ται στα δια­θέ­σι­μα στοι­χεία.

Η εξέ­λι­ξη δίνει νέα διά­στα­ση σε ένα εγ­χεί­ρη­μα που έχει ήδη αλ­λά­ξει ρι­ζι­κά τον τρόπο με τον οποίο η Τήλος δια­χει­ρί­ζε­ται τα από­βλη­τά της. Πα­ράλ­λη­λα θέτει ένα πρα­κτι­κό ερώ­τη­μα. Πώς μια λύση που δο­κι­μά­στη­κε σε το­πι­κό επί­πε­δο μπο­ρεί να προ­σαρ­μο­στεί στις ανά­γκες πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρων νη­σιών, με δια­φο­ρε­τι­κά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά το κα­θέ­να.

Δύο εκ­δο­χές ανά­λο­γα με τον πλη­θυ­σμό

Η επό­με­νη φάση χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται σαφώς πιο απαι­τη­τι­κή από την πρώτη. Σύμ­φω­να με όσα έχει ανα­κοι­νώ­σει ο κ. Χα­τζη­μάρ­κος, το σχέ­διο κι­νεί­ται σε 2 επί­πε­δα.

Στα μι­κρό­τε­ρα νησιά, με πλη­θυ­σμό έως 1.400 κα­τοί­κους, προ­βλέ­πε­ται να εφαρ­μο­στεί το μο­ντέ­λο της Τήλου. Για τα νησιά με πλη­θυ­σμό από 1.400 έως 10.000 κα­τοί­κους σχε­διά­ζε­ται ένα δια­φο­ρε­τι­κό, πιο «ελα­φρύ» σύ­στη­μα, προ­σαρ­μο­σμέ­νο στο μέ­γε­θος και στις ανά­γκες τους.

Η διά­κρι­ση αυτή ανα­γνω­ρί­ζει στην ουσία ότι η ίδια συ­ντα­γή δεν μπο­ρεί να εφαρ­μο­στεί με τον ίδιο τρόπο σε ένα νησί με­ρι­κών εκα­το­ντά­δων κα­τοί­κων και σε ένα νησί με αρ­κε­τές χι­λιά­δες.

Ποια ακρι­βώς θα είναι τα χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά της ελα­φρύ­τε­ρης εκ­δο­χής δεν έχει γίνει γνω­στό. Το ίδιο ισχύ­ει για το ποια στοι­χεία του αρ­χι­κού συ­στή­μα­τος θα δια­τη­ρη­θούν και ποια θα τρο­πο­ποι­η­θούν. Ούτε είναι σαφές, με βάση τα δια­θέ­σι­μα στοι­χεία, πώς κα­τα­νέ­μο­νται τα 61 νησιά ανά­με­σα στις 2 κα­τη­γο­ρί­ες.

Η προ­σαρ­μο­γή ως το με­γά­λο ζη­τού­με­νο

Η με­τα­φο­ρά ενός επι­τυ­χη­μέ­νου συ­στή­μα­τος από ένα νησί σε δε­κά­δες άλλα δεν μπο­ρεί να ση­μαί­νει απλή αντι­γρα­φή. Αυτή ακρι­βώς η προ­σαρ­μο­γή θε­ω­ρεί­ται ίσως το πιο κρί­σι­μο στοι­χείο της επό­με­νης ημέ­ρας.

Κάθε νησί έχει τη δική του γε­ω­γρα­φία. Δέ­χε­ται δια­φο­ρε­τι­κή του­ρι­στι­κή πίεση και ζει με δια­φο­ρε­τι­κό βαθμό επο­χι­κό­τη­τας. Έχει τη δική του οι­κο­νο­μι­κή δρα­στη­ριό­τη­τα και δια­θέ­τει άλλες υπο­δο­μές. Όλα αυτά δια­μορ­φώ­νουν δια­φο­ρε­τι­κές ανά­γκες, που δεν χω­ρούν σε ένα ενιαίο κα­λού­πι.

Εκεί­νο που μπο­ρεί να με­τα­φερ­θεί, σύμ­φω­να με την προ­σέγ­γι­ση που προ­κρί­νε­ται, είναι οι βα­σι­κές αρχές του μο­ντέ­λου και η εμπει­ρία που απο­κτή­θη­κε από την εφαρ­μο­γή του στην Τήλο. Η πρα­κτι­κή εφαρ­μο­γή ανα­μέ­νε­ται να δια­μορ­φώ­νε­ται ανά­λο­γα με τα δε­δο­μέ­να κάθε τόπου.

Ο ρόλος του ΦΟΔΣΑ και της Πε­ρι­φέ­ρειας

Για τον ΦΟΔΣΑ Νο­τί­ου Αι­γαί­ου και την Πε­ρι­φέ­ρεια Νο­τί­ου Αι­γαί­ου, η εμπει­ρία της Τήλου δη­μιουρ­γεί πλέον μια βάση πάνω στην οποία μπο­ρεί να στη­ρι­χθεί η επό­με­νη φάση. Η γνώση που συσ­σω­ρεύ­τη­κε στο νησί, από την ορ­γά­νω­ση της συλ­λο­γής μέχρι τη συ­νερ­γα­σία με την το­πι­κή κοι­νω­νία, κα­λεί­ται τώρα να αξιο­ποι­η­θεί σε πολύ με­γα­λύ­τε­ρη κλί­μα­κα.

Το πραγ­μα­τι­κό στοί­χη­μα, όπως δια­τυ­πώ­νε­ται, δεν πε­ριο­ρί­ζε­ται στην επα­νά­λη­ψη των πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κών επι­δό­σε­ων ενός μι­κρού νη­σιού. Αφορά την από­δει­ξη ότι οι αρχές που λει­τούρ­γη­σαν στην Τήλο μπο­ρούν να προ­σαρ­μο­στούν σε δια­φο­ρε­τι­κές νη­σιω­τι­κές κοι­νω­νί­ες και να οδη­γή­σουν σε ένα νέο, εφαρ­μό­σι­μο μο­ντέ­λο δια­χεί­ρι­σης απο­βλή­των.

Τα ανοι­χτά ζη­τή­μα­τα της επό­με­νης φάσης

Παρά τις ανα­κοι­νώ­σεις, αρ­κε­τές πτυ­χές του σχε­δί­ου πα­ρα­μέ­νουν αδιευ­κρί­νι­στες. Στα δια­θέ­σι­μα στοι­χεία δεν πε­ρι­λαμ­βά­νε­ται χρο­νο­διά­γραμ­μα υλο­ποί­η­σης. Δεν γί­νε­ται ανα­φο­ρά ούτε στον τρόπο με τον οποίο θα χρη­μα­το­δο­τη­θεί η επέ­κτα­ση.

Δεν διευ­κρι­νί­ζε­ται επί­σης ποιοι φο­ρείς θα ανα­λά­βουν την εφαρ­μο­γή στα νησιά που βρί­σκο­νται εκτός Νο­τί­ου Αι­γαί­ου, όπως αυτά των Ιο­νί­ων και του Βο­ρεί­ου Αι­γαί­ου. Για τα επι­μέ­ρους αυτά ζη­τή­μα­τα ανα­μέ­νο­νται πε­ρισ­σό­τε­ρες λε­πτο­μέ­ρειες καθώς το σχέ­διο θα περνά από το στά­διο της ανα­κοί­νω­σης σε εκεί­νο της εφαρ­μο­γής.

Το ιστο­ρι­κό μιας αλ­λα­γής που ξε­κί­νη­σε από την ταφή

Η δια­δρο­μή της Τήλου εξη­γεί τι ακρι­βώς πρό­κει­ται να «τα­ξι­δέ­ψει» στα υπό­λοι­πα νησιά. Η αφε­τη­ρία ήταν η ταφή, αφού μέχρι πριν από λίγα χρό­νια εκεί κα­τέ­λη­γε το με­γα­λύ­τε­ρο μέρος των απορ­ριμ­μά­των του νη­σιού.

Η ει­κό­να σή­με­ρα είναι εντε­λώς δια­φο­ρε­τι­κή. Ο ΧΥΤΑ έχει κλεί­σει. Το 90% των απορ­ριμ­μά­των ανα­κτά­ται και επι­στρέ­φει στην κυ­κλι­κή οι­κο­νο­μία, ενώ το υπό­λοι­πο 10% αξιο­ποιεί­ται ως εναλ­λα­κτι­κό καύ­σι­μο. Με τα απο­τε­λέ­σμα­τα αυτά η Τήλος έγινε το πρώτο πι­στο­ποι­η­μέ­νο νησί μη­δε­νι­κών απο­βλή­των στον κόσμο και απο­τε­λεί πλέον αντι­κεί­με­νο με­λέ­της σε διε­θνές επί­πε­δο για τη δια­χεί­ρι­ση απο­βλή­των σε νη­σιω­τι­κό πε­ρι­βάλ­λον.

Πίσω από τα πο­σο­στά βρί­σκε­ται μια λο­γι­κή λει­τουρ­γί­ας που δια­φέ­ρει αι­σθη­τά από αυτή που γνω­ρί­ζουν οι πε­ρισ­σό­τε­ροι πο­λί­τες. Στην Τήλο δεν υπάρ­χουν κάδοι στους δρό­μους. Νοι­κο­κυ­ριά και επι­χει­ρή­σεις δια­χω­ρί­ζουν τα απορ­ρίμ­μα­τά τους σε 3 κα­τη­γο­ρί­ες, τα ανα­κυ­κλώ­σι­μα, τα ορ­γα­νι­κά και τα μη ανα­κυ­κλώ­σι­μα. Η συλ­λο­γή γί­νε­ται πόρτα πόρτα.

Ο δια­χω­ρι­σμός ξε­κι­νά δη­λα­δή από το σπίτι και την επι­χεί­ρη­ση. Γι’ αυτό το σύ­στη­μα δεν στη­ρί­ζε­ται μόνο στις υπο­δο­μές αλλά κυ­ρί­ως στην ενερ­γό συμ­με­το­χή της το­πι­κής κοι­νω­νί­ας. Κά­τοι­κοι, επι­χει­ρή­σεις, σχο­λεία, επαγ­γελ­μα­τί­ες, δη­μό­σιες υπη­ρε­σί­ες και φο­ρείς του νη­σιού απο­τε­λούν όλοι μέρος του μη­χα­νι­σμού. Και αυτό ακρι­βώς είναι το στοι­χείο που κα­θι­στά τη με­τα­φο­ρά του μο­ντέ­λου κάτι πε­ρισ­σό­τε­ρο από ζή­τη­μα εξο­πλι­σμού.