Επέστρεψαν στα προσκυνητάρια τα ορειχάλκινα ανάγλυφα του Θείου Πάθους στην Φιλέρημο

• Ικα­νο­ποί­ηση σε κατοί­κους και επι­σκέ­πτες, καθο­ρι­στική η συμβολή του περι­φε­ρειάρχη Νοτίου Αιγαίου Γιώργου Χατζη­μάρ­κου

Ενα σημα­ντικό κομμάτι της ιστο­ρίας και της ιδιαί­τε­ρης φυσιο­γνω­μίας της Φιλε­ρή­μου επέ­στρεψε στη θέση του. Τα ορει­χάλ­κινα αντί­γραφα των ανά­γλυ­φων της Via Crucis που είχαν αφαι­ρε­θεί από τα προ­σκυ­νη­τά­ρια της Οδού του Μαρ­τυ­ρίου, επα­να­το­πο­θε­τή­θη­καν μέσα στο σαβ­βα­το­κύ­ριακο στον αρχαιο­λο­γικό χώρο, απο­κα­θι­στώ­ντας την εικόνα ενός μνη­μείου που για περισ­σό­τερο από έναν χρόνο παρου­σί­αζε σημα­ντικά κενά. Η εξέλιξη αυτή γίνεται δεκτή με ικα­νο­ποί­ηση τόσο από τους κατοί­κους της Ρόδου όσο και από τους επι­σκέ­πτες της Φιλε­ρή­μου, οι οποίοι είχαν συνη­θί­σει να αντι­κρί­ζουν τα προ­σκυ­νη­τά­ρια χωρίς τα ανά­γλυφα που απο­τε­λούν ανα­πό­σπα­στο μέρος της δια­δρο­μής.

Με την επα­να­φορά τους, η Οδός του Μαρ­τυ­ρίου αποκτά και πάλι τη συνοχή της, ενώ το σύνολο του μνη­μείου ανα­δει­κνύ­ε­ται εκ νέου ως ένας ξεχω­ρι­στός τόπος όπου συνα­ντώ­νται η τέχνη, η ιστορία και η πίστη. Η απο­κα­τά­σταση απο­τε­λεί απο­τέ­λε­σμα της συνερ­γα­σίας του Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού με την Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου. Για τον σκοπό αυτό υπε­γράφη στην Αθήνα Προ­γραμ­μα­τική Σύμβαση από την υπουργό Πολι­τι­σμού Λίνα Μενδώνη και τον περι­φε­ρειάρχη Νοτίου Αιγαίου Γιώργο Χατζη­μάρκο, με αντι­κεί­μενο την ανα­πα­ρα­γωγή εκμα­γείων των ορει­χάλ­κι­νων ανα­γλύ­φων και την επα­να­το­πο­θέ­τησή τους στον αρχαιο­λο­γικό χώρο της Φιλε­ρή­μου. Η συμβολή της Περι­φέ­ρειας Νοτίου Αιγαίου και προ­σω­πικά του Γιώργου Χατζη­μάρ­κου στη συγκε­κρι­μένη παρέμ­βαση εντάσ­σε­ται στην προ­σπά­θεια ανά­δει­ξης και προ­στα­σίας της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς των νησιών. Η προ­γραμ­μα­τική συμ­φω­νία προ­βλέ­πει την υλο­ποί­ηση ενός ειδικού έργου προ­στα­σίας και απο­κα­τά­στα­σης, με διάρ­κεια δώδεκα μηνών από την ημε­ρο­μη­νία υπο­γρα­φής της.

Ένα μνημείο με ιδιαί­τερη ιστο­ρική ταυ­τό­τητα

Η Via Crucis της Φιλε­ρή­μου απο­τε­λεί ένα από τα χαρα­κτη­ρι­στικά στοι­χεία του λόφου, ενός χώρου με έντονο ιστο­ρικό και θρη­σκευ­τικό απο­τύ­πωμα. Η δια­δρομή των Σταθμών του Πάθους συν­δέ­ε­ται με την περίοδο της ιτα­λι­κής διοί­κη­σης της Ρόδου και με το καλ­λι­τε­χνικό έργο του Ιταλού γλύπτη Antonio Maraini. Ο Maraini είχε λάβει το 1925 την παραγ­γε­λία για τη δημιουρ­γία δεκα­τεσ­σά­ρων ανα­γλύ­φων που απει­κό­νι­ζαν τους Σταθ­μούς του Πάθους.

Τα έργα προ­ο­ρί­ζο­νταν για τον τότε Καθε­δρικό Ναό του Αγίου Ιωάννη της Ρόδου, τον σημε­ρινό Ευαγ­γε­λι­σμό. Τρία από τα πέτρινα ανά­γλυφα παρου­σιά­στη­καν το 1926 στη Μπιε­νάλε της Βενε­τίας, ενώ το σύνολο εκτέ­θηκε το 1927 στη Φλω­ρε­ντία. Η ύπαρξη δια­φο­ρε­τι­κών εκδοχών των έργων, σε πέτρα και γύψο, έχει επι­τρέ­ψει στους ειδι­κούς να μελε­τή­σουν τις ομοιό­τη­τες και τις δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις τους σε σχέση με τα χάλκινα αντί­γραφα που τοπο­θε­τή­θη­καν στην Φιλέ­ρημο. Ιδιαί­τερο ενδια­φέ­ρον παρου­σιά­ζουν οι επι­γρα­φές που συνο­δεύ­ουν τα χάλκινα ανά­γλυφα και οι οποίες δεν εμφα­νί­ζο­νται στα πέτρινα έργα.

Η κλοπή που άφησε κενά τα προ­σκυ­νη­τά­ρια

Η ανάγκη για την απο­κα­τά­σταση της εικόνας της Via Crucis προ­έ­κυψε μετά την κλοπή επτά από τα δεκα­τέσ­σερα ορει­χάλ­κινα ανά­γλυφα. Μεταξύ αυτών περι­λαμ­βά­νο­νταν παρα­στά­σεις της Βερό­νι­κας, των πτώσεων του Ιησού, του δια­με­λι­σμού των ιματίων, της Σταύ­ρω­σης και της Ταφής. Τα κλεμ­μένα ανά­γλυφα εντο­πί­στη­καν από τις διω­κτι­κές αρχές και παρα­δό­θη­καν στην Εφορεία Αρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου. Στη συνέ­χεια μετα­φέρ­θη­καν στα εργα­στή­ρια της Αρχαιο­λο­γι­κής Υπη­ρε­σίας, όπου υπο­βλή­θη­καν σε έλεγχο και συντή­ρηση. Από τα επτά έργα, τα έξι εντο­πί­στη­καν ακέραια. Το ανά­γλυφο της Βερό­νι­κας είχε υποστεί θραύση και βρέθηκε χωρι­σμένο στα δύο, ενώ οι υπό­λοι­πες φθορές χαρα­κτη­ρί­ζο­νται περιο­ρι­σμέ­νης έκτασης και ανα­στρέ­ψι­μες.

Η δημιουρ­γία πιστών εκμα­γείων και η επα­να­το­πο­θέ­τησή τους στα προ­σκυ­νη­τά­ρια δίνει πλέον τη δυνα­τό­τητα να απο­κα­τα­στα­θεί η συνο­λική εικόνα της Οδού του Μαρ­τυ­ρίου, χωρίς να τίθε­νται σε κίνδυνο τα αυθε­ντικά έργα. Ο λόφος της Φιλε­ρή­μου, ένας τόπος που συν­δέ­θηκε δια­χρο­νικά με την πνευ­μα­τική ζωή της Ρόδου και φιλο­ξέ­νησε την Παναγία των Χαρίτων, προ­στά­τιδα των Ιπποτών της Ρόδου, αποκτά ξανά ένα σημα­ντικό στοι­χείο της ιστο­ρι­κής του φυσιο­γνω­μίας. Η επι­στροφή των ανα­γλύ­φων δεν αφορά, επο­μέ­νως, μόνο την απο­κα­τά­σταση μιας σειράς καλ­λι­τε­χνι­κών έργων. Επα­να­φέ­ρει την ίδια τη συνέ­χεια της δια­δρο­μής και επι­τρέ­πει στους επι­σκέ­πτες να βιώσουν εκ νέου τη Φιλέ­ρημο ως ένα ολο­κλη­ρω­μένο μνη­μειακό σύνολο, στο οποίο συνυ­πάρ­χουν η θρη­σκευ­τική παρά­δοση, η καλ­λι­τε­χνική δημιουρ­γία και η ιστορία της Ρόδου. Με την ολο­κλή­ρωση της παρέμ­βα­σης, τα προ­σκυ­νη­τά­ρια της Via Crucis παύουν να απο­τε­λούν ένα απο­σπα­σμα­τικό κομμάτι του χώρου και επα­νε­ντάσ­σο­νται οργα­νικά στο σύνολο του μνη­μείου, απο­κα­θι­στώ­ντας μια εικόνα που κάτοι­κοι και επι­σκέ­πτες είχαν στε­ρη­θεί για σημα­ντικό χρονικό διά­στημα.