Eσβησε το «ηφαίστειο» της χωματερής της Καλύμνου…

• «Η Κάλυμνος στάθηκε πολύ τυχερή, διότι ένας άνθρωπος που λέγεται Γιώργος Χατζημάρκος υιοθέτησε το νησί» δηλώνει ο δήμαρχος Γιάννης Μαστροκούκος

Για δεκαετίες ήταν εκεί. Στα Γιαννοχώραφα. Μια πληγή στο τοπίο της Καλύμνου, που δεν έμενε κρυφή ούτε όταν κανείς προσπαθούσε να την αφήσει πίσω του. Έκαιγε σχεδόν αδιάκοπα, κάπνιζε, ανέδιδε δυσοσμία και υπενθύμιζε στους κατοίκους και στους επισκέπτες ότι ένα από τα πιο όμορφα νησιά του Αιγαίου κουβαλούσε ένα πρόβλημα που έμοιαζε για χρόνια αδύνατο να λυθεί. Σε ημέρες με κατάλληλες καιρικές συνθήκες, οι καπνοί από τη χωματερή ήταν ορατοί ακόμη και από τις ακτές της Κω. Η εικόνα παρέπεμπε περισσότερο σε ενεργό ηφαίστειο παρά σε χώρο απόθεσης απορριμμάτων.

Τώρα, όμως, το «ηφαίστειο» έσβησε. Η χωματερή των Γιαννοχωράφων δεν αποτελεί πλέον τον ενεργό χώρο όπου για δεκαετίες κατέληγαν τα απορρίμματα της Καλύμνου. Η λειτουργία του Σταθμού Μεταφόρτωσης Απορριμμάτων έχει ολοκληρωθεί και τα απορρίμματα μεταφέρονται πλέον στον πλησιέστερο αδειοδοτημένο ΧΥΤΑ, στην Κω. Για τον δήμαρχο Καλύμνου Γιάννη Μαστροκούκο, η στιγμή έχει έναν ιδιαίτερο συμβολισμό. Δεν πανηγυρίζει απλώς για το τέλος μιας εγκατάστασης. Μιλά για το τέλος μιας ολόκληρης εποχής.
«Μου δημιουργούνται αντιφατικά συναισθήματα, δηλαδή της στεναχώριας και της χαράς. Η στεναχώρια, όπως εξηγεί, αφορά κυρίως το γεγονός ότι ένας τόπος με την ιστορία και τις θυσίες των ανθρώπων της Καλύμνου έφτασε να συμβιώνει επί δεκαετίες με μια ενεργή χωματερή. Στεναχώριες γιατί δεν μας αξίζει η Κάλυμνος, είναι ένας τόπος ο οποίος έχει γράψει τη δική του ιστορία σε πέτρινα χρόνια και για να επιβιώσουν αυτοί οι άνθρωποι πήγαιναν στα 70 και στα 80 μέτρα βάθος που δεν τολμούσε κανείς να το κάνει.» Και μετά έρχεται η εικόνα της χωματερής: «Και καλά κρατούν οι φωτιές, οι καπνοί, η δυσοσμία, η επιβάρυνση του περιβάλλοντος που δεν αξίζει τέτοια δραστηριότητα αυτός ο λαός. Από τις φωτιές και τον καπνό, στο τέλος μιας εποχής. Το πρόβλημα δεν ήταν μόνο αισθητικό. Ήταν περιβαλλοντικό, κοινωνικό και, τελικά, ζήτημα ποιότητας ζωής. Η χωματερή αποτέλεσε για χρόνια ένα μόνιμο σημείο αναφοράς για την Κάλυμνο, με τις φωτιές και τους καπνούς να αποτελούν επαναλαμβανόμενο φαινόμενο. Κάθε νέα πυρκαγιά επανέφερε στην επικαιρότητα το ίδιο ερώτημα, πότε θα τελειώσει αυτή η κατάσταση; Η απάντηση ήρθε με τη δημιουργία του ΣΜΑ και τη μετάβαση στη μεταφορά των απορριμμάτων εκτός Καλύμνου. Όλο αυτό το κόστος το περιβαλλοντικό, όλο αυτό το κόστος το κοινωνικό, όλο αυτό το κόστος, η ποιότητα ζωής, όλη αυτή η κακή εικόνα, όπως την περιγράψαμε, τέλος. Η εικόνα, βέβαια, δεν εξαφανίζεται από τη μια ημέρα στην άλλη. Τα κατάλοιπα της παλιάς χωματερής παραμένουν και θα χρειαστεί χρόνος και παρεμβάσεις για την πλήρη αποκατάσταση του χώρου. Γιατί για μας αυτό δεν είναι ένα απλό τεχνικό έργο. Είναι ένα ιστορικό βήμα. Είναι ίσως από τα σημαντικότερα έργα της σύγχρονης Καλύμνου. Το κλείσιμο της χωματερής δεν σημαίνει ότι η Κάλυμνος έχει φτάσει ακόμη στην οριστική λύση του προβλήματος των απορριμμάτων. Η μεταφορά τους στην Κω αποτελεί την ενδιάμεση λύση. Ο τελικός σχεδιασμός προβλέπει δύο μονάδες, μία στην Κάλυμνο και μία στην Κω, οι οποίες θα υλοποιηθούν μέσω ΣΔΙΤ, δηλαδή Συμπράξεων Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα. Αυτή είναι η λεγόμενη ενδιάμεση λύση και είναι τέτοια όπως το λέει η λέξη. Είναι ενδιάμεση προσωρινή λύση η οποία θα διαρκέσει έως ότου γίνει η μόνιμη που είναι αυτή της δημιουργίας των δύο εργοστασίων. Ένα στην Κω και ένα στην Κάλυμνο. Σύμφωνα με τον περιφερειάρχη έχουν δεσμευτεί 130 εκατομμύρια ευρώ για τις δύο μονάδες, ποσό που αφορά όχι μόνο την κατασκευή αλλά και τη λειτουργία τους. Η διαδικασία έχει ήδη περάσει από την πρώτη φάση, ενώ, όπως αναφέρει ο κ. Μαστροκούκος, ενδιαφέρον έχουν εκδηλώσει πέντε από τις μεγαλύτερες εταιρείες της χώρας. Ακολουθεί η δεύτερη φάση, πριν από την προετοιμασία της δημοπράτησης. Το ζητούμενο, όπως υπογραμμίζει, δεν είναι απλώς να κατασκευαστούν εγκαταστάσεις. Δεν είναι μόνο να κάνεις κάτι ή ένα έργο. Όχι βεβαίως. Το the day after είναι, που έχει εξίσου διασφαλίσει ο περιφερειάρχης» το
νίζει ο δήμαρχος.

Ο Χατζημάρκος και ο ΦΟΔΣΑ στο επίκεντρο
Ο Γιάννης Μαστροκούκος περιγράφει ένα έντονο πολιτικό παρασκήνιο, υποστηρίζοντας ότι υπήρξαν αντιδράσεις στην προσπάθεια να δοθεί λύση κατά τη διάρκεια της δικής του θητείας. «Δεν ήταν κόντρα, ήταν κόντρες σε όλα τα επίπεδα, ειδικά για τον κ. Χατζημάρκο». Ο δήμαρχος υποστηρίζει ότι σε τοπικό επίπεδο υπήρξαν εκείνοι που δεν επιθυμούσαν να ολοκληρωθεί άμεσα η διαδικασία. Δεν συμφέρει πώς θα πάμε, με τι αφήγημα θα πάμε στις εκλογές. Για τον ίδιο, όμως, το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι το ποιος θα καρπωθεί πολιτικά μια επιτυχία, αλλά το αν ένα πρόβλημα δεκαετιών θα λυθεί. Πάντως το αφήγημα έχει να κάνει με την εξέλιξη της Καλύμνου. Αυτό έπρεπε να επικρατεί, ότι αυτά τα ζητήματα τα οποία ο καθένας έχει κάνει μία προσπάθεια, κάποιοι πρέπει να τα φέρνουν σε αίσιο πέρας.» Ο δήμαρχος αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στη συνεργασία με τον περιφερειάρχη Νοτίου Αιγαίου και πρόεδρο του ΦΟΔΣΑ, Γιώργο Χατζημάρκο, τον οποίο χαρακτηρίζει βασικό συμπαραστάτη της Καλύμνου στην προσπάθεια να δοθεί λύση. «Η Κάλυμνος στάθηκε πολύ τυχερή, διότι ένας άνθρωπος που λέγεται Γιώργος Χατζημάρκος […] έκανε ιδιαίτερους δεσμούς, υιοθέτησε την Κάλυμνο, έκανε μια πολύ καλή ανθρώπινη και πολιτική σχέση με τον δήμαρχο της Καλύμνου και προσπαθούμε από κοινού να δώσουμε λύσεις σε προβλήματα τα οποία φαινόταν άλυτα όπως είναι η χωματερή». Η αναφορά αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς ο κ. Χατζημάρκος είναι πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου, στο οποίο συμμετέχει και ο ίδιος ο δήμαρχος Καλύμνου.

Η πρώτη Γενική Συνέλευση του ΦΟΔΣΑ στην Κάλυμνο
Η νέα σελίδα στη διαχείριση των απορριμμάτων συμπίπτει με μια ιδιαίτερη συγκυρία για το νησί. Η Γενική Συνέλευση του ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου πραγματοποιείται για πρώτη φορά στην Κάλυμνο, παρουσία του περιφερειάρχη και προέδρου του ΦΟΔΣΑ Γιώργου Χατζημάρκου, στελεχών της Περιφέρειας και δημάρχων των νησιών των Κυκλάδων και των Δωδεκανήσων. Παράλληλα, ο δήμαρχος έχει προαναγγείλει ενημέρωση του Δημοτικού Συμβουλίου για τις εξελίξεις. Ο συμβολισμός είναι προφανής, το νησί που για χρόνια αποτελούσε χαρακτηριστικό παράδειγμα του προβλήματος της ανεξέλεγκτης διαχείρισης απορριμμάτων φιλοξενεί πλέον μια σημαντική συνεδρίαση του φορέα που σχεδιάζει την επόμενη ημέρα.