Δεν ανέβηκαν φέτος οι αναπαραστάσεις των Θείων Παθών στον Άγιο Φανούριο

Βαρύ είναι φέτος το κλίμα στη συνοι­κία του Αγίου Φανου­ρίου, στη Μεσαιω­νική Πόλη της Ρόδου, καθώς ένα από τα πιο κατα­νυ­κτικά και ανα­γνω­ρί­σιμα έθιμα της Μεγάλης Εβδο­μά­δας δεν πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε.

Οι ανα­πα­ρα­στά­σεις των Θείων Παθών, που για δεκα­ε­τίες κοσμού­σαν τις καμάρες της οδού Ομήρου, δεν αναρ­τή­θη­καν, αφή­νο­ντας ένα αισθητό κενό στη θρη­σκευ­τική και πολι­τι­στική ζωή της περιο­χής. Για κατοί­κους και επι­σκέ­πτες, η απουσία του εικα­στι­κού αυτού έργου δεν είναι απλώς μια αλλαγή εικόνας, αλλά μια απώλεια βιώ­μα­τος.

Η ιδιαί­τερη ατμό­σφαιρα που κάθε χρόνο μετέ­φερε τους πιστούς στα χρόνια του Θείου Δρά­μα­τος, δίνο­ντας μια μονα­δική διά­σταση στη Μεγάλη Εβδο­μάδα, φέτος έδωσε τη θέση της σε μια σιωπηλή δια­δρομή, χωρίς τις γνώ­ρι­μες εικόνες που προ­κα­λού­σαν συγκί­νηση και κατά­νυξη.

Το ξεκί­νη­σαν το 1969 οι Σπύρος Καρίπης και Χαρά­λα­μπος Καβαλ­λιέ­ρος

Το έθιμο, που ξεκί­νησε το 1969 από τον ξυλουργό Σπύρο Καρίπη και τον λαϊκό ζωγράφο Χαρά­λα­μπο Καβαλ­λιέρο, απο­τέ­λεσε μια αυθε­ντική έκφραση λαϊκής πίστης και τέχνης.

Με προ­σω­πική εργασία και μεράκι, οι δύο δημιουρ­γοί απο­τύ­πω­σαν στις καμάρες της οδού Ομήρου σκηνές από τα Πάθη του Χριστού, δημιουρ­γώ­ντας μια υπαί­θρια «οδό Μαρ­τυ­ρίου» που συγκι­νούσε βαθιά όσους τη διέ­σχι­ζαν. Οι εικόνες, ζωγρα­φι­σμέ­νες με έντονη εκφρα­στι­κό­τητα, αφη­γού­νταν βήμα προς βήμα την πορεία προς τον Γολγοθά και την Ανά­σταση, ενώ η χαρα­κτη­ρι­στική δια­κό­σμηση με μαύρα κρόσσια ενίσχυε το πένθιμο και κατα­νυ­κτικό κλίμα. Τα επόμενα χρόνια, ο Γιώργος Καρίπης συνέ­χισε την παρά­δοση, φρο­ντί­ζο­ντας για τη συντή­ρηση και ανα­νέ­ωση των έργων, δια­τη­ρώ­ντας ζωντανό το έθιμο στη μνήμη του πατέρα του.

Το σημείο απο­τε­λούσε κάθε χρόνο πόλο έλξης για εκα­το­ντά­δες πιστούς, αλλά και επι­σκέ­πτες από την Ελλάδα και το εξω­τε­ρικό, που κατέ­κλυ­ζαν την περιοχή, ιδίως τη Μεγάλη Παρα­σκευή, συνο­δεύ­ο­ντας την περι­φορά του Επι­τα­φίου με τα εγκώμια μέσα στα γραφικά σοκάκια.

Καθο­ρι­στική υπήρξε δια­χρο­νικά η συμβολή της Αντι­δη­μαρ­χίας Μεσαιω­νι­κής Πόλης και Μνη­μείων, η οποία για χρόνια στήριζε ενεργά την υλο­ποί­ηση και δια­τή­ρηση του εθίμου, συμ­βάλ­λο­ντας ουσια­στικά, τόσο σε πρα­κτικό όσο και σε οργα­νω­τικό επίπεδο. Μάλιστα, επί θητείας Φ. Χατζη­διά­κου, μέρος των φθαρ­μέ­νων έργων μετα­φέρ­θηκε στο Μουσείο Νεο­ελ­λη­νι­κής Τέχνης του Δήμου Ρόδου για συντή­ρηση, όπου επι­ζω­γρα­φί­στη­καν από την αγιο­γράφο Μαρία Τσι­μέττα και τον συντη­ρητή έργων τέχνης της Εφο­ρείας Αρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου Σωτήρη Πατα­τούκο. Σύμφωνα με μαρ­τυ­ρίες των κατοί­κων, η εικόνα αυτή φαί­νε­ται να αλλάζει μετά το 2019, καθώς -όπως καταγγέλλουν-το ενδια­φέ­ρον των δημο­τι­κών αρχών ατόνησε αισθητά.

Να ανα­λά­βει η εκκλη­σία την πρω­το­βου­λία

Ωστόσο και φέτος, για λόγους που σχε­τί­ζο­νται με την ιδιω­τική φύση των έργων και τις πρα­κτι­κές δυσκο­λίες της τοπο­θέ­τη­σής τους, οι ανα­πα­ρα­στά­σεις δεν στή­θη­καν. Η εξέλιξη αυτή επα­να­φέ­ρει στο προ­σκή­νιο την ανάγκη για μια πιο σταθερή και θεσμική δια­χεί­ριση του εθίμου. Πολλοί εκφρά­ζουν την άποψη ότι η εκκλη­σία του Αγίου Φανου­ρίου, οφείλει να ανα­λά­βει πρω­το­βου­λία, να έρθει σε συμ­φω­νία με τον ιδιο­κτήτη για την αγορά των έργων είτε με τη δημιουρ­γία νέων ανα­πα­ρα­στά­σεων, ώστε να δια­σφα­λι­στεί η απρό­σκο­πτη συνέ­χιση ενός εθίμου με βαθιές ρίζες στον χρόνο και ιδιαί­τερη σημασία για την τοπική κοι­νω­νία.

Η εγκα­τά­σταση των έργων φέρνει εκα­το­ντά­δες επι­σκέ­πτες στην εκκλη­σία καθώς τα στενά σοκάκια σε παρα­πέ­μπουν κυριο­λε­κτικά στην οδό Μαρ­τυ­ρίου. Η απουσία αυτή δεν πέρασε απα­ρα­τή­ρητη από τους πιστούς, πολλοί από τους οποίους εξέ­φρα­σαν τη θλίψη και τη νοσταλ­γία τους για μια παρά­δοση που είχε ταυ­τι­στεί με τις ημέρες του Πάσχα στη συγκε­κρι­μένη γει­το­νιά.

«Λείπει κάτι από τη Μεγάλη Εβδο­μάδα», σχο­λιά­ζουν χαρα­κτη­ρι­στικά κάτοι­κοι και πιστοί τονί­ζο­ντας πως οι εικόνες αυτές δεν απο­τε­λού­σαν απλώς ένα εικα­στικό δρώμενο, αλλά μέρος της συλ­λο­γι­κής μνήμης και της βιω­μα­τι­κής πίστης. Για τη γει­το­νιά του Αγίου Φανου­ρίου, η φετινή Μεγάλη Εβδο­μάδα θα μείνει χαραγ­μένη ως μια χρονιά δια­φο­ρε­τική, αφού οι καμάρες της οδού Ομήρου (όπως και πέρυσι) έμειναν «γυμνές», στε­ρώ­ντας από τη Μεσαιω­νική Πόλη ένα από τα πιο ζωντανά και συγκι­νη­τικά της έθιμα.