• Θεσμική αναγνώριση για τον ΦοΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου η ανάθεση ρόλου σε εθνικό επίπεδο • Συντονισμός Περιφέρειας – Δήμων και για την επιτάχυνση ωρίμανσης και δημοπράτησης έργων για την πλήρη αξιοποίηση των διαθέσιμων ευρωπαϊκών πόρων της Περιφέρειας, στο πλαίσιο της Ολοκληρωμένης Χωρικής Ανάπτυξης
Μία από τις πλέον κρίσιμες συσκέψεις για τα νησιά του Νοτίου Αιγαίου πραγματοποιήθηκε το μεσημέρι της Δευτέρας, με αντικείμενο τη ριζική αναμόρφωση της διαχείρισης απορριμμάτων στα μικρά νησιά κάτω των 10.000 κατοίκων καθώς και την καταγραφή παρατηρήσεων για την οριστικοποίηση της λίστας των έργων στο πλαίσιο της Ολοκληρωμένης Χωρικής Ανάπτυξης, που μέσα στο 2026 πρέπει να λάβουν τις σχετικές αποφάσεις ένταξης στο, ειδικό για τον σκοπό, χρηματοδοτικό πρόγραμμα.
Στόχος της σύσκεψης που πραγματοποιήθηκε με τηλεδιάσκεψη και σε εξαιρετικό κλίμα συνεργασίας, ήταν ο συντονισμός της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου και του ΦοΔΣΑ για τον σχεδιασμό, την πλήρη και αποτελεσματική αξιοποίηση των διαθέσιμων χρηματοδοτικών εργαλείων και την επίσπευση των διαδικασιών, για την έναρξη έργων και δράσεων στα νησιά.
Στη σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε μέσω Zoom, με πρωτοβουλία του περιφερειάρχη και Προέδρου του ΦοΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου, Γιώργου Χατζημάρκου, μετά από πρόσκληση που εστάλη σε 29 συνολικά δημάρχους, συμμετείχαν οι δήμαρχοι Αμοργού, Ανάφης, Άνδρου, Αντιπάρου, Θήρας, Ίου, Κέας, Κιμώλου, Κύθνου, Μήλου, Νάξου & Μικρών Κυκλάδων, Σερίφου, Σικίνου, Σίφνου, Τήνου και Φολεγάνδρου στις Κυκλάδες και Αγαθονησίου, Αστυπάλαιας, Καλύμνου (για Ψέριμο και Τέλενδο) Καρπάθου, Κάσου, Λέρου, Λειψών, Μεγίστης, Νισύρου, Πάτμου, Τήλου και Χάλκης στα Δωδεκάνησα. Συμμετείχαν επίσης ο προϊστάμενος της Ειδικής Υπηρεσίας Διαχείρισης του Περιφερειακού Προγράμματος «Νότιο Αιγαίο» 2021 – 2027, Αντώνης Βουτσίνος, ο προϊστάμενος της Γενικής Διεύθυνσης Υποδομών της Περιφέρειας, Νίκος Λυμπερόπουλος, ο γενικός διευθυντής του ΦοΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου, Χρήστος Γαμβρούδης, καθώς και ο αντιπεριφερειάρχης Δωδεκανήσου Χρήστος Ευστρατίου, ο αντιπεριφερειάρχης Κυκλάδων Γιώργος Λεονταρίτης και ο αναπληρωτής περιφερειάρχης Απόστολος Ασπράκης.
Ειδικότερα, τα θέματα προς συζήτηση ήταν τα χρηματοδοτικά έργα ΟΧΕ μικρών νησιών Δωδεκανήσου και Κυκλάδων, τα οποία χρηματοδοτούνται από το ΕΣΠΑ 2021–2027 καθώς και η δημιουργία υπηρεσίας υποστήριξης για τη συλλογή και μεταφορά αποβλήτων σε νησιωτικούς δήμους με πληθυσμό κάτω των 10.000 κατοίκων.
Όσον αφορά στην Ολοκληρωμένη Χωρική Ανάπτυξη των μικρών νησιών του Νοτίου Αιγαίου, επί τάπητος τέθηκε ο πίνακας 62 συνολικά έργων, 24 μικρών νησιωτικών Δήμων της Περιφέρειας Ν. Αιγαίου και σε 28 νησιά των Κυκλάδων και της Δωδεκανήσου, αποτέλεσμα μιας δουλειάς περίπου ενός χρόνου προετοιμασίας, με διαβούλευση που προηγήθηκε με τους δήμους και άλλους τοπικούς φορείς, με σκοπό να στηρίξει τα μικρά νησιά, κάτω των 3.100 κατοίκων που λόγω υποστελέχωσης ή έλλειψης διαχειριστικής επάρκειας, δεν έχουν την δυνατότητα να διεκδικήσουν πόρους και να εκτελέσουν έργα μέσω χρηματοδοτικών προγραμμάτων. Υπό αυτό το πρίσμα, στόχος της Περιφέρειας είναι να διαμορφώσει συνθήκες ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων για το σύνολο των νησιών της. Πρόκειται για έργα και δράσεις που κυρίως αφορούν στη διαχείριση υδάτων (ύδρευση αποχέτευση), έργα πολιτισμού και αναπλάσεις, ενεργειακή αναβάθμιση κτηρίων και κοινωνικές υποδομές (παιδεία- υγεία).
Στη σύσκεψη εξετάστηκαν ένα προς ένα όλα τα έργα που έχουν προτείνει οι Δήμοι, ως προς τον βαθμό ωρίμανσης και ετοιμότητας, με στόχο να επισπευσθούν οι διαδικασίες για τη δημοπράτησή τους καθώς και για την πλήρη αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων του προγράμματος – με αντικατάσταση έργων όπου κρίνεται σκόπιμο – πόρων που ανέρχονται συνολικά σε 37,2 εκατ. ευρώ, με χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ της Περιφέρειας.
Ολοκληρωμένη διαχείριση αποβλήτων σε 49 νησιωτικούς δήμους (60 νησιά) κάτω των 10.000 κατοίκων
Σε ό,τι αφορά τα απορρίμματα, συζητήθηκε το μεγάλο πρόγραμμα διαχείρισης των απορριμμάτων στα μικρά νησιά, μια παρέμβαση εθνικής κλίμακας με φορέα υλοποίησης των ΦοΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου, που εφόσον ολοκληρωθεί, αλλάζει οριστικά τον περιβαλλοντικό χάρτη στα νησιά. Πρόκειται για μόνιμο, κεντρικά συντονισμένο και χρηματοδοτούμενο σύστημα διαχείρισης στερεών αποβλήτων, με κεντρικό ρόλο της Πολιτείας στον συντονισμό, τη χρηματοδότηση και την τεχνική υποστήριξη.
Το πρόγραμμα αφορά όλα τα νησιά της χώρας με πληθυσμό έως 10.000 κατοίκους – περισσότερα από 60 συνολικά – εκ των οποίων 27 βρίσκονται στο Νότιο Αιγαίο. Βάσει αυτού, τα νησιά χωρίζονται σε δύο κατηγορίες.
Τα νησιά μέχρι 1400 κατοίκους όπου με απόφαση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, θα εφαρμοστεί το εξαιρετικά επιτυχημένο και πρωτοπόρο μοντέλο της Τήλου, zero waste, δηλαδή της ολιστικής διαχείρισης με μηδενικά προς ταφή απόβλητα.
Στους μεγαλύτερους νησιωτικούς δήμους μέχρι 10.000 κατοίκους, η αποκομιδή των σύμμεικτων απορριμμάτων παραμένει στους Δήμους, οι οποίοι μέσω του Προγράμματος θα βοηθηθούν όσον αφορά στην ενίσχυση των υποδομών, στον εξοπλισμό και στις λειτουργικές υπηρεσίες.
Πρόκειται για μία παρέμβαση που, εφόσον ολοκληρωθεί όπως σχεδιάζεται, αλλάζει οριστικά τον χάρτη της νησιωτικής διαχείρισης αποβλήτων.
Περιλαμβάνει:
Πλήρη κάλυψη του κόστους επένδυσης
Πλήρη κάλυψη του κόστους λειτουργίας της υπηρεσίας
Διάρκεια σύμβασης 6 έτη + 2 έτη προαιρετικά
Κεντρική παρακολούθηση και ενιαίο συντονισμό
Ο συνολικός προϋπολογισμός εκτιμάται ότι θα υπερβεί τα 250 εκατ. ευρώ, γεγονός που το καθιστά ένα από τα μεγαλύτερα περιβαλλοντικά έργα που αφορούν νησιωτικούς δήμους. Η χρηματοδότηση αναμένεται να προέλθει από πόρους του Υπουργείου Περιβάλλοντος, μέσω του Πράσινου Ταμείου και του Ελληνικού Οργανισμού Ανακύκλωσης, αξιοποιώντας τα έσοδα από το Τέλος Ταφής.
Κατηγορία Α – 24 νησιά (ολιστική διαχείριση – μηδενική ταφή)
Συγκεκριμένα, για τα νησιά κάτω των 1400 κατοίκων, βάσει του μοντέλου της Τήλου, το πρόγραμμα προβλέπει πλήρης αναδιάρθρωση του συστήματος διαχείρισης αποβλήτων:
συλλογή πόρτα-πόρτα χωρίς κάδους,
διαχωρισμός σε βιοαπόβλητα, ανακυκλώσιμα και υπόλειμμα,
τοπική κομποστοποίηση βιοαποβλήτων,
διαλογή και δεματοποίηση ανακυκλώσιμων,
ξήρανση υπολείμματος και ενεργειακή αξιοποίηση εκτός νησιού.
Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται νησιά όπως:
Γαύδος Αγαθονήσι, Σίκινος, Άγιος Ευστράτιος, Ανάφη, Ψαρά, Χάλκη, Καστελλόριζο, Φολέγανδρος, Τήλος, Λειψοί, Κίμωλος, Ελαφόνησος, Οινούσσες, Μεγανήσι, Νίσυρος, Κάσος, Σέριφος, Αντίπαρος, Αστυπάλαια, Μικρές Κυκλάδες (Ηρακλειά, Σχοινούσα, Δονούσα, Κουφονήσι), Διαπόντιοι Νήσοι, Αγκίστρι, Φούρνοι.
Σημειώνεται ότι αρχικά το πληθυσμιακό όριο που ετέθη ήταν οι 1100 κάτοικοι, που αυξήθηκε σε 1.400, μετά από αίτημα του περιφερειάρχη Γιώργου Χατζημάρκου, προκειμένου να ενταχθούν και η Αστυπάλαια, η Αντίπαρος, η Σέριφος και η Κάσος.
Επίσης, επειδή τέθηκε το ελάχιστο πληθυσμιακό κριτήριο των 200 κατοίκων, ζητήθηκε από τον περιφερειάρχη να αιτηθεί τη συμπερίληψη στο σχεδιασμό των μικρών νησιών η Τέλενδος, η Ψέριμος, το Μαράθι, οι Αρκιοί και η Θηρασιά.
Κατηγορία Β – 25 νησιά (μικτό σύστημα διαχείρισης)
Όσον αφορά στα νησιά από 1.400 έως 10.000 κατοίκους το σύστημα που θα εφαρμοστεί προβλέπει:
μεικτό σύστημα πόρτα-πόρτα και κάδων,
χωριστή συλλογή βιοαποβλήτων (κυρίως επιχειρήσεις εστίασης),
συστοιχίες κάδων ανακύκλωσης,
λειτουργία τοπικών κέντρων διαλογής,
μεταφορά υλικών σε μονάδες ανακύκλωσης.
Η αποκομιδή σύμμεικτων παραμένει στους Δήμους.
Εδώ εντάσσονται τα νησιά Κύθνος Αμοργός, Ύδρα, Ίος, Κέα, Παξοί, Σαμοθράκη, Σύμη, Σίφνος, Ιθάκη, Σκύρος, Αλόννησος, Πόρος, Πάτμος, Κύθηρα, Σπέτσες, Σκόπελος, Μήλος, Σκιάθος, Τροιζηνία – Μέθανα, Κάρπαθος, Λέρος, Άνδρος, Ικαρία και Τήνος.
Η προγραμματική σύμβαση για την υλοποίηση του Προγράμματος θα υπογραφεί από τέσσερα μέρη, το Υπουργείο Περιβάλλοντος, τον ΕΟΑΝ / Πράσινο Ταμείο, τον ΦοΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου (φορέα υλοποίησης) και τον Πρόεδρο της ΚΕΔΕ, κατόπιν εξουσιοδότησης από όλους τους συμμετέχοντες στο Πρόγραμμα δήμους, με αποφάσεις των δημοτικών συμβουλίων τους.
Όπως τόνισε ο περιφερειάρχης Γιώργος Χατζημάρκος, στόχος είναι μέχρι τον προσεχή Ιούνιο το έργο να έχει δημοπρατηθεί και να υπάρξει ανάδοχος μέχρι το τέλος του έτους, ώστε εντός του 2027 να ξεκινήσει η υλοποίησή του και ει δυνατόν το καλοκαίρι του 2027 το νέο σύστημα να βρίσκεται σε λειτουργία.
Σε δήλωσή του ο περιφερειάρχης και πρόεδρος του ΦοΔΣΑ στάθηκε ιδιαίτερα στη θεσμική διάσταση της επιλογής του ΦοΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου ως φορέα υλοποίησης ενός έργου εθνικής εμβέλειας, υπογραμμίζοντας ότι η απόφαση της κυβέρνησης δεν αφορά ένα πρόσωπο ή μία διοίκηση, αλλά το σύνολο της νησιωτικής αυτοδιοίκησης. Παράλληλα, σημείωσε ότι η ανάληψη της υλοποίησης ενός τόσο μεγάλου έργου για περισσότερα από 60 νησιά σε όλη τη χώρα συνιστά και μεγάλη ευθύνη,
