Αλλάζει ο περιβαλλοντικός χάρτης των μικρών νησιών

• Θεσμική ανα­γνώ­ριση για τον ΦοΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου η ανάθεση ρόλου σε εθνικό επίπεδο • Συντο­νι­σμός Περι­φέ­ρειας – Δήμων και για την επι­τά­χυνση ωρί­μαν­σης και δημο­πρά­τη­σης έργων για την πλήρη αξιο­ποί­ηση των δια­θέ­σι­μων ευρω­παϊ­κών πόρων της Περι­φέ­ρειας, στο πλαίσιο της Ολο­κλη­ρω­μέ­νης Χωρικής Ανά­πτυ­ξης

Μία από τις πλέον κρί­σι­μες συσκέ­ψεις για τα νησιά του Νοτίου Αιγαίου πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε το μεση­μέρι της Δευ­τέ­ρας, με αντι­κεί­μενο τη ριζική ανα­μόρ­φωση της δια­χεί­ρι­σης απορ­ριμ­μά­των στα μικρά νησιά κάτω των 10.000 κατοί­κων καθώς και την κατα­γραφή παρα­τη­ρή­σεων για την ορι­στι­κο­ποί­ηση της λίστας των έργων στο πλαίσιο της Ολο­κλη­ρω­μέ­νης Χωρικής Ανά­πτυ­ξης, που μέσα στο 2026 πρέπει να λάβουν τις σχε­τι­κές απο­φά­σεις ένταξης στο, ειδικό για τον σκοπό, χρη­μα­το­δο­τικό πρό­γραμμα.

Στόχος της σύσκε­ψης που πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε με τηλε­διά­σκεψη και σε εξαι­ρε­τικό κλίμα συνερ­γα­σίας, ήταν ο συντο­νι­σμός της Περι­φέ­ρειας Νοτίου Αιγαίου και του ΦοΔΣΑ για τον σχε­δια­σμό, την πλήρη και απο­τε­λε­σμα­τική αξιο­ποί­ηση των δια­θέ­σι­μων χρη­μα­το­δο­τι­κών εργα­λείων και την επί­σπευση των δια­δι­κα­σιών, για την έναρξη έργων και δράσεων στα νησιά.

Στη σύσκεψη που πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε μέσω Zoom, με πρω­το­βου­λία του περι­φε­ρειάρχη και Προ­έ­δρου του ΦοΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου, Γιώργου Χατζη­μάρ­κου, μετά από πρό­σκληση που εστάλη σε 29 συνο­λικά δημάρ­χους, συμ­με­τεί­χαν οι δήμαρ­χοι Αμοργού, Ανάφης, Άνδρου, Αντι­πά­ρου, Θήρας, Ίου, Κέας, Κιμώλου, Κύθνου, Μήλου, Νάξου & Μικρών Κυκλά­δων, Σερίφου, Σικίνου, Σίφνου, Τήνου και Φολε­γάν­δρου στις Κυκλά­δες και Αγα­θο­νη­σίου, Αστυ­πά­λαιας, Καλύ­μνου (για Ψέριμο και Τέλενδο) Καρ­πά­θου, Κάσου, Λέρου, Λειψών, Μεγί­στης, Νισύρου, Πάτμου, Τήλου και Χάλκης στα Δωδε­κά­νησα. Συμ­με­τεί­χαν επίσης ο προϊ­στά­με­νος της Ειδικής Υπη­ρε­σίας Δια­χεί­ρι­σης του Περι­φε­ρεια­κού Προ­γράμ­μα­τος «Νότιο Αιγαίο» 2021 – 2027, Αντώνης Βου­τσί­νος, ο προϊ­στά­με­νος της Γενικής Διεύ­θυν­σης Υπο­δο­μών της Περι­φέ­ρειας, Νίκος Λυμπε­ρό­που­λος, ο γενικός διευ­θυ­ντής του ΦοΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου, Χρήστος Γαμ­βρού­δης, καθώς και ο αντι­πε­ρι­φε­ρειάρ­χης Δωδε­κα­νή­σου Χρήστος Ευστρα­τίου, ο αντι­πε­ρι­φε­ρειάρ­χης Κυκλά­δων Γιώργος Λεο­ντα­ρί­της και ο ανα­πλη­ρω­τής περι­φε­ρειάρ­χης Από­στο­λος Ασπρά­κης.

Ειδι­κό­τερα, τα θέματα προς συζή­τηση ήταν τα χρη­μα­το­δο­τικά έργα ΟΧΕ μικρών νησιών Δωδε­κα­νή­σου και Κυκλά­δων, τα οποία χρη­μα­το­δο­τού­νται από το ΕΣΠΑ 2021–2027 καθώς και η δημιουρ­γία υπη­ρε­σίας υπο­στή­ρι­ξης για τη συλλογή και μετα­φορά απο­βλή­των σε νησιω­τι­κούς δήμους με πλη­θυ­σμό κάτω των 10.000 κατοί­κων.

Όσον αφορά στην Ολο­κλη­ρω­μένη Χωρική Ανά­πτυξη των μικρών νησιών του Νοτίου Αιγαίου, επί τάπητος τέθηκε ο πίνακας 62 συνο­λικά έργων, 24 μικρών νησιω­τι­κών Δήμων της Περι­φέ­ρειας Ν. Αιγαίου και σε 28 νησιά των Κυκλά­δων και της Δωδε­κα­νή­σου, απο­τέ­λε­σμα μιας δου­λειάς περίπου ενός χρόνου προ­ε­τοι­μα­σίας, με δια­βού­λευση που προη­γή­θηκε με τους δήμους και άλλους τοπι­κούς φορείς, με σκοπό να στη­ρί­ξει τα μικρά νησιά, κάτω των 3.100 κατοί­κων που λόγω υπο­στε­λέ­χω­σης ή έλλει­ψης δια­χει­ρι­στι­κής επάρ­κειας, δεν έχουν την δυνα­τό­τητα να διεκ­δι­κή­σουν πόρους και να εκτε­λέ­σουν έργα μέσω χρη­μα­το­δο­τι­κών προ­γραμ­μά­των. Υπό αυτό το πρίσμα, στόχος της Περι­φέ­ρειας είναι να δια­μορ­φώ­σει συν­θή­κες ίσων ευκαι­ριών και δυνα­το­τή­των για το σύνολο των νησιών της. Πρό­κει­ται για έργα και δράσεις που κυρίως αφορούν στη δια­χεί­ριση υδάτων (ύδρευση απο­χέ­τευση), έργα πολι­τι­σμού και ανα­πλά­σεις, ενερ­γειακή ανα­βάθ­μιση κτηρίων και κοι­νω­νι­κές υπο­δο­μές (παιδεία- υγεία).

Στη σύσκεψη εξε­τά­στη­καν ένα προς ένα όλα τα έργα που έχουν προ­τεί­νει οι Δήμοι, ως προς τον βαθμό ωρί­μαν­σης και ετοι­μό­τη­τας, με στόχο να επι­σπευ­σθούν οι δια­δι­κα­σίες για τη δημο­πρά­τησή τους καθώς και για την πλήρη αξιο­ποί­ηση των δια­θέ­σι­μων πόρων του προ­γράμ­μα­τος – με αντι­κα­τά­σταση έργων όπου κρί­νε­ται σκόπιμο – πόρων που ανέρ­χο­νται συνο­λικά σε 37,2 εκατ. ευρώ, με χρη­μα­το­δό­τηση από το ΕΣΠΑ της Περι­φέ­ρειας.

Ολο­κλη­ρω­μένη δια­χεί­ριση απο­βλή­των σε 49 νησιω­τι­κούς δήμους (60 νησιά) κάτω των 10.000 κατοί­κων

Σε ό,τι αφορά τα απορ­ρίμ­ματα, συζη­τή­θηκε το μεγάλο πρό­γραμμα δια­χεί­ρι­σης των απορ­ριμ­μά­των στα μικρά νησιά, μια παρέμ­βαση εθνικής κλί­μα­κας με φορέα υλο­ποί­η­σης των ΦοΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου, που εφόσον ολο­κλη­ρω­θεί, αλλάζει ορι­στικά τον περι­βαλ­λο­ντικό χάρτη στα νησιά. Πρό­κει­ται για μόνιμο, κεντρικά συντο­νι­σμένο και χρη­μα­το­δο­τού­μενο σύστημα δια­χεί­ρι­σης στερεών απο­βλή­των, με κεντρικό ρόλο της Πολι­τείας στον συντο­νι­σμό, τη χρη­μα­το­δό­τηση και την τεχνική υπο­στή­ριξη.

Το πρό­γραμμα αφορά όλα τα νησιά της χώρας με πλη­θυ­σμό έως 10.000 κατοί­κους – περισ­σό­τερα από 60 συνο­λικά – εκ των οποίων 27 βρί­σκο­νται στο Νότιο Αιγαίο. Βάσει αυτού, τα νησιά χωρί­ζο­νται σε δύο κατη­γο­ρίες.

Τα νησιά μέχρι 1400 κατοί­κους όπου με απόφαση του πρω­θυ­πουρ­γού Κυριά­κου Μητσο­τάκη, θα εφαρ­μο­στεί το εξαι­ρε­τικά επι­τυ­χη­μένο και πρω­το­πόρο μοντέλο της Τήλου, zero waste, δηλαδή της ολι­στι­κής δια­χεί­ρι­σης με μηδε­νικά προς ταφή από­βλητα.

Στους μεγα­λύ­τε­ρους νησιω­τι­κούς δήμους μέχρι 10.000 κατοί­κους, η απο­κο­μιδή των σύμ­μει­κτων απορ­ριμ­μά­των παρα­μέ­νει στους Δήμους, οι οποίοι μέσω του Προ­γράμ­μα­τος θα βοη­θη­θούν όσον αφορά στην ενί­σχυση των υπο­δο­μών, στον εξο­πλι­σμό και στις λει­τουρ­γι­κές υπη­ρε­σίες.

Πρό­κει­ται για μία παρέμ­βαση που, εφόσον ολο­κλη­ρω­θεί όπως σχε­διά­ζε­ται, αλλάζει ορι­στικά τον χάρτη της νησιω­τι­κής δια­χεί­ρι­σης απο­βλή­των.

Περι­λαμ­βά­νει:

Πλήρη κάλυψη του κόστους επέν­δυ­σης

Πλήρη κάλυψη του κόστους λει­τουρ­γίας της υπη­ρε­σίας

Διάρ­κεια σύμ­βα­σης 6 έτη + 2 έτη προ­αι­ρε­τικά

Κεντρική παρα­κο­λού­θηση και ενιαίο συντο­νι­σμό

Ο συνο­λι­κός προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός εκτι­μά­ται ότι θα υπερβεί τα 250 εκατ. ευρώ, γεγονός που το καθιστά ένα από τα μεγα­λύ­τερα περι­βαλ­λο­ντικά έργα που αφορούν νησιω­τι­κούς δήμους. Η χρη­μα­το­δό­τηση ανα­μέ­νε­ται να προ­έλ­θει από πόρους του Υπουρ­γείου Περι­βάλ­λο­ντος, μέσω του Πρά­σι­νου Ταμείου και του Ελλη­νι­κού Οργα­νι­σμού Ανα­κύ­κλω­σης, αξιο­ποιώ­ντας τα έσοδα από το Τέλος Ταφής.

Κατη­γο­ρία Α – 24 νησιά (ολι­στική δια­χεί­ριση – μηδε­νική ταφή)

Συγκε­κρι­μένα, για τα νησιά κάτω των 1400 κατοί­κων, βάσει του μοντέ­λου της Τήλου, το πρό­γραμμα προ­βλέ­πει πλήρης ανα­διάρ­θρωση του συστή­μα­τος δια­χεί­ρι­σης απο­βλή­των:

συλλογή πόρτα-πόρτα χωρίς κάδους,

δια­χω­ρι­σμός σε βιο­α­πό­βλητα, ανα­κυ­κλώ­σιμα και υπό­λειμμα,

τοπική κομπο­στο­ποί­ηση βιο­α­πο­βλή­των,

διαλογή και δεμα­το­ποί­ηση ανα­κυ­κλώ­σι­μων,

ξήρανση υπο­λείμ­μα­τος και ενερ­γειακή αξιο­ποί­ηση εκτός νησιού.

Στην κατη­γο­ρία αυτή εντάσ­σο­νται νησιά όπως:

Γαύδος Αγα­θο­νήσι, Σίκινος, Άγιος Ευστρά­τιος, Ανάφη, Ψαρά, Χάλκη, Καστελ­λό­ριζο, Φολέ­γαν­δρος, Τήλος, Λειψοί, Κίμωλος, Ελα­φό­νη­σος, Οινούσ­σες, Μεγα­νήσι, Νίσυρος, Κάσος, Σέριφος, Αντί­πα­ρος, Αστυ­πά­λαια, Μικρές Κυκλά­δες (Ηρα­κλειά, Σχοι­νούσα, Δονούσα, Κου­φο­νήσι), Δια­πό­ντιοι Νήσοι, Αγκί­στρι, Φούρνοι.

Σημειώ­νε­ται ότι αρχικά το πλη­θυ­σμιακό όριο που ετέθη ήταν οι 1100 κάτοι­κοι, που αυξή­θηκε σε 1.400, μετά από αίτημα του περι­φε­ρειάρχη Γιώργου Χατζη­μάρ­κου, προ­κει­μέ­νου να εντα­χθούν και η Αστυ­πά­λαια, η Αντί­πα­ρος, η Σέριφος και η Κάσος.

Επίσης, επειδή τέθηκε το ελά­χι­στο πλη­θυ­σμιακό κρι­τή­ριο των 200 κατοί­κων, ζητή­θηκε από τον περι­φε­ρειάρχη να αιτηθεί τη συμπε­ρί­ληψη στο σχε­δια­σμό των μικρών νησιών η Τέλεν­δος, η Ψέριμος, το Μαράθι, οι Αρκιοί και η Θηρασιά.

Κατη­γο­ρία Β – 25 νησιά (μικτό σύστημα δια­χεί­ρι­σης)

Όσον αφορά στα νησιά από 1.400 έως 10.000 κατοί­κους το σύστημα που θα εφαρ­μο­στεί προ­βλέ­πει:

μεικτό σύστημα πόρτα-πόρτα και κάδων,

χωριστή συλλογή βιο­α­πο­βλή­των (κυρίως επι­χει­ρή­σεις εστί­α­σης),

συστοι­χίες κάδων ανα­κύ­κλω­σης,

λει­τουρ­γία τοπικών κέντρων δια­λο­γής,

μετα­φορά υλικών σε μονάδες ανα­κύ­κλω­σης.

Η απο­κο­μιδή σύμ­μει­κτων παρα­μέ­νει στους Δήμους.

Εδώ εντάσ­σο­νται τα νησιά Κύθνος Αμοργός, Ύδρα, Ίος, Κέα, Παξοί, Σαμο­θράκη, Σύμη, Σίφνος, Ιθάκη, Σκύρος, Αλόν­νη­σος, Πόρος, Πάτμος, Κύθηρα, Σπέτσες, Σκό­πε­λος, Μήλος, Σκιάθος, Τροι­ζη­νία – Μέθανα, Κάρ­πα­θος, Λέρος, Άνδρος, Ικαρία και Τήνος.

Η προ­γραμ­μα­τική σύμβαση για την υλο­ποί­ηση του Προ­γράμ­μα­τος θα υπο­γρα­φεί από τέσσερα μέρη, το Υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος, τον ΕΟΑΝ / Πράσινο Ταμείο, τον ΦοΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου (φορέα υλο­ποί­η­σης) και τον Πρόεδρο της ΚΕΔΕ, κατόπιν εξου­σιο­δό­τη­σης από όλους τους συμ­με­τέ­χο­ντες στο Πρό­γραμμα δήμους, με απο­φά­σεις των δημο­τι­κών συμ­βου­λίων τους.

Όπως τόνισε ο περι­φε­ρειάρ­χης Γιώργος Χατζη­μάρ­κος, στόχος είναι μέχρι τον προσεχή Ιούνιο το έργο να έχει δημο­πρα­τη­θεί και να υπάρξει ανά­δο­χος μέχρι το τέλος του έτους, ώστε εντός του 2027 να ξεκι­νή­σει η υλο­ποί­ησή του και ει δυνατόν το καλο­καίρι του 2027 το νέο σύστημα να βρί­σκε­ται σε λει­τουρ­γία.

Σε δήλωσή του ο περι­φε­ρειάρ­χης και πρό­ε­δρος του ΦοΔΣΑ στάθηκε ιδιαί­τερα στη θεσμική διά­σταση της επι­λο­γής του ΦοΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου ως φορέα υλο­ποί­η­σης ενός έργου εθνικής εμβέ­λειας, υπο­γραμ­μί­ζο­ντας ότι η απόφαση της κυβέρ­νη­σης δεν αφορά ένα πρόσωπο ή μία διοί­κηση, αλλά το σύνολο της νησιω­τι­κής αυτο­διοί­κη­σης. Παράλ­ληλα, σημεί­ωσε ότι η ανάληψη της υλο­ποί­η­σης ενός τόσο μεγάλου έργου για περισ­σό­τερα από 60 νησιά σε όλη τη χώρα συνιστά και μεγάλη ευθύνη,