ΕΚΠΑ: Ψηφιακή πλατφόρμα με τα ιστορικά πλημμυρικά δεδομένα σε όλη την Ελλάδα

Νέα ψηφιακή πλατ­φόρμα με τα ιστο­ρικά πλημ­μυ­ρικά δεδο­μένα σε όλη την Ελλάδα, δημιούρ­γησε ερευ­νη­τική ομάδα του Εθνικού και Καπο­δι­στρια­κού Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών. Η νέα πλατ­φόρμα (https://historicfloods.org) παρου­σιά­ζει τα δεδο­μένα με δια­δρα­στι­κούς χάρτες σε περι­βάλ­λον webGIS και η πρό­σβαση σε αυτήν είναι ανοικτή για κάθε ενδια­φε­ρό­μενο φορέα ή φυσικό πρόσωπο.

Η πλατ­φόρμα βασί­ζε­ται σε μια εκτενή βάση δεδο­μέ­νων, που δια­μόρ­φωσε ερευ­νη­τική ομάδα του ΕΚΠΑ, υπό το συντο­νι­σμό της καθη­γή­τριας Νίκης Ευελ­πί­δου (τμήμα Γεω­λο­γίας και Γεω­πε­ρι­βάλ­λο­ντος) και τη συμ­με­τοχή και επι­στη­μο­νική υπο­στή­ριξη του καθη­γητή Κων­στα­ντί­νου Καρτάλη (τμήμα Φυσικής).

Όπως ανα­φέ­ρει ενη­μέ­ρωση του ΕΚΠΑ, η δια­χρο­νική κατα­γραφή των πλημ­μυ­ρών σε επίπεδο επι­κρά­τειας ως προς τα βασικά χαρα­κτη­ρι­στικά τους και η οργά­νωσή τους σε μία δια­δρα­στική πλατ­φόρμα σε περι­βάλ­λον GIS, προ­σφέ­ρει τη δυνα­τό­τητα στην επι­στη­μο­νική κοι­νό­τητα, στους φορείς πολι­τι­κής προ­στα­σίας και στην κοι­νω­νία των πολιτών, να έχουν πρό­σβαση σε μια πλήρη εικόνα των ιστο­ρι­κών και πρό­σφα­των πλημ­μυ­ρι­κών φαι­νο­μέ­νων σε όλη τη χώρα.

Στόχος είναι τα δεδο­μένα που προ­σφέ­ρο­νται στην πλατ­φόρμα να απο­τε­λέ­σουν βάση για έγκαιρη προει­δο­ποί­ηση, πρόληψη και απο­τε­λε­σμα­τική δια­χεί­ριση των πλημ­μυ­ρι­κών κιν­δύ­νων.

Όπως επι­ση­μαί­νε­ται, τα στοι­χεία απο­κα­λύ­πτουν μια ανη­συ­χη­τική τάση: «Ο αριθμός των πλημ­μυ­ρών στην Ελλάδα έχει αυξηθεί ραγδαία τις τελευ­ταίες δύο δεκα­ε­τίες, ενώ η εποχική τους κατα­νομή δείχνει ξεκά­θαρα ότι το φθι­νό­πωρο είναι η πιο επι­κίν­δυνη περί­ο­δος. Περισ­σό­τε­ρες από τις μισές πλημ­μύ­ρες (52%) σημειώ­νο­νται τότε, με τον Οκτώ­βριο και τον Νοέμ­βριο να συγκε­ντρώ­νουν σχεδόν το 40% όλων των πλημ­μυ­ρι­κών γεγο­νό­των των τελευ­ταίων 130 ετών».

Η ανάλυση συσχέ­τισε τα πλημ­μυ­ρικά φαι­νό­μενα με τον Τυπο­ποι­η­μένο Δείκτη Κατα­κρή­μνι­σης και Εξα­τμι­σο­δια­πνοής (SPEI Standardized Precipitation Evapotranspiration Index), κατα­δει­κνύ­ο­ντας ότι ισχυρά καιρικά φαι­νό­μενα που οδηγούν σε πλημ­μύ­ρες προ­κύ­πτουν μετά από εκτε­νείς περιό­δους ξηρα­σίας.

Παράλ­ληλα, όπως σημειώ­νε­ται, «ακόμα και μια μεμο­νω­μένη καται­γίδα μπορεί να προ­κα­λέ­σει σημα­ντι­κές κατα­στρο­φές, ειδικά σε ευά­λω­τες ή πυκνο­κα­τοι­κη­μέ­νες περιο­χές».

Σύμφωνα με την ερευ­νη­τική ομάδα, η κατα­νό­ηση αυτών των μοτίβων — τόσο των μεγάλων ποτά­μιων συστη­μά­των όσο και των μικρών υδρο­λο­γι­κών λεκανών — είναι κρίσιμη για τον σχε­δια­σμό δράσεων πρό­λη­ψης και την απο­τε­λε­σμα­τική δια­χεί­ριση των πλημ­μυ­ρών στο μέλλον.

Επι­πλέον, όπως τονί­ζε­ται, η ιστο­ρική κατα­γραφή πλημ­μυ­ρών για την περίοδο 1886-2022 δείχνει ξεκά­θαρα ότι η Ανα­το­λική Ελλάδα πλήτ­τε­ται πολύ συχνό­τερα από πλημ­μυ­ρικά φαι­νό­μενα σε σχέση με τη Δυτική, παρότι οι δυτικές περιο­χές δέχο­νται περισ­σό­τε­ρες ετήσιες βρο­χο­πτώ­σεις. Όπως υπο­γραμ­μί­ζουν, η αντί­φαση αυτή εξη­γεί­ται από συν­δυα­σμό παρα­γό­ντων: η συγκέ­ντρωση μεγάλων πόλεων σε πεδινές λεκάνες απορ­ροής, η εκτε­τα­μένη γεωρ­γική δρα­στη­ριό­τητα, το μικρό υψό­με­τρο και η παρου­σία μεγάλων ποτά­μιων συστη­μά­των καθι­στούν την Ανα­το­λική Ελλάδα ιδιαί­τερα ευάλωτη.

Ακόμη, όπως σημειώ­νε­ται από το ΕΚΠΑ, οι ποταμοί Πηνειός, Στρυ­μό­νας, Έβρος και Σπερ­χειός εμφα­νί­ζουν τις ισχυ­ρό­τε­ρες συν­δέ­σεις με πλημ­μυ­ρικά επει­σό­δια, καθώς οι πλατιές κοίτες τους και η ευρεία πεδινή ανά­πτυξη οδηγούν σε εύκολες υπερ­χει­λί­σεις. Εξίσου επι­κίν­δυ­νες, σύμφωνα με την ερευ­νη­τική ομάδα, είναι οι αιφ­νί­διες πλημ­μύ­ρες σε μικρές ορεινές λεκάνες απορ­ροής, όπου το νερό κατε­βαί­νει με ορμή μέσα σε λίγα λεπτά μετά από έντονη καται­γίδα.

«Η χωρική ανάλυση με τον δείκτη Getis-Ord Gi απο­κα­λύ­πτει συγκε­κρι­μένα «hot spots» πλημ­μυ­ρι­κού κιν­δύ­νου, τα οποία ευθυ­γραμ­μί­ζο­νται με τα ιστο­ρικά δεδο­μένα, ενώ ο τελικός χάρτης πρό­βλε­ψης δείχνει ότι πολλές από αυτές τις περιο­χές θα συνε­χί­σουν να αντι­με­τω­πί­ζουν αυξη­μένο κίνδυνο και στο μέλλον. Η σύγκλιση των δύο ανα­λύ­σεων –ιστο­ρι­κής και προ­βλε­πτι­κής– υπο­γραμ­μί­ζει τη στα­θε­ρό­τητα των χωρικών μοτίβων και την ανάγκη στο­χευ­μέ­νων πολι­τι­κών δια­χεί­ρι­σης», υπο­γραμ­μί­ζε­ται στην ενη­μέ­ρωση του ΕΚΠΑ. Τέλος, όπως επι­ση­μαί­νε­ται, «σε μια εποχή όπου οι πλημ­μύ­ρες δεν απο­τε­λούν πια σπάνια εξαί­ρεση αλλά ολοένα συχνό­τερο φαι­νό­μενο, η ανάγκη για πρόληψη και έγκαιρο εντο­πι­σμό περιο­χών υψηλού πλημ­μυ­ρι­κού κιν­δύ­νου είναι πιο απα­ραί­τητη από ποτέ. Με την κλι­μα­τική κρίση να αυξάνει τη συχνό­τητα και την ένταση των ακραίων και­ρι­κών φαι­νο­μέ­νων που προ­κα­λούν πλημ­μύ­ρες, η νέα WebGIS πλατ­φόρμα συγκε­ντρώ­νει για πρώτη φορά πάνω από έναν αιώνα δεδο­μέ­νων – σχεδόν 2.000 κατα­γε­γραμ­μέ­νες πλημ­μύ­ρες από το 1886 έως σήμερα – και τα μετα­τρέ­πει σε ένα εύχρη­στο, ανοιχτό εργα­λείο. Με αυτόν τον τρόπο, η επι­στη­μο­νική γνώση «βγαίνει» από τα εργα­στή­ρια και γίνεται πρα­κτικό μέσο σχε­δια­σμού για τοπι­κούς φορείς, επι­στή­μο­νες, αλλά και για κάθε πολίτη που θέλει να γνω­ρί­ζει τους κιν­δύ­νους της περιο­χής του».

Σημειώ­νε­ται ότι η ερευ­νη­τική ομάδα, στην οποία συμ­με­τέ­χουν επίσης οι ερευ­νη­τές ‘Αννα Καρκάνη, Γιάννης Σαΐτης, Κώστας Φιλιπ­πό­που­λος, Ευάγ­γε­λος Σπύρου και Αλέ­ξαν­δρος Λιάσκος, κατέ­γραψε, ανέλυσε και κατη­γο­ριο­ποί­ησε τις πλημ­μύ­ρες στην Ελλάδα από το 1886 έως το 2022 .

Πηγή: in.gr