Νέο Χωροταξικό Τουρισμού: Επενδύσεις, Airbnb και Natura στο μικροσκόπιο

Στον… αέρα εξα­κο­λου­θεί να βρί­σκε­ται ακόμη το Ει­δι­κό Χω­ρο­τα­ξι­κό Πλαί­σιο (ΕΧΠ) του Του­ρι­σμού πα­ρό­τι η δη­μό­σια δια­βού­λευ­ση ολο­κλη­ρώ­θη­κε πριν από 14 μήνες, ήτοι τον Σε­πτέμ­βριο του 2024. Έκτο­τε, η ορι­στι­κο­ποί­η­σή του και η έκ­δο­ση της σχε­τι­κής υπουρ­γι­κής από­φα­σης με­τα­τί­θε­ται συ­νε­χώς, καθώς τα συ­ναρ­μό­δια υπουρ­γεία Του­ρι­σμού και Πε­ρι­βάλ­λο­ντος και Ενέρ­γειας (ΥΠΕΝ) δεν έχουν ακόμη δώσει λύση στα ζη­τή­μα­τα που ανέ­κυ­ψαν κατά τη διάρ­κεια της δια­βού­λευ­σης.

Εν­στά­σεις για τις κα­τη­γο­ριο­ποι­ή­σεις των πε­ριο­χών

Ήδη, τα αι­τή­μα­τα και οι εν­στά­σεις από φο­ρείς του του­ρι­σμού και της το­πι­κής αυ­το­διοί­κη­σης είναι εκα­το­ντά­δες, με τις πιο κρί­σι­μες πα­ρα­τη­ρή­σεις να συ­γκε­ντρώ­νο­νται σε τέσ­σε­ρα – πέντε βα­σι­κά θέ­μα­τα. Πρώτο ανά­με­σά τους, το ζή­τη­μα των κα­τη­γο­ριο­ποι­ή­σε­ων των πε­ριο­χών, καθώς κα­τα­γρά­φε­ται δυ­σα­ρέ­σκεια για την έντα­ξη συ­γκε­κρι­μέ­νων τόπων στις «υπερ-ανα­πτυγ­μέ­νες» ζώνες, κάτι που – σύμ­φω­να με τους το­πι­κούς εκ­προ­σώ­πους – εν­δέ­χε­ται να λει­τουρ­γή­σει απο­τρε­πτι­κά για νέες επεν­δύ­σεις.

Ανοι­χτό πα­ρα­μέ­νει και το ζή­τη­μα των ρυθ­μί­σε­ων για τις βρα­χυ­χρό­νιες μι­σθώ­σεις τύπου Airbnb

Πέντε ζώνες του­ρι­στι­κής ανά­πτυ­ξης

Είναι αξιο­ση­μεί­ω­το ότι, στο προ­τει­νό­με­νο ΕΧΠ η ελ­λη­νι­κή επι­κρά­τεια κα­τη­γο­ριο­ποιεί­ται με βάση τη χω­ρι­κή διάρ­θρω­ση των του­ρι­στι­κών επεν­δύ­σε­ων σε πέντε πε­ριο­χές: Πε­ριο­χές ελέγ­χου δη­λα­δή οι υπερ-ανα­πτυγ­μέ­νες (Α), Ανα­πτυγ­μέ­νες (Β), Ανα­πτυσ­σό­με­νες (Γ), Πε­ριο­χές με δυ­να­τό­τη­τες ανά­πτυ­ξης (Δ) και Μη ανα­πτυγ­μέ­νες πε­ριο­χές (Ε). Σε κάθε μία από αυτές προσ­διο­ρί­ζε­ται δια­φο­ρε­τι­κή άσκη­ση χω­ρι­κής του­ρι­στι­κής πο­λι­τι­κής που επη­ρε­ά­ζει την κα­τεύ­θυν­ση και το εύρος των επεν­δύ­σε­ων.

Αι­τή­μα­τα για με­γα­λύ­τε­ρη ευ­ε­λι­ξία

Έτσι, δεν είναι τυ­χαίο ότι πολ­λοί ζη­τούν όχι μόνο την εξαί­ρε­ση του τόπου τους από μια κα­τη­γο­ρία και την υπα­γω­γή σε άλλη, αλλά και με­γα­λύ­τε­ρη ευ­ε­λι­ξία στον χα­ρα­κτη­ρι­σμό των πε­ριο­χών. Με άλλα λόγια, ζη­τούν να μπο­ρεί μια δη­μο­τι­κή ενό­τη­τα – ή ακόμη και τμήμα της – να εντάσ­σε­ται σε δια­φο­ρε­τι­κή κα­τη­γο­ρία από τη γει­το­νι­κή της, ακόμη κι αν με βάση το βα­σι­κό κρι­τή­ριο, δη­λα­δή την πυ­κνό­τη­τα κλι­νών σε σχέση με τον πλη­θυ­σμό, υπά­γο­νται τυ­πι­κά στην ίδια βαθ­μί­δα.

Όπως εξη­γεί αρ­μό­δια πηγή που συμ­με­τέ­χει στην επε­ξερ­γα­σία του ΕΧΠ Του­ρι­σμού, είναι συχνό το φαι­νό­με­νο δύο όμο­ρες δη­μο­τι­κές ενό­τη­τες να εμ­φα­νί­ζουν τε­λεί­ως δια­φο­ρε­τι­κά επί­πε­δα ανά­πτυ­ξης. «Για πα­ρά­δειγ­μα, στο Βαρ­θο­λο­μιό στην Πε­λο­πόν­νη­σο, μία πε­ριο­χή έχει ανα­πτυ­χθεί ενώ η γει­το­νι­κή της, που “γυ­ρί­ζει” προς το βουνό, δεν έχει την ίδια δυ­να­μι­κή. Δεν μπο­ρούν, λοι­πόν, να χα­ρα­κτη­ρι­στούν και οι δύο ανα­πτυγ­μέ­νες», ανα­φέ­ρει, επι­ση­μαί­νο­ντας ότι σχε­διά­ζε­ται να δοθεί με­γα­λύ­τε­ρη ευ­ε­λι­ξία, ώστε η κα­τη­γο­ριο­ποί­η­ση να αντα­να­κλά τις πραγ­μα­τι­κές συν­θή­κες.

Αντι­δρά­σεις, που μπο­ρεί να φέ­ρουν αλ­λα­γές, υπάρ­χουν και για την κα­τη­γο­ριο­ποί­η­ση των νη­σιών

Μη ορι­στι­κο­ποι­η­μέ­νο το πλαί­σιο για Airbnb

Αντί­στοι­χα, ανοι­χτό πα­ρα­μέ­νει και το ζή­τη­μα των ρυθ­μί­σε­ων για τις βρα­χυ­χρό­νιες μι­σθώ­σεις τύπου Airbnb. Στις πε­ριο­χές των Κα­τη­γο­ριών Α και Β – δη­λα­δή τις υπε­ρα­να­πτυγ­μέ­νες και ανα­πτυγ­μέ­νες ζώνες – εξε­τά­ζε­ται το εν­δε­χό­με­νο οι πε­ριο­ρι­σμοί να κα­θο­ρί­ζο­νται από το υπο­κεί­με­νο επί­πε­δο πο­λε­ο­δο­μι­κού σχε­δια­σμού, όπως τα Το­πι­κά και Ει­δι­κά Πο­λε­ο­δο­μι­κά Σχέ­δια (ΤΠΣ – ΕΠΣ) που αυτή την πε­ρί­ο­δο εκ­πο­νού­νται σε όλη τη χώρα. Ωστό­σο, η τε­λι­κή ρύθ­μι­ση δεν έχει ακόμη «κλει­δώ­σει».

Δυ­σα­ρέ­σκεια για τις κα­τη­γο­ριο­ποι­ή­σεις των νη­σιών

Αντι­δρά­σεις, που μπο­ρεί να φέ­ρουν αλ­λα­γές, υπάρ­χουν και για την κα­τη­γο­ριο­ποί­η­ση των νη­σιών, καθώς – όπως υπο­στη­ρί­ζουν φο­ρείς – έχουν εντα­χθεί στην ίδια ομάδα νησιά με εντε­λώς δια­φο­ρε­τι­κά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά. Έτσι, στην ομάδα των «του­ρι­στι­κά ανα­πτυγ­μέ­νων και ανα­πτυσ­σό­με­νων νη­σιών» συ­γκα­τα­λέ­γο­νται η Σα­ντο­ρί­νη, η Μύ­κο­νος και η Ρόδος μαζί με την Κάσο, τη Σύμη και την Ικα­ρία. «Στα με­γά­λα ανα­πτυγ­μέ­να νησιά επι­τρέ­πο­νται μόνο 4στερα και 5στερα κα­τα­λύ­μα­τα. Αλλά άλλο η Λέ­σβος κι άλλο η Σκιά­θος. Δεν γί­νε­ται να υπά­γο­νται στην ίδια κα­τη­γο­ρία και να υπό­κει­νται στους ίδιους ελέγ­χους», επι­ση­μαί­νει πηγή του κλά­δου.

Αύ­ξη­ση πιέ­σε­ων από δό­μη­ση και υπο­δο­μές

Σε κάθε πε­ρί­πτω­ση, ολο­κλη­ρώ­θη­κε η Δέ­ου­σα Εκτί­μη­ση (ετέθη σε δια­βού­λευ­ση έως τα τέλη του έτους) για τις πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κές επι­πτώ­σεις του ΕΧΠ Του­ρι­σμού στις πε­ριο­χές Natura της χώρας, η οποία δεί­χνει ότι το με­γά­λο εύρος του σχε­δί­ου εν­δέ­χε­ται να συν­δέ­ε­ται με διά­φο­ρες επι­πτώ­σεις στους οι­κο­τό­πους και τα είδη. Οι με­λε­τη­τές το­νί­ζουν ότι δεν τί­θε­νται πε­ριο­ρι­σμοί ως προς τη θέση των επεν­δύ­σε­ων και τις απο­στά­σεις από τις προ­στα­τευό­με­νες πε­ριο­χές, καθώς ο του­ρι­σμός επι­τρέ­πε­ται και εντός των Natura (με ορι­σμέ­νους πε­ριο­ρι­σμούς στη δό­μη­ση). Αυτό συ­νε­πά­γε­ται πι­θα­νή μεί­ω­ση της έκτα­σης οι­κό­το­πων, υπο­βάθ­μι­ση, κα­τα­κερ­μα­τι­σμό και πιέ­σεις από θό­ρυ­βο ή φω­το­ρύ­παν­ση κλπ.

Οι πε­ριο­χές με μι­κρό­τε­ρη του­ρι­στι­κή ανά­πτυ­ξη έως σή­με­ρα πε­ρι­λαμ­βά­νουν με­γα­λύ­τε­ρο αριθ­μό τόπων του δι­κτύ­ου Natura

Ιδιαί­τε­ρη ανα­φο­ρά γί­νε­ται, επί­σης, στη χρήση φυ­σι­κών πόρων από τις του­ρι­στι­κές υπο­δο­μές – εν­δει­κτι­κά, απαι­τού­νται έως και 450 λίτρα πό­σι­μου νερού ανά κλίνη σε σύν­θε­τα του­ρι­στι­κά κα­τα­λύ­μα­τα – αλλά και στις αυ­ξη­μέ­νες ανά­γκες με­τα­φο­ρών και κα­τα­σκευ­ής δι­κτύ­ων που συ­νο­δεύ­ουν την του­ρι­στι­κή ανά­πτυ­ξη. Αυτές οι πα­ρεμ­βά­σεις εν­δέ­χε­ται να επη­ρε­ά­σουν στό­χους δια­τή­ρη­σης ευαί­σθη­των οι­κο­τό­πων.

Οι με­λε­τη­τές εκτι­μούν ότι ορι­σμέ­νες πτυ­χές του σχε­δί­ου – όπως το μέ­γε­θος των επεν­δύ­σε­ων, οι εκ­πο­μπές ρύπων και η κα­τα­νά­λω­ση φυ­σι­κών πόρων – σε συν­δυα­σμό με άλλα πα­ράλ­λη­λα έργα (όπως οδι­κοί άξο­νες) μπο­ρεί να επι­φέ­ρουν ση­μα­ντι­κές επι­πτώ­σεις στην ακε­ραιό­τη­τα των πε­ριο­χών Natura. Συ­νε­πώς, κρί­νε­ται απα­ραί­τη­τη η με­τά­βα­ση στο δεύ­τε­ρο στά­διο της Δέ­ου­σας Εκτί­μη­σης, όπου θα προσ­διο­ρι­στούν και τα μέτρα με­τρια­σμού.

Η κα­τα­νο­μή των επι­πτώ­σε­ων στις κα­τη­γο­ρί­ες πε­ριο­χών

Σύμ­φω­να με τα στοι­χεία, οι υπερ-ανα­πτυγ­μέ­νες πε­ριο­χές της Κα­τη­γο­ρί­ας Α (δη­λα­δή οι Πε­ριο­χές Ελέγ­χου με μέσο όρο κλι­νών 21,5 ανά 1.000 στρέμ­μα­τα) συ­νι­στούν το 2% του συ­νό­λου των δη­μο­τι­κών ενο­τή­των των πε­ριο­χών του δι­κτύ­ου Natura που μπο­ρεί να θι­γούν από τις δρα­στη­ριό­τη­τες του ΕΧΠ Του­ρι­σμού. Το αντί­στοι­χο πο­σο­στό στις ανα­πτυγ­μέ­νες πε­ριο­χές (Κα­τη­γο­ρία Β) ανέρ­χε­ται στο 8% του συ­νό­λου. Δη­λα­δή συ­νο­λι­κά οι πε­ριο­χές της χώρας με έντα­ση του­ρι­σμού (Κα­τη­γο­ρί­ες Α και Β) που απο­τε­λούν και τις πε­ριο­χές για τις οποί­ες υπάρ­χει με­γα­λύ­τε­ρη ανη­συ­χία ως προς τις επι­πτώ­σεις τους, αντι­στοι­χούν στο 10% του συ­νό­λου των πε­ριο­χών όπου μπο­ρεί να υπάρ­χουν επι­πτώ­σεις στο πε­ρι­βάλ­λον και τη βιο­ποι­κι­λό­τη­τα των Natura.

Τα μέτρα

Στο πλαί­σιο της Εκτί­μη­σης κα­τα­γρά­φο­νται και τα μέτρα για τον με­τρια­σμό των επι­πτώ­σε­ων. Στις υπερ-ανα­πτυγ­μέ­νες πε­ριο­χές που υπά­γο­νται σε Natura πρέ­πει να απα­γο­ρευ­τεί η ανά­πτυ­ξη νέων του­ρι­στι­κών υπο­δο­μών μέχρι τον κα­θο­ρι­σμό σχε­δί­ων δια­χεί­ρι­σης. Στις ανα­πτυγ­μέ­νες πε­ριο­χές – μέχρι τον κα­θο­ρι­σμό χρή­σε­ων γης, όρων και πε­ριο­ρι­σμών δό­μη­σης στις εκτός σχε­δί­ου πε­ριο­χές – θα πρέ­πει για την ανέ­γερ­ση νέων ξε­νο­δο­χεί­ων, το ελά­χι­στο απαι­τού­με­νο εμ­βα­δόν του οι­κο­πέ­δου να αυ­ξη­θεί σε 12 στρέμ­μα­τα. Στα νησιά της Ομά­δας Ι θα πρέ­πει να εκ­πο­νη­θούν με­λέ­τες εκτί­μη­σης του­ρι­στι­κής φέ­ρου­σας ικα­νό­τη­τας από τα νέα πο­λε­ο­δο­μι­κά σχέ­δια.

Πε­ραι­τέ­ρω, σύμ­φω­να με τα στοι­χεία που πα­ρα­τί­θε­νται στη Δέ­ου­σα Εκτί­μη­ση οι ανα­πτυσ­σό­με­νες πε­ριο­χές (Κα­τη­γο­ρία Γ) αντι­στοι­χούν στο 14%, οι πε­ριο­χές με δυ­να­τό­τη­τες ανά­πτυ­ξης στο 27% και τέλος οι μη ανα­πτυγ­μέ­νες πε­ριο­χές στο 49%. Κα­θί­στα­ται δη­λα­δή σαφές ότι οι πε­ριο­χές με μι­κρό­τε­ρη του­ρι­στι­κή ανά­πτυ­ξη έως σή­με­ρα πε­ρι­λαμ­βά­νουν με­γα­λύ­τε­ρο αριθ­μό τόπων του δι­κτύ­ου Natura.

Ευά­λω­τα μικρά νησιά και πα­ρά­κτιες ζώνες

Οι με­λε­τη­τές δια­τυ­πώ­νουν, επί­σης, ει­δι­κές επι­ση­μάν­σεις για τα μικρά νησιά του Αι­γαί­ου (δη­λα­δή πλην της Εύ­βοιας, της Κρή­της, της Κέρ­κυ­ρας και της Ρόδου) και τις πα­ρά­κτιες ζώνες – πα­ρό­τι οι τε­λευ­ταί­ες κα­τα­λαμ­βά­νουν μόλις το 2,6% των Natura, είναι εξαι­ρε­τι­κά ευαί­σθη­τες σε πιέ­σεις από του­ρι­στι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες.

Του­ρι­σμός ήπιας μορ­φής, κρουα­ζιέ­ρα και yachting

Πα­ράλ­λη­λα, επι­ση­μαί­νε­ται ότι στα εθνι­κά πάρκα και στις πε­ριο­χές Natura επι­τρέ­πο­νται ήπιες μορ­φές του­ρι­σμού, οι οποί­ες πρέ­πει να προ­σι­διά­ζουν με αυτές (π.χ. ορει­βα­τι­κός, γε­ω­του­ρι­σμός, οι­κο­του­ρι­σμός κλπ). Ει­δι­κή μνεία γί­νε­ται στην ανά­γκη αξιο­λό­γη­σης επεν­δύ­σε­ων σε νέα χιο­νο­δρο­μι­κά κέ­ντρα καθώς οι επι­πτώ­σεις είναι ση­μα­ντι­κές, ιδιαί­τε­ρα εάν γί­νε­ται χρήση ορυ­κτών καυ­σί­μων, καθώς πρό­κει­ται για ενερ­γο­βό­ρες εγκα­τα­στά­σεις. Ιδιαί­τε­ρη προ­σο­χή απαι­τεί­ται, όπως ανα­φέ­ρε­ται στη Δέ­ου­σα Εκτί­μη­ση και στις επεν­δύ­σεις

σε γή­πε­δα γκολφ, τα οποία απαι­τούν με­γά­λες πο­σό­τη­τες νερού και οδη­γούν σε απο­ψί­λω­ση εδα­φών. Γι΄ αυτό θα πρέ­πει να συν­δυά­ζουν επα­να­χρη­σι­μο­ποί­η­ση επε­ξερ­γα­σμέ­νων λυ­μά­των και αφα­λά­τω­ση. Για τον του­ρι­σμό κρουα­ζιέ­ρας και yachting οι με­λε­τη­τές θε­ω­ρούν ότι το πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κό τους απο­τύ­πω­μα μπο­ρεί να πε­ριο­ρι­στεί εάν εξη­λε­κτρι­στούν ώστε να πε­ριο­ρι­στούν οι εκ­πο­μπές ρύπων στα λι­μά­νια.

Αλ­λη­λε­πι­δρά­σεις του­ρι­σμού με βιο­μη­χα­νία, ΑΠΕ, εξο­ρύ­ξεις

Σύμ­φω­να με τους με­λε­τη­τές, στις ζώνες «του­ρι­στι­κής προ­τε­ραιό­τη­τας» που χα­ρα­κτη­ρί­ζο­νται ως ανε­πτυγ­μέ­νες πρέ­πει να απο­θαρ­ρύ­νε­ται η διά­σπαρ­τη χω­ρο­θέ­τη­ση βιο­μη­χα­νι­κών μο­νά­δων μέσης και υψη­λής όχλη­σης. Ως προς τις αλ­λη­λε­πι­δρά­σεις με άλλες δρα­στη­ριό­τη­τες – βιο­μη­χα­νία, εξο­ρύ­ξεις, έργα ΑΠΕ – εκτι­μά­ται πά­ντως ότι είναι πε­ριο­ρι­σμέ­νες.

Εν­δει­κτι­κά, μόνο στο ανα­το­λι­κό τμήμα της ανα­πτυγ­μέ­νης του­ρι­στι­κά πε­ριο­χής της Θάσου πε­ρι­λαμ­βά­νε­ται πόλος εξό­ρυ­ξης (ζώνη Μαρ­μά­ρου) ενώ στον Έβρο όπου υπάρ­χουν ήδη χω­ρο­θε­τη­μέ­να έργα Ανα­νε­ώ­σι­μων Πηγών Ενέρ­γειας (ΑΠΕ) και προ­τεί­νε­ται επέ­κτα­ση βιο­μη­χα­νι­κών δρα­στη­ριο­τή­των εκτός πε­ριο­χών Natura, είναι χα­μη­λής του­ρι­στι­κής ανά­πτυ­ξης, συ­νε­πώς δεν ανα­μέ­νο­νται ση­μα­ντι­κές αθροι­στι­κές επι­πτώ­σεις.

Ούτε στα νησιά των Κυ­κλά­δων ανα­μέ­νο­νται ση­μα­ντι­κές αθροι­στι­κές επι­πτώ­σεις από την αλ­λη­λε­πί­δρα­ση δρα­στη­ριο­τή­των. Μόνο στη Σύρο οι πε­ριο­χές Α και Β του ΕΧΠ Του­ρι­σμού προ­τεί­νο­νται και ως ζώνες στή­ρι­ξης της βιο­μη­χα­νί­ας, αλλά βρί­σκο­νται εκτός Natura. Στη Μήλο, ο πόλος εξό­ρυ­ξης υπά­γε­ται σε Κα­τη­γο­ρία Β, επί­σης εκτός Natura. Σε Κα­τη­γο­ρία Β της πε­ρι­φε­ρεια­κής ενό­τη­τας Χα­νί­ων και Ηρα­κλεί­ου εντο­πί­ζο­νται πε­ριο­χές που προ­τεί­νο­νται σαν πόλοι επέ­κτα­σης και ενα­τι­κο­ποί­η­σης από το αντί­στοι­χο ΕΧΠ της βιο­μη­χα­νί­ας.

Πηγή: ot.gr