Σημάδι οικονομικής ασφυξίας η εκτόξευση των αποποιήσεων κληρονομιών στη Ρόδο

• Πάνω από 1.500 απο­ποι­ή­σεις από την αρχή του 2025 • Οι πολίτες εγκα­τα­λεί­πουν ακίνητα για να απο­φύ­γουν φόρους, τεκ­μή­ρια και χρέη • Ερχο­νται αλλαγές στη νομο­θε­σία για απο­δο­χές και απο­ποι­ή­σεις

Μια σιωπηλή αλλά ενδει­κτική κρίση εξε­λίσ­σε­ται στη Ρόδο, με τα στοι­χεία του αρμό­διου τμή­μα­τος του Δικα­στη­ρίου να απο­τυ­πώ­νουν την έκταση της οικο­νο­μι­κής ασφυ­ξίας που βιώνουν οι πολίτες.

Από την 1η Ιανουα­ρίου έως και σήμερα, έχουν κατα­γρα­φεί 1.552 απο­ποι­ή­σεις κλη­ρο­νο­μιάς, αριθμός που υπερ­βαί­νει ήδη το σύνολο των 1.440 για ολό­κληρο το 2024.

Η αύξηση αυτή, μέσα σε μόλις δέκα μήνες, απο­τυ­πώ­νει ένα φαι­νό­μενο που δεν είναι τυχαίο αλλά κοι­νω­νικά και οικο­νο­μικά βαθιά ριζω­μένο.

Σύμφωνα με νομι­κούς της Ρόδου, η απο­ποί­ηση κλη­ρο­νο­μιάς έχει πάψει να αφορά απο­κλει­στικά περιου­σίες επι­βα­ρυ­μέ­νες με χρέη. Πλέον, ολοένα και περισ­σό­τε­ροι πολίτες απο­ποιού­νται ακίνητα χωρίς οφειλές, προ­κει­μέ­νου να απαλ­λα­γούν από τα βάρη του ΕΝΦΙΑ, του φόρου κλη­ρο­νο­μιάς, των τεκ­μη­ρίων δια­βί­ω­σης και της συντή­ρη­σης ακι­νή­των που δεν μπορούν να αξιο­ποι­ή­σουν ή να πωλή­σουν.

Όταν η περιου­σία μετα­τρέ­πε­ται σε βάρος

Η εικόνα που σχη­μα­τί­ζε­ται είναι χαρα­κτη­ρι­στική μιας εποχής όπου η κατοχή ακί­νη­της περιου­σίας παύει να απο­τε­λεί ένδειξη ευη­με­ρίας και μετα­τρέ­πε­ται σε πηγή ανη­συ­χίας. Χιλιά­δες φορο­λο­γού­με­νοι αδυ­να­τούν να καλύ­ψουν τις φορο­λο­γι­κές υπο­χρε­ώ­σεις που απορ­ρέ­ουν από την κλη­ρο­νο­μιά τους. Δεν είναι λίγοι όσοι, μη μπο­ρώ­ντας να εντα­χθούν στις ρυθ­μί­σεις των 12 δόσεων, εκχω­ρούν τα ακίνητά τους στο Δημόσιο για να απο­πλη­ρώ­σουν χρέη.

Σε πολλές περι­πτώ­σεις, τα ποσά που απαι­τού­νται για την πληρωμή φόρων και οφειλών υπερ­βαί­νουν την πραγ­μα­τική αξία της περιου­σίας. Έτσι, οι κλη­ρο­νό­μοι επι­λέ­γουν να αφήσουν πίσω τους ακίνητα που δεν μπορούν να συντη­ρή­σουν ούτε να που­λή­σουν, γνω­ρί­ζο­ντας ότι δια­φο­ρε­τικά θα κλη­ρο­νο­μή­σουν όχι μόνο τη γη, αλλά και το βάρος των χρεών.

Το φαι­νό­μενο αυτό εντάσ­σε­ται σε μια ευρύ­τερη τάση που παρα­τη­ρεί­ται σε όλη τη χώρα, με περισ­σό­τε­ρες από 200.000 απο­ποι­ή­σεις ετησίως και αύξηση που ξεπερνά το 90% την τελευ­ταία πεντα­ε­τία.

Η νομική δια­δι­κα­σία και τα όρια του χρόνου

Η απο­ποί­ηση κλη­ρο­νο­μιάς, από νομική άποψη, είναι μονο­με­ρής και αμε­τά­κλητη πράξη. Ο κλη­ρο­νό­μος έχει προ­θε­σμία τεσ­σά­ρων μηνών από τον θάνατο του κλη­ρο­νο­μού­με­νου ή τη δημο­σί­ευση της δια­θή­κης, για να δηλώσει την πρόθεσή του στον γραμ­μα­τέα του αρμό­διου Μονο­με­λούς Πρω­το­δι­κείου. Για όσους κατοι­κούν ή διέ­με­ναν στο εξω­τε­ρικό, η προ­θε­σμία επε­κτεί­νε­ται σε ένα έτος.

Η πράξη αυτή δεν μπορεί να γίνει μερικώς· η απο­ποί­ηση αφορά ολό­κληρη την κλη­ρο­νο­μιά. Αν παρέλ­θει η προ­θε­σμία χωρίς ενέρ­γεια, επέρ­χε­ται πλα­σμα­τική αποδοχή, με τον κλη­ρο­νόμο να θεω­ρεί­ται ότι απο­δέ­χθηκε την περιου­σία, μαζί με τα πιθανά χρέη. Αυτό έχει οδη­γή­σει πολλούς σε δικα­στι­κούς αγώνες, καθώς η αμέλεια ή η άγνοια του νόμου μπορεί να μετα­τρα­πεί σε παγίδα με οικο­νο­μι­κές συνέ­πειες που ξεπερ­νούν το προ­σω­πικό τους εισό­δημα.

Από την κλη­ρο­νο­μιά στην απο­ποί­ηση: η ψυχο­λο­γία της από­φα­σης

Πίσω από κάθε απο­ποί­ηση υπάρχει μια ανθρώ­πινη ιστορία. Πολίτες που λαμ­βά­νουν ειδο­ποι­η­τή­ρια για χρέη συγ­γε­νών τους, χωρίς ποτέ να γνω­ρί­ζουν ότι υπήρχαν, άνθρω­ποι που καλού­νται να πλη­ρώ­σουν τεκ­μή­ρια και φόρους για κλη­ρο­νο­μιές χωρίς πραγ­μα­τικό όφελος. Η αποδοχή μιας τέτοιας περιου­σίας συχνά οδηγεί σε αδιέ­ξοδο.

Η κρίση των τελευ­ταίων ετών, η μείωση των εισο­δη­μά­των και η υπερ­φο­ρο­λό­γηση της ακί­νη­της περιου­σίας έχουν δια­μορ­φώ­σει ένα νέο τοπίο, στο οποίο η απο­ποί­ηση δεν θεω­ρεί­ται πλέον εξαί­ρεση αλλά πράξη αυτο­προ­στα­σίας. Ακόμη και ακίνητα με συναι­σθη­μα­τική αξία, όπως πατρικά σπίτια ή οικο­γε­νειακά χωράφια, μένουν ανα­ξιο­ποί­ητα, κατα­λή­γο­ντας συχνά στο Δημόσιο.

Οι αλλαγές που έρχο­νται

Η αύξηση των απο­ποι­ή­σεων δεν πέρασε απα­ρα­τή­ρητη από το Υπουρ­γείο Δικαιο­σύ­νης, το οποίο επε­ξερ­γά­ζε­ται ριζικές αλλαγές στη δια­δι­κα­σία απο­δο­χής και απο­ποί­η­σης κλη­ρο­νο­μιάς. Όπως απο­κά­λυ­ψαν «Τα Νέα», οι τρο­πο­ποι­ή­σεις στο­χεύ­ουν στην προ­στα­σία των κλη­ρο­νό­μων αλλά και στη δια­σφά­λιση των δανει­στών, προ­κει­μέ­νου να απο­φευ­χθούν νομικά κενά και οικο­νο­μι­κές στρε­βλώ­σεις.

Σήμερα, οι κλη­ρο­νό­μοι είναι υπο­χρε­ω­μέ­νοι να απο­δε­χθούν ή να απο­ποι­η­θούν μέσα σε τέσ­σε­ρις μήνες από τον θάνατο του κλη­ρο­νο­μού­με­νου. Ωστόσο, προ­τεί­νε­ται παρά­ταση της προ­θε­σμίας, ώστε να έχουν περισ­σό­τερο χρόνο να ενη­με­ρω­θούν για τα ενδε­χό­μενα χρέη που συνο­δεύ­ουν την περιου­σία.

Εξε­τά­ζε­ται επίσης το αγγλο­σα­ξο­νικό μοντέλο, σύμφωνα με το οποίο προη­γεί­ται η εκκα­θά­ριση της κλη­ρο­νο­μιαίας περιου­σίας, και μόνο ό,τι απο­μέ­νει περνά στους κλη­ρο­νό­μους. Με τον τρόπο αυτόν, απο­φεύ­γο­νται οι αιφ­νί­διες χρε­ο­κο­πίες πολιτών που βρί­σκο­νται αντι­μέ­τω­ποι με απρό­βλε­πτα χρέη.

Μια ακόμη σημα­ντική πρόταση αφορά στην αποδοχή με το ευερ­γέ­τημα της απο­γρα­φής, δηλαδή τη δυνα­τό­τητα του κλη­ρο­νό­μου να απο­δε­χθεί την κλη­ρο­νο­μιά χωρίς να κιν­δυ­νεύει να χάσει την προ­σω­πική του περιου­σία, εφόσον προ­κύ­ψουν κρυφά χρέη.

Οι αλλαγές αυτές απο­σκο­πούν στη δημιουρ­γία ενός συστή­μα­τος πιο δίκαιου και δια­φα­νούς, που θα επι­τρέ­πει στους πολίτες να προ­στα­τεύ­ο­νται από οικο­νο­μι­κές παγίδες, χωρίς να στε­ρεί­ται το κράτος των νόμιμων εσόδων του.

Ένα φαι­νό­μενο που καθρε­φτί­ζει την εποχή

Η εκτό­ξευση των απο­ποι­ή­σεων στη Ρόδο είναι κάτι περισ­σό­τερο από στα­τι­στικό γεγονός. Είναι αντα­νά­κλαση μιας κοι­νω­νίας που παλεύει να σταθεί όρθια μέσα σε μια μακρά περίοδο δημο­σιο­νο­μι­κής πίεσης. Η απο­ποί­ηση κλη­ρο­νο­μιάς δεν είναι απλώς νομική πράξη, αλλά δείκτης οικο­νο­μι­κής εξά­ντλη­σης και μετα­σχη­μα­τι­σμού της αντί­λη­ψης περί ευη­με­ρίας.

Καθώς η περιου­σία παύει να απο­τε­λεί ασφά­λεια και μετα­τρέ­πε­ται σε ευθύνη, το ερώτημα που προ­κύ­πτει δεν είναι μόνο ποιοι θα απο­ποι­η­θούν στο μέλλον, αλλά ποιοι θα μπορούν ακόμη να απο­δε­χθούν. Οι αριθμοί της Ρόδου δεν είναι μεμο­νω­μέ­νοι. Είναι προ­άγ­γε­λος ενός ευρύ­τε­ρου φαι­νο­μέ­νου που αλλάζει το κτη­μα­το­λό­γιο της χώρας, αλλά κυρίως την ψυχο­λο­γία των πολιτών της.