Case study η Ρόδος για τη σχέση τουρισμού και πολιτιστικής κληρονομιάς

• Εξε­τά­ζει με συν­δυα­σμέ­νο τρόπο βρα­χυ­χρό­νιες μι­σθώ­σεις, οι­κι­στι­κή ανά­πτυ­ξη και πο­λι­τι­στι­κή κλη­ρο­νο­μιά στη Ρόδο, αξιο­ποιώ­ντας ερ­γα­λεία GIS

Μια νέα διε­θνής επι­στη­μο­νι­κή με­λέ­τη που δη­μο­σιεύ­θη­κε τον Σε­πτέμ­βριο στο πε­ριο­δι­κό Planning Practice and Research φέρ­νει στο προ­σκή­νιο τη Ρόδο, απο­τυ­πώ­νο­ντας με στοι­χεία και χάρ­τες τις πιέ­σεις που ασκούν οι βρα­χυ­χρό­νιες μι­σθώ­σεις και η οι­κι­στι­κή ανά­πτυ­ξη σε πε­ριο­χές πο­λι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς.

Το άρθρο, με τίτλο «Cultural heritage on islands: pressures from tourism, Airbnb and conservation challenges. Evidence from Rhodes Island, Greece», υπο­γρά­φε­ται από τις Εφη Χατζή, Ευαγ­γε­λία Δερ­δε­μέ­ζη και τον Γε­ώρ­γιο Τσι­λι­μίκ­γα, και δη­μο­σιεύ­θη­κε στις 21 Αυ­γού­στου 2025 από τις εκ­δό­σεις Taylor & Francis. Σύμ­φω­να με τους ερευ­νη­τές, είναι η πρώτη φορά που διε­θνής με­λέ­τη εξε­τά­ζει με συν­δυα­σμέ­νο τρόπο βρα­χυ­χρό­νιες μι­σθώ­σεις, οι­κι­στι­κή ανά­πτυ­ξη και πο­λι­τι­στι­κή κλη­ρο­νο­μιά στη Ρόδο, αξιο­ποιώ­ντας ερ­γα­λεία GIS.

Οι ερευ­νη­τές αξιο­ποί­η­σαν γε­ω­γρα­φι­κά συ­στή­μα­τα πλη­ρο­φο­ριών (GIS) για να απο­τυ­πώ­σουν την κα­τα­νο­μή των κα­τα­λυ­μά­των βρα­χυ­χρό­νιας μί­σθω­σης σε όλο το νησί και να συ­γκρί­νουν τα δε­δο­μέ­να με πε­ριο­χές αρ­χαιο­λο­γι­κού και ιστο­ρι­κού εν­δια­φέ­ρο­ντος. Χρη­σι­μο­ποί­η­σαν στοι­χεία από δη­μό­σιες βά­σεις δε­δο­μέ­νων και ανοι­χτές πλατ­φόρ­μες, τα οποία επε­ξερ­γά­στη­καν σε χάρ­τες που δεί­χνουν την εγ­γύ­τη­τα των μι­σθώ­σε­ων σε μνη­μεία, οι­κι­σμούς πα­ρα­δο­σια­κής αρ­χι­τε­κτο­νι­κής και ιστο­ρι­κά τοπία.

Τα απο­τε­λέ­σμα­τα έδει­ξαν υψηλή συ­γκέ­ντρω­ση Airbnb κα­τα­λυ­μά­των μέσα ή γύρω από ζώνες πο­λι­τι­στι­κής αξίας, ενώ σε αρ­κε­τές πε­ρι­πτώ­σεις η αστι­κή διά­χυ­ση ει­σχω­ρεί σε τοπία με αρ­χι­τε­κτο­νι­κή και αι­σθη­τι­κή ση­μα­σία. Η με­λέ­τη κα­τέ­γρα­ψε θερμά ση­μεία όπου η του­ρι­στι­κή αξιο­ποί­η­ση και η πο­λι­τι­στι­κή κλη­ρο­νο­μιά συ­νυ­πάρ­χουν με αυ­ξη­μέ­νη έντα­ση. Η τεκ­μη­ρί­ω­ση αυτή, το­νί­ζουν οι συγ­γρα­φείς, επι­τρέ­πει την ανά­πτυ­ξη πο­λι­τι­κών που βα­σί­ζο­νται σε πραγ­μα­τι­κά δε­δο­μέ­να και όχι σε γε­νι­κές εκτι­μή­σεις.

Η Με­σαιω­νι­κή Πόλη

Στο επί­κε­ντρο της ανά­λυ­σης βρέ­θη­κε η Με­σαιω­νι­κή Πόλη, που από το 1988 βρί­σκε­ται στον κα­τά­λο­γο Μνη­μεί­ων Πα­γκό­σμιας Κλη­ρο­νο­μιάς της UNESCO. Η πόλη, με τα τείχη μή­κους τεσ­σά­ρων χι­λιο­μέ­τρων και τα δια­κρι­τά τμή­μα­τα ανώ­πο­λης και κάτω πόλης, απο­τε­λεί μο­να­δι­κό μνη­μεια­κό σύ­νο­λο της Με­σο­γεί­ου.

Η με­λέ­τη ση­μειώ­νει ότι η του­ρι­στι­κή πίεση και η με­τα­βο­λή χρή­σε­ων ακι­νή­των σε βρα­χυ­χρό­νιες μι­σθώ­σεις απο­τε­λούν ση­μα­ντι­κούς πα­ρά­γο­ντες που επη­ρε­ά­ζουν τη δια­τή­ρη­ση του μνη­μεί­ου. Η UNESCO έχει ήδη υπο­γραμ­μί­σει σε τα­κτι­κές εκ­θέ­σεις της ότι οι αλ­λα­γές στη χρήση γης και η έντο­νη του­ρι­στι­κή κί­νη­ση είναι διαρ­κείς προ­κλή­σεις για την αυ­θε­ντι­κό­τη­τα της πόλης. Η νέα ερ­γα­σία προ­σθέ­τει τε­χνι­κά δε­δο­μέ­να που επι­βε­βαιώ­νουν ότι οι βρα­χυ­χρό­νιες μι­σθώ­σεις συ­γκε­ντρώ­νο­νται σε υψηλή πυ­κνό­τη­τα γύρω από τον ιστο­ρι­κό πυ­ρή­να, αυ­ξά­νο­ντας την πίεση στις γει­το­νιές και στα αρ­χι­τε­κτο­νι­κά σύ­νο­λα.

Αν και έχουν υπάρ­ξει άλλες διε­θνείς με­λέ­τες για το Νότιο Αι­γαίο, όπως στο πε­ριο­δι­κό ISPRS International Journal of Geo-Information όπου εξε­τά­ζε­ται η διά­χυ­ση της δό­μη­σης και οι επι­πτώ­σεις της στην πο­λι­τι­στι­κή κλη­ρο­νο­μιά, η συ­γκε­κρι­μέ­νη ερ­γα­σία δια­φο­ρο­ποιεί­ται κα­θα­ρά. Είναι η πρώτη που εν­σω­μα­τώ­νει συ­στη­μα­τι­κά τον πα­ρά­γο­ντα των βρα­χυ­χρό­νιων μι­σθώ­σε­ων, συν­δυά­ζο­ντάς τον με GIS και δε­δο­μέ­να πο­λι­τι­στι­κής προ­στα­σί­ας.

Αντί­στοι­χα, σε πρό­σφα­το διε­θνές συ­νέ­δριο GIS (GISTAM 2025) πα­ρου­σιά­στη­κε με­λέ­τη για την προ­στα­σία της Με­σαιω­νι­κής Πόλης μέσω γε­ω­χω­ρι­κών ερ­γα­λεί­ων. Ωστό­σο, και αυτή η ερ­γα­σία δεν πε­ριε­λάμ­βα­νε την πα­ρά­με­τρο των short-term rentals. Η δη­μο­σί­ευ­ση στο Planning Practice and Research κα­λύ­πτει επο­μέ­νως ένα κενό στη διε­θνή βι­βλιο­γρα­φία, τεκ­μη­ριώ­νο­ντας για πρώτη φορά τον συ­σχε­τι­σμό Airbnb και πο­λι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς σε επί­πε­δο νη­σιού.

Εθνι­κός σχε­δια­σμός

Η με­λέ­τη υπο­γραμ­μί­ζει ότι η αντι­με­τώ­πι­ση των πιέ­σε­ων πρέ­πει να γίνει σε επί­πε­δο εθνι­κού σχε­δια­σμού. Οι συγ­γρα­φείς προ­τεί­νουν θε­σμο­θέ­τη­ση ει­δι­κών ρυθ­μί­σε­ων για τα νησιά, με όρια στη συ­γκέ­ντρω­ση βρα­χυ­χρό­νιων μι­σθώ­σε­ων σε κρί­σι­μες ζώνες και εν­σω­μά­τω­ση της πο­λι­τι­στι­κής διά­στα­σης στις πο­λι­τι­κές για τις χρή­σεις γης.

Στό­χος, σύμ­φω­να με την έρευ­να, είναι να προ­στα­τευ­τεί το πο­λι­τι­στι­κό από­θε­μα χωρίς να ανα­κο­πεί η του­ρι­στι­κή δρα­στη­ριό­τη­τα, που απο­τε­λεί βα­σι­κό πυ­λώ­να της το­πι­κής και εθνι­κής οι­κο­νο­μί­ας. Το GIS, το­νί­ζουν οι ερευ­νη­τές, μπο­ρεί να προ­σφέ­ρει τα ερ­γα­λεία ώστε ο σχε­δια­σμός να γίνει με με­τρή­σι­μα δε­δο­μέ­να και σαφή κρι­τή­ρια. Η εφαρ­μο­γή τέ­τοιων ερ­γα­λεί­ων θα επέ­τρε­πε στην πο­λι­τεία να πα­ρα­κο­λου­θεί τις με­τα­βο­λές στον χρόνο και να αξιο­λο­γεί την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τα των μέ­τρων που εφαρ­μό­ζει.