Απόφαση–σταθμός του Συμβουλίου της Επικρατείας για τις ανανεώσεις αδειών διαμονής αλλοδαπών

• Το ΣτΕ ξεκα­θα­ρί­ζει ότι ο έλεγχος της διετούς απου­σίας αλλο­δα­πών εκτεί­νε­ται σε ολό­κληρη τη δεκα­ε­τία ισχύος της άδειας δια­μο­νής

• Δίνει απά­ντηση σε αντι­κρουό­μενη νομο­λο­γία και επη­ρε­ά­ζει χιλιά­δες αιτή­σεις πολιτών τρίτων χωρών με δεκα­ε­τείς άδειες του παλαιού καθε­στώ­τος

Με την υπ’ αριθ. 1155/2025 απόφασή του, το Δ΄ Τμήμα του Συμ­βου­λίου της Επι­κρα­τείας, σε επτα­μελή σύνθεση, έδωσε ορι­στική λύση σε κρίσιμο νομικό ζήτημα που στα τελευ­ταία χρόνια είχε προ­κα­λέ­σει αντι­φα­τι­κές απο­φά­σεις των διοι­κη­τι­κών πρω­το­δι­κείων της χώρας. Το ζήτημα αφο­ρούσε τη χρονική περίοδο στην οποία πρέπει να εξε­τά­ζε­ται η προ­ϋ­πό­θεση της μη συνε­χούς απου­σίας άνω των δύο ετών από τη χώρα, όταν αλλο­δα­ποί κάτοχοι δεκα­ε­τούς άδειας δια­μο­νής –εκδο­θεί­σας βάσει του ν. 3386/2005– ζητούν ανα­νέ­ωση σε τριετή άδεια με βάση το άρθρο 138 παρ. 3β του ν. 4251/2014.

Το ΣτΕ έκρινε ότι η Διοί­κηση οφείλει να ελέγχει τη συν­δρομή της αρνη­τι­κής αυτής προ­ϋ­πό­θε­σης σε όλο το χρονικό διά­στημα της δεκα­ε­τούς άδειας που ανα­νε­ώ­νε­ται, και όχι μόνο στην τελευ­ταία πεντα­ε­τία πριν από την αίτηση, όπως ισχύει για το καθε­στώς του επί μακρόν δια­μέ­νο­ντος.

Η κρίση αυτή απο­τε­λεί νομο­λο­γιακό οδηγό και ανα­μέ­νε­ται να επη­ρε­ά­σει χιλιά­δες περι­πτώ­σεις αιτού­ντων που βρί­σκο­νται σε ανάλογη θέση.

Η υπόθεση που οδήγησε στην πρότυπη δίκη

Η αφε­τη­ρία της υπό­θε­σης βρί­σκε­ται στο Διοι­κη­τικό Πρω­το­δι­κείο Ρόδου, το οποίο με την απόφαση 29/2024 υπέβαλε στο ΣτΕ προ­δι­κα­στικό ερώτημα κατ’ εφαρ­μογή του άρθρου 1 ν. 3900/2010. Ο αιτών, πολίτης Αλβα­νίας, γεν­νη­θείς το 1975, είχε λάβει το 2012 δεκαετή άδεια δια­μο­νής με ισχύ έως τον Μάρτιο του 2022. Πριν από τη λήξη της, υπέβαλε αίτηση ανα­νέ­ω­σης για τριετή άδεια με σκοπό την άσκηση ανε­ξάρ­τη­της οικο­νο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας.

Η Απο­κε­ντρω­μένη Διοί­κηση Αιγαίου απέρ­ριψε την αίτηση, κρί­νο­ντας ότι ο ενδια­φε­ρό­με­νος είχε απου­σιά­σει από την Ελλάδα από τον Ιανουά­ριο 2013 έως τον Μάιο 2018, δηλαδή για περισ­σό­τερο από πέντε έτη, υπερ­βαί­νο­ντας το όριο της διετούς συνε­χούς απου­σίας. Παράλ­ληλα, δια­τά­χθηκε η οικειο­θε­λής ανα­χώ­ρησή του εντός 25 ημερών.

Το Πρω­το­δι­κείο, ανα­γνω­ρί­ζο­ντας ότι υπήρχαν δύο αντί­θε­τες τάσεις στη νομο­λο­γία (άλλες απο­φά­σεις έκριναν ότι ο έλεγχος αφορά όλη τη δεκα­ε­τία και άλλες ότι περιο­ρί­ζε­ται στην τελευ­ταία πεντα­ε­τία), έθεσε το ζήτημα στο ΣτΕ, ώστε να υπάρξει ενιαία απά­ντηση.

Το νομικό πλαίσιο  και η σύγκρουση  ερμη­νειών

Η παλαιά δεκα­ε­τής άδεια δια­μο­νής θεσπί­στηκε με τον ν. 3386/2005 και τρο­πο­ποι­ή­θηκε το 2008 με τον ν. 3731/2008. Προ­έ­βλεπε δυνα­τό­τητα ανα­νέ­ω­σης, υπό την προ­ϋ­πό­θεση ότι η διαμονή δεν είχε δια­κο­πεί με απουσία άνω των δύο συνα­πτών ετών.

Ο ν. 4251/2014 εισή­γαγε νέο καθε­στώς, μετα­φέ­ρο­ντας την Οδηγία 2003/109/ΕΚ για τον «επί μακρόν δια­μέ­νο­ντα», με πεντα­ετή συνε­χό­μενη νόμιμη διαμονή ως βασικό κρι­τή­ριο. Για τους κατό­χους των παλιών δεκα­ε­τών αδειών προ­βλέ­φθη­καν μετα­βα­τι­κές δια­τά­ξεις: η ανα­νέ­ωση να γίνεται καταρ­χήν με υπαγωγή στον επί μακρόν (άρθρο 138 παρ. 3α). Εάν όμως οι προ­ϋ­πο­θέ­σεις αυτές δεν πλη­ρού­νται, τότε παρέ­χε­ται η δυνα­τό­τητα τριε­τούς άδειας (άρθρο 138 παρ. 3β), υπό όρους που περι­λαμ­βά­νουν τη μη συνεχή απουσία άνω των δύο ετών.

Το ερμη­νευ­τικό ζήτημα ήταν εάν το χρονικό διά­στημα εξέ­τα­σης αυτής της διετούς απου­σίας περιο­ρί­ζε­ται στην τελευ­ταία πεντα­ε­τία, όπως συμ­βαί­νει στον επί μακρόν, ή αν καλύ­πτει όλη τη δεκα­ε­τία της άδειας που ανα­νε­ώ­νε­ται.

Η κρίση του ΣτΕ

Το ΣτΕ απο­φάν­θηκε ότι τα δύο εδάφια της παρα­γρά­φου 3 του άρθρου 138 θεσπί­ζουν δια­κριτά καθε­στώτα με δια­φο­ρε­τικά χρονικά όρια και δια­φο­ρε­τι­κές λογικές.

Για την ανα­νέ­ωση σε επί μακρόν (εδάφιο 3α) εφαρ­μό­ζε­ται το πεντα­ε­τές κρι­τή­ριο, ενώ για την τριετή ανα­νέ­ωση (εδάφιο 3β) πρέπει να ελεγ­χθεί αν ο αλλο­δα­πός διέκοψε τη διαμονή του με απουσία άνω των δύο συνεχών ετών καθ’ όλη τη διάρ­κεια της δεκα­ε­τούς άδειας.

Το Δικα­στή­ριο σημεί­ωσε ότι η δια­τή­ρηση αυτής της αυστη­ρό­τε­ρης προ­ϋ­πό­θε­σης εξυ­πη­ρε­τεί τον σκοπό της νομο­θε­σίας, δηλαδή τον έλεγχο της πραγ­μα­τι­κής σύν­δε­σης του αλλο­δα­πού με την Ελλάδα. Αν ο νομο­θέ­της επι­θυ­μούσε να περιο­ρί­σει τον έλεγχο μόνο στην τελευ­ταία πεντα­ε­τία, θα το είχε προ­βλέ­ψει ρητά.

Παράλ­ληλα, απέρ­ριψε τον ισχυ­ρι­σμό περί παρα­βί­α­σης της αρχής της ανα­λο­γι­κό­τη­τας, υπο­γραμ­μί­ζο­ντας ότι τα δύο καθε­στώτα (επί μακρόν και τριετής ανα­νέ­ωση) δεν είναι συγκρί­σιμα, αφού έχουν δια­φο­ρε­τι­κούς όρους και παρέ­χουν δια­φο­ρε­τικά δικαιώ­ματα.

Οι συνέ­πειες της από­φα­σης

Η απόφαση του ΣτΕ λει­τουρ­γεί ως δεσμευ­τική απά­ντηση για τα διοι­κη­τικά δικα­στή­ρια σε εκκρε­μείς και μελ­λο­ντι­κές υπο­θέ­σεις. Η νομο­λο­γία ενο­ποιεί­ται πλέον γύρω από τον κανόνα ότι για την τριετή ανα­νέ­ωση δεκα­ε­τούς άδειας δια­μο­νής ελέγ­χε­ται όλη η περί­ο­δος της δεκα­ε­τίας.

Αυτό σημαί­νει ότι πολίτες τρίτων χωρών που είχαν λάβει δεκα­ε­τείς άδειες και επι­θυ­μούν ανα­νέ­ωση πρέπει να απο­δεί­ξουν ότι δεν υπήρξε ούτε μία συνε­χό­μενη απουσία άνω των δύο ετών μέσα σε όλο το δεκα­ε­τές διά­στημα. Σε αντί­θετη περί­πτωση, η αίτηση απορ­ρί­πτε­ται και μπορεί να συνο­δεύ­ε­ται από διαταγή επι­στρο­φής.

Η υπόθεση επι­στρέ­φει στο Διοι­κη­τικό Πρω­το­δι­κείο Ρόδου για την περαι­τέρω εκδί­κασή της, όμως η γενική κατεύ­θυνση έχει ήδη δοθεί από το ανώτατο ακυ­ρω­τικό.