Beyond Borders: Οι εμπειρίες που συλλέξαμε από το Καστελλόριζο

΄Ένα ελι­κο­φόρο με το σήμα της Ολυ­μπια­κής που προ­σγειώ­νε­ται σ’ έναν στενό διά­δρομο. Ένα μικρό αερο­δρό­μιο, όπου οι άνθρω­ποι μας υπο­δέ­χο­νται με χαμό­γελο, και ένας δρόμος που μας οδηγεί στο «Κορδόνι». Έτσι απο­κα­λούν οι ντόπιοι την προ­κυ­μαία του λιμα­νιού τους, η οποία έχει σχήμα U. Στη δια­δρομή, μετά την πρώτη στροφή δια­κρί­νο­νται καθαρά τα χρω­μα­τι­στά σπίτια, αυτά τα εκλαϊ­κευ­μένα νεο­κλα­σικά με τις κερα­μο­σκε­πές που θαυ­μά­ζαμε άλλοτε στις καρτ-ποστάλ και τα ταυ­τί­ζαμε με το Καστελ­λό­ριζο, αλλά τώρα βρι­σκό­μα­στε εδώ, στο ακρι­τικό νησί που κινεί­ται στους φεστι­βα­λι­κούς ρυθμούς του Beyond Borders.

Ένα επε­τειακό Φεστι­βάλ

Είναι η δέκατη χρονιά που διορ­γα­νώ­νε­ται το Διεθνές Φεστι­βάλ Ντο­κι­μα­ντέρ Καστελ­λο­ρί­ζου από το Ελλη­νικό Ίδρυμα Ιστο­ρι­κών Μελετών. Σινεφίλ, δημιουρ­γοί και άνθρω­ποι της βιο­μη­χα­νίας του σινεμά συγκε­ντρώ­νο­νται σε αυτή την ακρι­τική γωνιά της Ελλάδας, και μαζί με ντό­πιους και επι­σκέ­πτες παρα­κο­λου­θούν ταινίες και ανταλ­λάσ­σουν απόψεις μετά το πέρας των προ­βο­λών. 42 φιλμ πρό­κει­ται να προ­βλη­θούν στις κινη­μα­το­γρα­φι­κές οθόνες που έχουν στηθεί στις πλα­τείες Ηρώου και Ποσει­δώ­νος, 18 από τα οποία συμ­με­τέ­χουν στο κυρίως δια­γω­νι­στικό τμήμα.

Προβολή στην πλατεία Ποσει­δώ­νος, μία από τις δύο τοπο­θε­σίες όπου στή­θη­καν κινη­μα­το­γρα­φι­κές οθόνες.

Στην τελετή έναρξης -όπου απηύ­θυνε χαι­ρε­τι­σμό ο διευ­θυ­ντής της «Καθη­με­ρι­νής», Αλέξης Παπα­χε­λάς, καθώς η εφη­με­ρίδα απο­τε­λεί τιμώ­μενο μέσο του Φεστιβάλ-, παρε­λαύ­νουν εικόνες από τις πρώτες διορ­γα­νώ­σεις, όταν το Beyond Borders βρι­σκό­ταν στα σπάρ­γανα, για να φτάσει σήμερα να συγκα­τα­λέ­γε­ται ανάμεσα στα τρία ποιο­τι­κό­τερα παγκο­σμίως, μετά από αυτά της Βενε­τίας και του Λοκάρνο, σύμφωνα με τη FIPRESCI (Παγκό­σμια Ομο­σπον­δία Κρι­τι­κών Κινη­μα­το­γρά­φου). Κρατάω την αφήγηση της προ­έ­δρου του Φεστι­βάλ, Ειρήνης Σαρί­ο­γλου, η οποία μοι­ρά­στηκε την προ­σπά­θειά της να γιγα­ντώ­σει αυτό το όραμα και να στρέφει με επιμονή και πείσμα τα βλέμ­ματα όλης της Ελλάδας στο Καστελ­λό­ριζο. Το μεγα­λύ­τερο όμως στοί­χημα βρί­σκε­ται στο να κατα­φέ­ρει τους ντό­πιους να αγκα­λιά­σουν το Φεστι­βάλ και να μην το θεωρούν «εξωτικό φρούτο». Η αλήθεια είναι πως παρα­τη­ρεί­ται μικρή κινη­τι­κό­τητα σε αυτό το κομμάτι. Κάποιοι από τους κατοί­κους αντι­λαμ­βά­νο­νται πως είμαστε εδώ για το Beyond Borders και μας ρωτούν ποιες ταινίες είδαμε.

Τις πρωινές ώρες, οι νεό­τε­ρες γενιές συμ­με­τέ­χουν στις παράλ­λη­λες δράσεις -όπως τα μαθή­ματα σκακιού που διορ­γα­νώ­νει ο Σκα­κι­στι­κός Όμιλος Ρόδου «Ιππότης» με τη συν­δρομή και δύο SenseRobot σκακιού, και οι εκπαι­δευ­τι­κές προ­βο­λές από το Φεστι­βάλ Κινη­μα­το­γρά­φου Χανίων-, ενώ οι μεγα­λύ­τε­ροι κάνουν μια στάση στην πλατεία Ποσει­δώ­νος, στην παρου­σί­αση του βιβλίου τεκ­μη­ρί­ω­σης της Αθηνάς Ταρ­σούλη με τίτλο «Καστελ­λό­ριζο», ακού­γο­ντας με μεγάλο ενδια­φέ­ρον την παρου­σί­αση της κ. Σαρί­ο­γλου και του συγ­γρα­φέα και δημο­σιο­γρά­φου Παύλου Μεθε­νίτη.

Μια εποχή που χάνεται

Σε ένα γει­το­νικό στον χώρο της παρου­σί­α­σης σπίτι, μια ηλι­κιω­μένη κάθεται στο πλα­τύ­σκαλο έχοντας την πόρτα ανοιχτή. Στο εσω­τε­ρικό δεσπό­ζουν οι φωτο­γρα­φίες ναυ­τι­κών και πλοίων από μια άλλη εποχή, τότε που το Καστελ­λό­ριζο ήταν ακμαία δύναμη στον χώρο της ναυ­τι­λίας και οι εφο­πλι­στές ζούσαν ακόμα στο νησί. Ακούει τις αφη­γή­σεις για τα πρόσωπα που χάθηκαν μέσα στον χρόνο, τα έθιμα και τις συνή­θειες που ατονούν όσο ερη­μώ­νει ο τόπος από τις επό­με­νες γενιές και για την πολύ­παθη ιστορία του εξαι­τίας των απα­νω­τών κατα­στρο­φών που υπέστη από τους κατα­κτη­τές. Μόλις τελειώ­νει η παρου­σί­αση, την ακούω να λέει: «Τα ξέρω όλα αυτά. Μου αρέσει όμως να τα ακούω. Θυμί­ζουν κάτι μακρινό που δεν υπάρχει πια». Κάνω να ρωτήσω το όνομά της, όμως δεν προ­λα­βαίνω, μπαίνει στο σπίτι και κλείνει την πόρτα πίσω της.

«Το μέλλον υφαίνει τη μνήμη» είναι το σλόγκαν της φετινής επε­τεια­κής διορ­γά­νω­σης του Beyond Borders.

Στην ίδια πλατεία προ­βάλ­λε­ται το ωριαίο ντο­κι­μα­ντέρ του Ιβάν Μπουτέλ «Kastellorizo: An island in the heart of the world», στο οποίο άνθρω­ποι του νησιού μιλούν στην κάμερα για τις δυσκο­λίες και τις προ­κλή­σεις της καθη­με­ρι­νό­τη­τας εκεί. Οι ντόπιοι θεατές ανα­γνω­ρί­ζουν οικεία πρόσωπα, εμείς οι ξενο­με­ρί­τες προ­σπα­θούμε να κατα­νο­ή­σουμε καλύ­τερα τον τόπο, μετα­φε­ρό­με­νοι με κάθε προβολή σε άλλους κόσμους, κοντι­νούς και μακρι­νούς.

Διευ­ρύ­νο­ντας τους ορί­ζο­ντες

Ανάμεσα στα παρα­δο­σιακά σπίτια παρα­κο­λου­θούμε σιω­πη­λοί το ντο­κι­μα­ντέρ της Ντανάι Ίλον «Rule of Stone». Η Καναδή σκη­νο­θέ­τιδα με ρίζες από το Ισραήλ ξεδι­πλώ­νει την αόρατη βία της αρχι­τε­κτο­νι­κής της Ιερου­σα­λήμ και τους τρόπους με τους οποίους η αισθη­τική της πόλης έχει παίξει ρόλο στη συστη­μα­τική δια­δι­κα­σία εκτο­πι­σμού Παλαι­στι­νίων από τις παρυφές των Ιερο­σο­λύ­μων και της Δυτικής Όχθης. Στο τέλος, ο Παλαι­στί­νιος φοι­τη­τής Γουαέλ Αμπούντ, της θέτει ερω­τή­σεις γύρω από το θέμα της ταινίας, με την ίδια να τονίζει ότι μέχρι πριν τη Νάκμπα η Ιερου­σα­λήμ ήταν μια πόλη όπου όλοι οι πλη­θυ­σμοί συμ­βί­ω­ναν αρμο­νικά.

Για μαγει­ρευτά, στην ταβέρνα «Τα πλα­τά­νια», δίπλα στον ναό του Αγίου Κων­στα­ντί­νου.

Στην άλλη πλευρά του Κορ­δο­νιού, στην πλατεία Ηρώου, μετα­φε­ρό­μα­στε στο ατελιέ του Κινέζου καλ­λι­τέ­χνη Σεν, στην Αυστρα­λία. Στο «Welcome to Babel», ο Τζέιμς Μπρά­ντλεϊ ακο­λου­θεί την πορεία του εμβλη­μα­τι­κού καλ­λι­τέ­χνη στη δημιουρ­γία ενός πίνακα – τυπο­γρα­φία που απο­τί­νει φόρο τιμής στην ιστορία του κομ­μου­νι­σμού τον 20ο αιώνα, συμπε­ρι­λαμ­βά­νο­ντας τις φωτει­νές και τις σκο­τει­νές στιγμές του, τις οποίες πολλοί ιστο­ρι­κοί και πολι­τι­κοί αντι­με­τω­πί­ζουν σαν να μη συνέ­βη­σαν ποτέ.

Για όσα λεπτά διαρ­κούν οι ταινίες, ταξι­δεύ­ουμε μακριά, κι ας ακούμε το κύμα να σκάει στις ακτές του λιμα­νιού. Είναι πραγ­μα­τικά μονα­δικό το περι­βάλ­λον στο οποίο προ­βάλ­λο­νται. Ακόμα πιο όμορφο είναι το αίσθημα του ανήκειν που δημιουρ­γεί­ται ανάμεσα σε ανθρώ­πους οι οποίοι ασχο­λού­νται με το σινεμά και παρα­κο­λου­θούν ντο­κι­μα­ντέρ. Το νησί είναι μικρό. Συνα­ντιό­μα­στε ξανά και ξανά στα γνωστά στέκια και μοι­ρα­ζό­μα­στε εντυ­πώ­σεις, ανταλ­λάσ­σουμε εμπει­ρίες, προ­τεί­νουμε στους ντό­πιους που συνα­ντάμε να έρθουν και αυτοί στις προ­βο­λές. Δεν ξέρω αν φταίει η κλίμακα του Καστελ­λό­ρι­ζου ή η ακρι­τική του θέση, αλλά αν κου­βα­λάω κάτι στις απο­σκευές της επι­στρο­φής είναι πως το νησί μοιάζει ιδανικό για να διευ­ρύ­νει κανείς τους ορί­ζο­ντές του.

Αν ταξι­δέ­ψετε στο Καστελ­λό­ριζο

Υπάρ­χουν τρεις αφε­τη­ρίες για το ταξίδι στο Καστελ­λό­ριζο: α) το λιμάνι του Πειραιά, απ’ όπου ανα­χω­ρεί το Blue Star Patmos, (β) το αερο­δρό­μιο Ελ. Βενι­ζέ­λος, με αερο­σκάφη της AEGEAN και της Olympic Air και ενδιά­μεσο σταθμό το αερο­δρό­μιο «Δια­γό­ρας» της Ρόδου, και γ) το λιμάνι της Ρόδου, απ’ όπου εκτε­λού­νται δρο­μο­λό­για με φέρι­μποτ και κατα­μα­ράν καθη­με­ρινά, εκτός Πέμπτης και Σαβ­βά­του.

Γλυπτά του καλ­λι­τέ­χνη Αλέ­ξαν­δρου Ζυγούρη βρί­σκο­νται στο αλσάκι μετά το ξενο­δο­χείο «Μεγίστη».

Για να ανα­κα­λύ­ψετε την πλούσια ιστορία του νησιού, από τα κλασικά χρόνια μέχρι τη Φρα­γκο­κρα­τία και την Τουρ­κο­κρα­τία, επι­σκε­φθείτε το Αρχαιο­λο­γικό Μουσείο που στε­γά­ζε­ται στο τμήμα του μεσαιω­νι­κού κάστρου του Αγίου Νικο­λάου. Εκτός από τα ευρή­ματα προη­γού­με­νων αιώνων, η τελευ­ταία αίθουσα του ορόφου είναι αφιε­ρω­μένη στη λαο­γρα­φία, με παρα­δο­σια­κές στολές του Καστελ­λό­ρι­ζου, κεντή­ματα και είδη λαϊκής τέχνης. Μάλιστα, σε τμήμα του μου­σείου γίνεται ανα­πα­ρά­σταση της κου­ζί­νας ενός λαϊκού σπι­τι­κού.

Οι λάτρεις της πεζο­πο­ρίας θα λατρέ­ψουν την ανάβαση στο Παλαιό­κα­στρο. Το αρχαιό­τερο μνημείο του νησιού είναι χτι­σμένο στον 3ο αι. π.Χ., στον λόφο Βίγλα. Το κάστρο χρη­σι­μο­ποι­ή­θηκε τόσο στην αρχαιό­τητα όσο και κατά την περίοδο της Ιτα­λο­κρα­τίας, όταν χτί­στη­καν πολυ­βο­λεία εντός των τειχών του. Εκεί βρί­σκο­νται οι εκκλη­σίες της Πανα­γιάς του Κάστρου, με μια βοτσα­λωτή αυλή που χρο­νο­λο­γεί­ται στο 1858, του Αγίου Στε­φά­νου και του Αγίου Νικο­λάου. Είναι προ­σβά­σιμο από χωμα­τό­δρομο, αλλά και από ένα μονο­πάτι μέτριας δυσκο­λίας που ξεκι­νάει από τον δρόμο του αερο­δρο­μίου. Λόγω της κλίσης του, η ανάβαση διαρκεί 45 λεπτά.

Πεζο­πο­ρία στο Παλαιό­κα­στρο, στην κορυφή του οποίου υπάρ­χουν τρεις εκκλη­σίες του 19ου αιώνα.

Όσο για κρυ­στάλ­λινα νερά, θα σας οδη­γή­σουν εκεί σκα­λο­πά­τια από διάφορα σημεία του Κορ­δο­νιού, κυρίως στην απόληξη του λιμα­νιού. Η θάλασσα είναι πεντα­κά­θαρη και προ­τεί­νε­ται για κολύμπι από τους ντό­πιους. Το ίδιο και στο λιμάνι του Μαν­δρα­κίου, με την ομώνυμη παραλία. Δια­φο­ρε­τικά, νοι­κιά­στε κάποιο θαλάσ­σιο ταξί στο λιμάνι (κόστος 15 ευρώ το άτομο) και απο­λαύ­στε μερικές ώρες χαλά­ρω­σης στη νήσο του Αγ. Γεωρ­γίου, όπου λει­τουρ­γεί και αναψυκτήριο-beach bar. Αν θέλετε να βιώσετε την εμπει­ρία της Μπλε Σπηλιάς, ενός ενάλιου σπη­λαίου όπου το φως του ήλιου δια­θλά­ται μέσα από τη θάλασσα και αντα­να­κλά­ται στο εσω­τε­ρικό βάφο­ντάς το με ένα μονα­δικό μπλε χρώμα, επι­σκε­φτείτε την τις πρώτες πρωινές ώρες, καθώς η φου­σκο­θα­λασ­σιά δεν επι­τρέ­πει την πρό­σβαση.

Οι επι­λο­γές για έξοδο, τέλος, είναι περιο­ρι­σμέ­νες. Ωστόσο, μην αμε­λή­σετε να δοκι­μά­σετε τα μαγει­ρευτά της ταβέρ­νας «Τα Πλα­τά­νια», πλησίον του ναού του Αγίου Κων­στα­ντί­νου, και τα θαλασ­σινά στο εστια­τό­ριο «Αλε­ξάν­δρα», στο λιμάνι. Τα καφέ «Stratos», «Aquarium» και «Meltemi» συγκε­ντρώ­νουν τους ντό­πιους, ενώ μια ενδια­φέ­ρουσα προ­σθήκη στην εστίαση είναι το «Mourayo», που προ­σφέ­ρει φοκά­τσια και χει­ρο­ποί­ητα γλυκά.

Πηγή: kathimerini.gr