Οι αγέρωχοι φωτεινοί φρουροί της ακτογραμμής – Οι φάροι της Δωδεκανήσου

΄Όλα τα κτί­σμα­τα υπάρ­χουν για να εξυ­πη­ρε­τούν έναν σκοπό που βρί­σκε­ται μέσα σε αυτά, εκτός από τους φά­ρους», έλεγε ο χα­ρι­σμα­τι­κός ει­κο­νο­γρά­φος και φα­ρο­λά­τρης Γήσης Πα­πα­γε­ωρ­γί­ου, ο οποί­ος έφυγε από τη ζωή πριν από δύο χρό­νια, στα 84 του. «Το κτί­σμα που λέ­γε­ται φάρος υπάρ­χει για να εξυ­πη­ρε­τεί κάτι που βρί­σκε­ται έξω και μα­κριά από αυτόν», συ­μπλή­ρω­νε ποι­η­τι­κά. Αγά­πη­σε τους μο­να­χι­κούς φρου­ρούς των θα­λασ­σών υπη­ρε­τώ­ντας στην Υπη­ρε­σία Φάρων του Πο­λε­μι­κού Ναυ­τι­κού, όπου διε­τέ­λε­σε υπο­διευ­θυ­ντής στις αρχές της δε­κα­ε­τί­ας του ’80, ει­κο­νο­γρα­φώ­ντας σιγά σιγά το σύ­νο­λο των επι­τη­ρού­με­νων φάρων μας, εκεί­νων δη­λα­δή που για τη λει­τουρ­γία τους είναι απα­ραί­τη­τη η πα­ρου­σία του φα­ρο­φύ­λα­κα.

«Κάθε ένας είναι δια­φο­ρε­τι­κός και η όψη του αλ­λά­ζει μαζί με τον καιρό και την ώρα της ημέ­ρας», το­νί­ζει ο αρ­χι­πλοί­αρ­χος Ευ­στά­θιος Παπ­πής.

Με τις πολύ λε­πτές γραμ­μές του ρα­πι­δο­γρά­φου του, τις ακουα­ρέ­λες του και με τη φα­νε­ρή αγάπη του για το αντι­κεί­με­νο, πα­ρου­σί­α­σε τη δου­λειά του σε μια πο­λυ­τε­λή έκ­δο­ση («Πέ­τρι­νοι φάροι», εκδ. Αμμος, 1996) που απο­δεί­χτη­κε ιδιαί­τε­ρα δη­μο­φι­λής. Φά­νη­κε έτσι πως το ευ­ρύ­τε­ρο κοινό εν­δια­φέ­ρε­ται να μάθει πε­ρισ­σό­τε­ρα για αυτά τα μο­να­χι­κά κτί­σμα­τα, που τις πε­ρισ­σό­τε­ρες φορές τού είναι άγνω­στα, κρυ­πτι­κά και αι­νιγ­μα­τι­κά, έτσι όπως στέ­κο­νται στα πιο απο­μα­κρυ­σμέ­να ση­μεία.

Υπάρ­χουν, φυ­σι­κά, και φάροι «αστι­κοί»: στην Κακή Κε­φα­λή της Χαλ­κί­δας, το φως που επι­βλέ­πει τα «τρελά νερά» του Ευ­ρί­που λά­μπει μέσα στον αστι­κό ιστό, ενώ οι φάροι στα λι­μά­νια των Χα­νί­ων, του Ρε­θύ­μνου ή της Αλε­ξαν­δρού­πο­λης απο­τε­λούν διά­ση­μα άμεσα ανα­γνω­ρί­σι­μα το­πό­ση­μα. Ηταν όμως χάρη στο σπου­δαίο έργο του Πα­πα­γε­ωρ­γί­ου που μπό­ρε­σε –για πρώτη φορά στην εγ­χώ­ρια βι­βλιο­γρα­φία– ο κα­θέ­νας από εμάς να φτά­σει έως τους φά­ρους των αμέ­τρη­των βρα­χο­νη­σί­δων ή σε από­κρη­μνα, δυ­σπρό­σι­τα ακρω­τή­ρια – ακόμη και να δει τον φάρο του Πα­νόρ­μου στην Τήνο «ανα­στη­λω­μέ­νο» με πε­νά­κι πάνω στο χαρτί.

Εξω­στρέ­φεια

Η Υπη­ρε­σία Φάρων συ­νε­χί­ζει τα τε­λευ­ταία χρό­νια αυτήν την τάση εξω­στρέ­φειας, ανοί­γο­ντας κά­ποιους φά­ρους για το κοινό κατά την Πα­γκό­σμια Ημέρα Φάρων, την τρίτη Κυ­ρια­κή του Αυ­γού­στου. Αύριο λοι­πόν, 18 από τους συ­νο­λι­κά 120 πα­ρα­δο­σια­κούς πέ­τρι­νους φά­ρους θα πε­ρι­μέ­νουν τους πο­λί­τες για να γνω­ρί­σουν από κοντά την ιδιαί­τε­ρη αρ­χι­τε­κτο­νι­κή τους, το έργο τους και τους αν­θρώ­πους τους. «Η επι­λο­γή είναι απο­τέ­λε­σμα προ­σε­κτι­κού σχε­δια­σμού, με γνώ­μο­να τόσο την ασφά­λεια όσο και την ανά­δει­ξη της φα­ρι­κής μας κλη­ρο­νο­μιάς», λέει ο διοι­κη­τής της υπη­ρε­σί­ας, αρ­χι­πλοί­αρ­χος Ευ­στά­θιος Παπ­πής.

Ο ίδιος έχει επι­σκε­φθεί δε­κά­δες φά­ρους σε όλη την επι­κρά­τεια. «Κάθε ένας είναι δια­φο­ρε­τι­κός και η όψη του αλ­λά­ζει μαζί με τον καιρό και την ώρα της ημέ­ρας. Αλλος με υπο­δέ­χτη­κε με το απαλό ηλιο­βα­σί­λε­μα του Ιο­νί­ου, άλλος με τον χει­μω­νιά­τι­κο βοριά του Αι­γαί­ου. Με­τα­ξύ εκεί­νων που είχα την ευ­και­ρία να επι­θε­ω­ρή­σω στο πλαί­σιο των κα­θη­κό­ντων μου, ξε­χω­ρι­στή θέση έχει ο φάρος Τουρ­λί­της στη Χώρα της Αν­δρου. Πρό­κει­ται για έναν από τους πιο εμ­βλη­μα­τι­κούς φά­ρους της χώρας μας· είναι μο­να­δι­κός στην Ελ­λά­δα, χτι­σμέ­νος επάνω σε ένα βράχο μέσα στη θά­λασ­σα, λίγα μόλις μέτρα από το λι­μά­νι».

Tι κάνει το φα­ρι­κό μας δί­κτυο ξε­χω­ρι­στό; Ας δούμε πρώτα κά­ποια εν­δει­κτι­κά νού­με­ρα: Η Υπη­ρε­σία Φάρων έχει υπό την ευ­θύ­νη της 1.646 πυρ­σούς, εκ των οποί­ων 280 είναι στα­θε­ροί φάροι, 1.217 ανα­λα­μπό­ντες φανοί και 145 φω­το­ση­μα­ντή­ρες. «Το δί­κτυό μας είναι μο­να­δι­κό στον κόσμο λόγω της γε­ω­γρα­φί­ας μας», θα μας εξη­γή­σει ο διοι­κη­τής. «Η Ελ­λά­δα, με χι­λιά­δες νησιά, νη­σί­δες και βρα­χο­νη­σί­δες, απαι­τεί ένα δί­κτυο ακρι­βεί­ας, που να εγ­γυά­ται ασφα­λείς διαύ­λους σε μία από τις πιο πο­λυ­σύ­χνα­στες και γε­ω­στρα­τη­γι­κά κρί­σι­μες θα­λάσ­σιες πε­ριο­χές», συ­μπλη­ρώ­νει.

Ο φάρος που δε­σπό­ζει στο Ταί­να­ρο θε­ω­ρεί­ται ένας από τους πιο επι­βλη­τι­κούς σε όλη την Ελ­λά­δα. Τα ηλε­κτρο­νι­κά συ­στή­μα­τα μπο­ρεί να πα­ρου­σιά­σουν βλά­βες, αλλά το φως του φάρου θα είναι πάντα άσβε­στο και ορατό, για να κα­θο­δη­γεί τα παι­διά της θά­λασ­σας.

[Shutterstock]

Ο κ. Παπ­πής μάς γυ­ρί­ζει πίσω στα θε­μέ­λια του δι­κτύ­ου και στον Συ­ρια­νό αντι­ναύ­αρ­χο Στυ­λια­νό Λυ­κού­δη, ιδρυ­τή και θε­με­λιώ­τη της Υπη­ρε­σί­ας Φάρων. «Ο Λυ­κού­δης, βλέ­πο­ντας την ανά­γκη για ασφά­λεια στους διά­σπαρ­τους ελ­λη­νι­κούς θα­λάσ­σιους δρό­μους, υλο­ποί­η­σε ένα εκτε­τα­μέ­νο πρό­γραμ­μα κα­τα­σκευ­ής, ανα­καί­νι­σης και εκ­συγ­χρο­νι­σμού φάρων το οποίο είχε σχε­δια­στεί από την εποχή του Τρι­κού­πη. Μέχρι το 1940 είχε δη­μιουρ­γή­σει ένα δί­κτυο άνω των 1.000 πυρ­σών, με τον πιο σύγ­χρο­νο εξο­πλι­σμό της επο­χής. Το έργο του δεν ήταν απλώς τε­χνι­κό, καθώς απαι­τού­σε επι­μο­νή απέ­να­ντι σε πε­ριο­ρι­σμέ­νους πό­ρους και δύ­σβα­τα ση­μεία. Κάθε φάρος που στή­θη­κε εκεί­νη την πε­ρί­ο­δο ήταν απο­τέ­λε­σμα συν­δυα­σμού ναυ­τι­κής γνώ­σης, τε­χνι­κής ακρί­βειας και αντο­χής στις κα­κου­χί­ες».

Ο Β΄ Πα­γκό­σμιος Πό­λε­μος άφησε στους φά­ρους μας ένα βαθύ χνάρι. Κατά την κα­το­χή, οι ναζί κα­τέ­στρε­ψαν ή λε­η­λά­τη­σαν ένα ση­μα­ντι­κό κομ­μά­τι του δι­κτύ­ου. Φανοί αφαι­ρέ­θη­καν, μη­χα­νι­σμοί δια­λύ­θη­καν, αλλά και σχε­δόν το σύ­νο­λο των κτι­σμά­των υπέ­στη βομ­βαρ­δι­σμούς και δο­λιο­φθο­ρές – είτε από τους Γερ­μα­νούς είτε από τους Αγ­γλους. Οι θα­λάσ­σιοι δρό­μοι ήταν σκο­τει­νοί, με με­γά­λα τμή­μα­τα του Αι­γαί­ου και του Ιο­νί­ου να έχουν μεί­νει χωρίς αξιό­πι­στη σή­μαν­ση. Από το 1949 έως το 1953, το Πο­λε­μι­κό Ναυ­τι­κό ξε­κί­νη­σε ένα τι­τά­νιο έργο απο­κα­τά­στα­σης και μέσα σε λίγα χρό­νια όχι μόνον επι­διορ­θώ­θη­καν οι ζη­μιές, αλλά και το δί­κτυο εκ­συγ­χρο­νί­στη­κε.

Κό­ντρα στο ρεύμα

Σή­με­ρα, οι φθο­ρές του και­ρού και του χρό­νου σε πολλά από τα κτί­σμα­τα, καθώς και η πα­λαιό­τη­τά τους, σε συν­δυα­σμό με τη συχνά δυ­σπρό­σι­τη το­πο­θε­σία τους, εκτο­ξεύ­ουν το κό­στος και την πο­λυ­πλο­κό­τη­τα της συ­ντή­ρη­σης. Οι άν­θρω­ποι της φα­ρι­κής υπη­ρε­σί­ας πα­λεύ­ουν να κρα­τή­σουν το φως αναμ­μέ­νο. «Το 2024, με δύο με­γά­λες εν πλω απο­στο­λές και 535 τε­χνι­κές επι­χει­ρή­σεις, συ­ντη­ρή­σα­με εκα­το­ντά­δες φά­ρους σε δυ­σπρό­σι­τα ση­μεία. Πα­ράλ­λη­λα, προ­χω­ρά­με σε πρό­γραμ­μα εκ­συγ­χρο­νι­σμού, που πε­ρι­λαμ­βά­νει την το­πο­θέ­τη­ση συ­στη­μά­των Δια­δι­κτύ­ου σε επι­λεγ­μέ­νους φά­ρους, καθώς και την ανά­πτυ­ξη κε­ντρι­κού συ­στή­μα­τος ελέγ­χου ολό­κλη­ρου του φα­ρι­κού δι­κτύ­ου, ώστε να πα­ρα­κο­λου­θεί­ται σε πραγ­μα­τι­κό χρόνο η λει­τουρ­γία κάθε πυρ­σού. Ωστό­σο, όσο και να προ­ο­δεύ­ει η τε­χνο­λο­γία, η ψυχή των φάρων θα είναι πάντα οι φα­ρο­φύ­λα­κες και οι φα­ρο­τε­χνί­τες μας», ση­μειώ­νει ο κ. Παπ­πής.

Οι φα­ρο­φύ­λα­κες, με την αυ­το­μα­το­ποί­η­ση της δε­κα­ε­τί­ας του ’80, άρ­χι­σαν να χά­νο­νται. Σή­με­ρα, 62 φάροι πα­ρα­μέ­νουν στε­λε­χω­μέ­νοι. Εκεί υπη­ρε­τούν, συχνά σε συν­θή­κες απο­μό­νω­σης και ακραία και­ρι­κά φαι­νό­με­να, φα­ρο­φύ­λα­κες που είναι ταυ­τό­χρο­να τε­χνι­κοί και συ­ντη­ρη­τές – πολ­λές φορές οι μόνοι δη­μό­σιοι λει­τουρ­γοί σε ολό­κλη­ρη την πε­ριο­χή. «Στην εποχή των GPS και των δο­ρυ­φο­ρι­κών χαρ­τών, κά­ποιοι ίσως θε­ω­ρούν ότι οι φάροι είναι πα­ρελ­θόν», κα­τα­λή­γει ο διοι­κη­τής, λέ­γο­ντας κάτι που όλοι οι ναυ­τιλ­λό­με­νοι έχουν βιώ­σει κά­ποια στιγ­μή εν πλω: «Τα ηλε­κτρο­νι­κά συ­στή­μα­τα μπο­ρεί να πα­ρου­σιά­σουν βλά­βες ή πα­ρεμ­βο­λές. Τότε το φως του φάρου, ανε­ξάρ­τη­το, αδιά­λει­πτο, άμεσα ορατό και ανα­γνω­ρί­σι­μο από το στίγ­μα του, θα δεί­ξει τον δρόμο». Είναι, με άλλα λόγια, αυτό που είχε πει ο Γήσης Πα­πα­γε­ωρ­γί­ου: «Ο φάρος υπάρ­χει για να προ­στα­τεύ­ει τα παι­διά της θά­λασ­σας, ανε­ξάρ­τη­τα από τη θρη­σκεία και το χρώμα τους. Και αυτό είναι κάτι που του δίνει μια ιε­ρό­τη­τα».

Οι  Φάροι της Δω­δε­κα­νή­σου

1.    ΦΑΡΟΣ ΚΑΝ­ΔΕΛ­ΛΙΟΥ­ΣΑΣ

Ο φάρος αυτός κα­τα­σκευά­στη­κε το 1890 από την Γαλ­λι­κή εται­ρεία Οθω­μα­νι­κών φάρων. Το ύψος του πύρ­γου του ειναι 10 μέτρα και τό εστια­κό του ύψος είναι 55 μέτρα.Είναι εγκα­τε­στη­μέ­νος στην νη­σί­δα Καν­δε­λιούσ­σα των Δω­δε­κα­νή­σων ΝΔ από την Νί­συ­ρο. Η πρό­σβα­ση στον φάρο γί­νε­ται με σκά­φος από την Νί­συ­ρο ή την Τήλο.

 

2.   ΦΑΡΟΣ ΑΓΙΟΥ ΝΙ­ΚΟ­ΛΑ­ΟΥ ΡΟΔΟΥ

Ο φάρος αυτός κα­τα­σκευά­στη­κε το 1863 από την Γαλ­λι­κή Εται­ρεία Φάρων. Το ύψος του πύρ­γου του είναι 6 μέτρα και τό εστια­κό του ύψος είναι 24 μέτρα.Το φρού­ριο του Αγίου Νι­κο­λά­ου επάνω στο οποίο κτί­στη­κε ο φάρος το κα­τα­σκεύ­α­σαν οι Ιπ­πό­τες της Ρόδου το 1464 σε αυτή τη θέση που δε­σπό­ζει στο λι­μά­νι της Ρόδου. Πήρε το όνομα του από την εκ­κλη­σία του Αγίου Νι­κο­λά­ου που υπήρ­χε στο ίδιο ση­μείο. Τον Φάρο και το κά­στρο του Αγίου Νι­κο­λά­ου θα τα βρεί­τε εύ­κο­λα καθώς βρί­σκο­νται στη δεξιά άκρη στο λι­μά­νι Μα­ντρά­κι, στη πόλη της Ρόδου. Εντά­χθη­κε στο Ελ­λη­νι­κό φα­ρι­κό δί­κτυο το 1947 με την προ­σάρ­τη­ση των Δω­δε­κα­νή­σων.

3.  ΦΑΡΟΣ ΠΡΑ­ΣΟ­ΝΗ­ΣΙ ΡΟΔΟΥ

Ο φάρος βρί­σκε­ται στο νο­τιό­τε­ρο ση­μείο της νήσου Ρόδου, επί του ακρω­τη­ρί­ου Πρα­σο­νή­σι που συν­δέ­ε­ται με το υπό­λοι­πο νησί με μια αμ­μώ­δη γλώσ­σα ξηράς. Κα­τα­σκευά­στη­κε το 1890 από τη “Γαλ­λι­κή Εται­ρεία Οθω­μα­νι­κών Φάρων”. Εξέ­πε­μπε μια λευκή ανα­λα­μπή ενα­λασ­σό­με­νη με μια ερυ­θρά κάθε ένα λεπτό, ενώ η φω­το­βο­λία του έφτα­νε τα 21 ναυ­τι­κά μίλια. Από το 1912 ως το 1943 βρέ­θη­κε υπό Ιτα­λι­κή διοί­κη­ση, μετά την κα­τά­λη­ψη των Δω­δε­κα­νή­σων από την Ιτα­λία. Έπει­τα Γερ­μα­νι­κή και Αγ­γλι­κή. Κατά τη διάρ­κεια του Δευ­τέ­ρου Πα­γκο­σμί­ου Πο­λέ­μου πα­ρέ­μει­νε σβη­στός. Το 1947, με την ένωση των Δω­δε­κα­νή­σων με την Ελ­λά­δα εντά­χθη­κε στο Ελ­λη­νι­κό φα­ρι­κό δί­κτυο.  Το 1948 στα πλαί­σια της ανα­συ­γκρό­τη­σης του Ελ­λη­νι­κού Φα­ρι­κού δι­κτύ­ου, επα­να­λει­τούρ­γη­σε το 1948 με την το­πο­θέ­τη­ση προ­σω­ρι­νού αυ­τό­μα­του πυρ­σού ασε­τυ­λί­νης, μέχρι το 1952, οπότε το­πο­θε­τή­θη­καν νέα φω­τι­στι­κά μη­χα­νή­μα­τα και λει­τούρ­γη­σε ως επι­τη­ρού­με­νος με πηγή ενέρ­γειας το πε­τρέ­λαιο. Το 1986 ο φάρος αυ­το­μα­το­ποι­ή­θη­κε με σύγ­χρο­να μη­χα­νή­μα­τα ηλια­κής ενέρ­γειας με χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό τέσ­σε­ρις λευ­κές ανα­λα­μπές ανά 30 δευ­τε­ρό­λε­πτα και φω­το­βο­λία 17 ν.μ.  Το 1996 επι­σκευά­στη­κε από το Πο­λε­μι­κό Ναυ­τι­κό.

Ο πύρ­γος του φάρου είναι λι­θό­κτι­στος κυ­λιν­δρι­κός, με ύψος 11 μέτρα, βρί­σκε­ται στη συ­νέ­χεια της οι­κί­ας των φα­ρο­φυ­λά­κων και έχει εστια­κό ύψος (το ύψος από την επι­φά­νεια της θά­λασ­σας ως τη φω­τι­στι­κή πηγή) 65 μέτρα. Η οικία είναι ισό­γεια, απο­τε­λού­με­νη από τέσ­σε­ρα δω­μά­τια και κου­ζί­να.

Το 2017 κη­ρύ­χθη­κε δια­τη­ρη­τέο μνη­μείο εκτός από τις νε­ώ­τε­ρες επεμ­βά­σεις (δεύ­τε­ρο φα­ρό­σπι­το).

4.    ΦΑΡΟΣ ΚΑ­ΛΟ­ΛΙ­ΜΝΟΣ

Ο φάρος αυτός κα­τα­σκευά­στη­κε το 1864 από την Γαλ­λι­κή εται­ρεία Οθω­μα­νι­κών φάρων. Το ύψος του πύρ­γου του ειναι 6 μέτρα και τό εστια­κό του ύψος είναι 70 μέτρα. Είναι εγκα­τε­στη­μέ­νος πάνω στο νη­σά­κι Κα­λό­λι­μνο των Δω­δε­κα­νή­σων στα ΒΑ της Κα­λύ­μνου δίπλα από τα Ίμια. Εντά­χθη­κε στο Ελ­λη­νι­κό φα­ρι­κό δί­κτυο το 1947 με την εν­σω­μά­τω­ση των Δω­δε­κα­νή­σων. Η πρό­σβα­ση στον φάρο γί­νε­ται με σκά­φος από την πρω­τεύ­ου­σα της Κα­λύ­μνου Ποθέα ή Πόθια.

 

5. ΦΑΡΟΣ – ΣΤΡΟΓ­ΓΥ­ΛΗ

Πρω­το­λει­τούρ­γη­σε το 1910 όταν τα νησιά της Δω­δε­κα­νή­σου ήταν υπό την προ­στα­σία της Ιτα­λί­ας. Εντά­χθη­κε στο Ελ­λη­νι­κό Φα­ρι­κό Δί­κτυο το 1947. Στη διάρ­κεια του 2ου Πα­γκο­σμί­ου Πο­λέ­μου πα­ρέ­μει­νε σβη­στός. Επα­να­λει­τούρ­γη­σε το 1948 στα πλαί­σια της ανα­συ­γκρό­τη­σης του φα­ρι­κού δι­κτύ­ου, με πηγή ενέρ­γειας το πε­τρέ­λαιο. Το 1987 τα μη­χα­νή­μα­τα πε­τρε­λαί­ου αντι­κα­τα­στά­θη­καν και ο φάρος λει­τούρ­γη­σε ως αυ­τό­μα­τος ηλια­κός με χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό μια λευκή ανα­λα­μπή ανά 5δλ και φω­το­βο­λία 17ν.μ.

Το κτί­ριο είναι μια ισό­γειος οικία απο­τε­λού­με­νη από τρία υπνο­δω­μά­τια, διά­δρο­μο και μα­γει­ρείο. Πλη­σί­ον της οι­κί­ας υπάρ­χει κλί­βα­νος, απο­θή­κη και WC. Όλα τα οι­κή­μα­τα είναι πε­ρι­στοι­χι­σμέ­να με λι­θο­δο­μή 0,45m . Ο πύρ­γος είναι στρογ­γυ­λός και λι­θό­κτι­στος ύψους 4,3m και δια­μέ­τρου εσω­τε­ρι­κής 1m.

Ο Φάρος βρί­σκε­ται στον ομώ­νυ­μο νη­σά­κι νο­τιο­α­να­το­λι­κά του Κα­στε­λό­ρι­ζου, σε εστια­κό ύψος 107m και η πρό­σβα­ση γί­νε­ται με πλωτό σκά­φος από τον λι­μέ­να του Κα­στε­λό­ρι­ζου και από εκεί με βατό μο­νο­πά­τι διάρ­κειας 30 λε­πτών.

 

Πηγή: kathimerini.gr