Θοδωρής Γιάνναρος: Η φωτιά δεν είναι πια μόνο καλοκαιρινή, είναι διαρκής απειλή

Τα τελευ­ταία χρόνια κ. Γιάν­ναρε, η Ελλάδα βιώνει ολοένα και συχνό­τερα ακραίες συν­θή­κες ξηρα­σίας και πλημ­μυ­ρι­κών φαι­νο­μέ­νων που σχε­τί­ζο­νται άμεσα με την κλι­μα­τική κρίση. Τι περι­μέ­νετε στο μέλλον, αν δεν παρέμ­βουμε στρα­τη­γικά;

Πράγ­ματι, τα τελευ­ταία χρόνια κα Παμπρή, έχει αυξηθεί σημα­ντικά η συχνό­τητα και η σφο­δρό­τητα ακραίων και­ρι­κών φαι­νο­μέ­νων ως άμεσο απο­τέ­λε­σμα της κλι­μα­τι­κής κρίσης. Η νέα αυτή πραγ­μα­τι­κό­τητα που καλού­μα­στε να αντι­με­τω­πί­σουμε θέτει ως άμεση προ­τε­ραιό­τητα την ενί­σχυση της ανθε­κτι­κό­τη­τας και της προ­σαρ­μο­γής των κοι­νο­τή­των μας. Με απλά λόγια, θα πρέπει να θωρα­κί­σουμε τις κοι­νό­τη­τες μας με τρόπους που να τις καθι­στούν περισ­σό­τερο ανθε­κτι­κές απέ­να­ντι στις προ­κλή­σεις του ακραίου καιρού, μειώ­νο­ντας τις επι­ζή­μιες και συχνά κατα­στρο­φι­κές επι­πτώ­σεις αυτού. Σε αυτή την κατεύ­θυνση, θα πρέπει να επεν­δύ­σουμε ουσια­στικά και ειλι­κρινά στην εφαρ­μογή συστη­μά­των έγκαι­ρης προει­δο­ποί­η­σης που θα είναι άμεσα συν­δε­δε­μένα με συγκε­κρι­μέ­νες ενέρ­γειες των μηχα­νι­σμών πολι­τι­κής προ­στα­σίας και των οποίων η πλη­ρο­φο­ρία θα είναι άμεσα προ­σβά­σιμη σε όλους τους πολίτες. Εξίσου σημα­ντικό είναι να επεν­δύ­σουμε στην από­κτηση παι­δείας πολι­τι­κής προ­στα­σίας. Με άλλα λόγια, θα πρέπει όλοι οι πολίτες να εκπαι­δεύ­ο­νται, ήδη από το νηπια­γω­γείο, στο πώς αντι­δρούμε σε περί­πτωση εκδή­λω­σης ενός ακραίου και­ρι­κού φαι­νο­μέ­νου. Με το ρυθμό που εξε­λίσ­σε­ται η κλι­μα­τική κρίση, κάθε ημέρα που καθυ­στε­ρούμε την εφαρ­μογή των παρα­πάνω στρα­τη­γι­κών μέτρων θα μας φέρνει και πιο κοντά σε περισ­σό­τε­ρες και μεγα­λύ­τε­ρες κατα­στρο­φές. Βρι­σκό­μα­στε δυστυ­χώς σε ένα σημείο όπου, ακόμα και εάν αύριο στα­μα­τούσε με κάποιο μαγικό τρόπο η παγκό­σμια υπερ­θέρ­μανση, θα πρέπει να ζήσουμε με τις επι­πτώ­σεις της κλι­μα­τι­κής αλλαγής για αρκετά ακόμη χρόνια.

Ποιες είναι οι βασικές μακρο­πρό­θε­σμες τάσεις που παρα­τη­ρείτε σε σχέση με την κλι­μα­τική αλλαγή και τη συχνό­τητα των πυρ­κα­γιών στο Αιγαίο;

Αρχικά, είναι πολύ σημα­ντικό να ξεκα­θα­ρί­σουμε τη σχέση της κλι­μα­τι­κής αλλαγής με τις δασικές πυρ­κα­γιές. Η κλι­μα­τική αλλαγή είναι υπεύ­θυνη για τη δημιουρ­γία ενός περι­βάλ­λο­ντος που είναι σήμερα περισ­σό­τερο «φιλικό» στη φωτιά σε σύγκριση με το παρελ­θόν ––οι θερ­μό­τε­ρες και ξηρό­τε­ρες συν­θή­κες αφενός καθι­στούν τη βλά­στηση περισ­σό­τερο ευάλωτη στην έναρξη πυρ­κα­γιών και αφε­τέ­ρου βοηθούν τη φωτιά να αποκτά μεγα­λύ­τε­ρες εντά­σεις. Ωστόσο, η κλι­μα­τική αλλαγή δεν ευθύ­νε­ται για τις ενάρ­ξεις πυρ­κα­γιών ––για αυτές, υπεύ­θυ­νος είναι στη συντρι­πτική τους πλειο­ψη­φία ο άνθρω­πος. Εστιά­ζο­ντας τώρα στα δεδο­μένα σχετικά με τη δρα­στη­ριό­τητα των πυρ­κα­γιών στο Αιγαίο, αυτό που κατα­γρά­φουμε από το 2000 μέχρι το 2024 είναι μια μικρή μείωση στον μέσο ετήσιο αριθμό των ενάρ­ξεων πυρ­κα­γιών εντός της αντι­πυ­ρι­κής περιό­δου, με ταυ­τό­χρονη όμως μικρή αύξηση στο μέσο ετήσιο αριθμό των καμένων στρεμ­μά­των. Με άλλα λόγια, παρότι φαί­νε­ται ότι περιο­ρί­ζο­νται οι ενάρ­ξεις, οι συν­θή­κες είναι πλέον τέτοιες που κάποια περι­στα­τικά μπορούν ευκο­λό­τερα να ξεφύ­γουν και να μετα­τρα­πούν σε κατα­στρο­φι­κές πυρ­κα­γιές.

Ο συν­δυα­σμός υψηλών θερ­μο­κρα­σιών κι έντονης ξηρα­σίας τους καυτούς μήνες Ιούλιο, Αύγου­στο και Σεπτέμ­βριο επι­δει­νώ­νει σημα­ντικά το πυρο­με­τε­ω­ρο­λο­γικό δυνα­μικό σε περιο­χές όπως το Νότιο Αιγαίο; Προ­φα­νώς οι περιο­χές που είναι πιο ευά­λω­τες λόγω μειω­μέ­νων υδά­τι­νων πόρων στη Ρόδο είναι τα «καμένα». Όμως ο δασικός όγκος εντο­πί­ζε­ται πλέον στα δυτικά του νησιού. Πόσο προ­βλέ­ψι­μες μπορεί να είναι αυτές οι συν­θή­κες;

Από την ανάλυση των δια­θέ­σι­μων στοι­χείων σχετικά με την πορεία των πυρο­με­τε­ω­ρο­λο­γι­κών συν­θη­κών στην Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου από τον Οκτώ­βριο 2024 έως τον Ιούλιο 2025, και λαμ­βά­νο­ντας υπόψη τις επο­χι­κές εκτι­μή­σεις για τις συν­θή­κες που θα επι­κρα­τή­σουν τον Αύγου­στο και το Σεπτέμ­βριο 2025, ανα­μέ­νουμε ακραίο πυρο­με­τε­ω­ρο­λο­γικό δυνα­μικό. Θα πρέπει ωστόσο να σημειώ­σουμε ότι το πυρο­με­τε­ω­ρο­λο­γικό δυνα­μικό δεν εκτιμά εάν και πόσες πυρ­κα­γιές θα εκδη­λω­θούν, αλλά πόσο ευνοϊ­κές θα είναι οι συν­θή­κες ώστε εάν εκδη­λω­θούν πυρ­κα­γιές, αυτές να είναι ευκο­λό­τερο να κατα­στούν ανε­ξέ­λεγ­κτες και δυνη­τικά κατα­στρο­φι­κές. Σήμερα λοιπόν, έχουμε τα εργα­λεία εκείνα που απαι­τού­νται ώστε να μπο­ρούμε να εκτι­μούμε αυτό τον κίνδυνο και επο­μέ­νως να ενι­σχύ­ουμε την ετοι­μό­τητα μας.

Βλέ­πουμε ότι οι δασικές πυρ­κα­γιές δεν είναι πλέον εποχικό φαι­νό­μενο. Τι δεί­χνουν τα στοι­χεία για τη μετα­βολή της διάρ­κειας της αντι­πυ­ρι­κής περιό­δου και ποια είναι τα βασικά δεδο­μένα που κοιτάτε καθη­με­ρινά για να εκτι­μή­σετε τον κίνδυνο πυρ­κα­γιάς;

Από την ανάλυση των επί­ση­μων δεδο­μέ­νων κατα­γρα­φής περι­στα­τι­κών πυρ­κα­γιών του Πυρο­σβε­στι­κού Σώματος προ­κύ­πτει ότι, πράγ­ματι, συντε­λεί­ται στη χώρα μας μια αθόρυβη έξαρση της δρα­στη­ριό­τη­τας των πυρ­κα­γιών εκτός της αντι­πυ­ρι­κής περιό­δου (Νοέμβριος-Απρίλιος). Αυτό απο­τε­λεί ένα εξαι­ρε­τικά ανη­συ­χη­τικό γεγονός καθώς πλέον, λόγω της κλι­μα­τι­κής κρίσης, τα όρια αυτού που ονο­μά­ζουμε αντι­πυ­ρική περί­ο­δος καθί­στα­νται χρόνο με το χρόνο όλο και πιο δυσ­διά­κριτα. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο τονί­ζουμε διαρκώς την ανάγκη συνε­χούς επι­τή­ρη­σης των πυρο­με­τε­ω­ρο­λο­γι­κών συν­θη­κών (θερ­μο­κρα­σία, υγρασία, συν­θή­κες ατμο­σφαι­ρι­κής ξηρα­σίας, βρο­χο­πτώ­σεις, χιο­νο­πτώ­σεις) ανά την ελλη­νική επι­κρά­τεια, ώστε να είμαστε περισ­σό­τερο έτοιμοι να εντο­πί­ζουμε άμεσα τις γεω­γρα­φι­κές εκείνες ζώνες όπου η αντι­πυ­ρική περί­ο­δος «ανοίγει» νωρί­τερα ή «κλείνει» αργό­τερα.

Πόσο έτοιμο είναι το υπάρχον σύστημα Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας να δια­χει­ρι­στεί αυτά τα νέα δεδο­μένα; Τι λείπει σήμερα;

Εάν θέλουμε να είμαστε δίκαιοι και ειλι­κρι­νείς, θα πρέπει να ανα­γνω­ρί­σουμε ότι έχουν γίνει πολλά θετικά βήματα τα τελευ­ταία χρόνια. Ωστόσο, η πραγ­μα­τι­κό­τητα είναι σκληρή και κάθε χρονιά έχουμε περι­στα­τικά πυρ­κα­γιών που έρχο­νται να μας υπεν­θυ­μί­σουν ότι υπάρ­χουν και άλλα που μπο­ρούμε να κάνουμε για την καλύ­τερη δια­χεί­ριση της φωτιάς στη χώρα μας. Για παρά­δειγμα, δεν υπάρχει σήμερα εδραιω­μέ­νος ένας μηχα­νι­σμός που να μπορεί να υπο­στη­ρί­ζει τις επι­χει­ρή­σεις του Πυρο­σβε­στι­κού Σώματος με τακτική ανάλυση της φωτιάς ––να συλ­λέ­γει δηλαδή στοι­χεία για την εξά­πλωση και τη συμπε­ρι­φορά μιας πυρ­κα­γιάς, για τη βλά­στηση που καί­γε­ται, για την τοπο­γρα­φία της περιο­χής, για τις πυρο­με­τε­ω­ρο­λο­γι­κές συν­θή­κες που επι­κρα­τούν και πώς αυτές θα εξε­λι­χθούν με σκοπό να εντο­πί­ζει χρονικά (πότε;) και χωρικά (πού;) παρά­θυρα ευκαι­ρίας για τον περιο­ρι­σμό της πυρ­κα­γιάς. Η απουσία ποσο­τι­κών δεδο­μέ­νων για τον τρόπο με τον οποίο εξα­πλώ­νο­νται και συμπε­ρι­φέ­ρο­νται οι πυρ­κα­γιές στη χώρα μας απο­τε­λεί ένα τερά­στιο κενό με άμεσες επι­πτώ­σεις στον επι­χει­ρη­σιακό μας σχε­δια­σμό. Εάν δεν ξέρουμε «τι κάνουν» και «γιατί» οι φωτιές στη χώρα μας, πώς θα πάρουμε μαθή­ματα για να είμαστε περισ­σό­τερο έτοιμοι, ασφα­λείς απο­δο­τι­κοί στο μέλλον;

Η ευαι­σθη­το­ποί­ηση των πολιτών απο­τε­λεί σημα­ντικό παρά­γο­ντα. Τι μπορούν να κάνουν οι ίδιοι οι κάτοι­κοι σε περιο­χές υψηλού κιν­δύ­νου όπως τι ακριβώς περι­λαμ­βά­νει η συνερ­γα­σία σας με τον Δήμο Ρόδου;

Η προ­σω­πική μου γνώμη είναι η πολι­τική προ­στα­σία πρέπει να ξεκινά από το επίπεδο των Δήμων, οι οποίοι παίζουν συχνά καθο­ρι­στικό ρόλο στην έγκαιρη ανί­χνευση ενάρ­ξεων πυρ­κα­γιών (π.χ., λει­τουρ­γία πυρο­φυ­λα­κίων) αλλά και στην ευαι­σθη­το­ποί­ηση των πολιτών που οδηγεί σε απο­τροπή ενάρ­ξεων. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, είμαστε ιδιαί­τερα χαρού­με­νοι που μπο­ρούμε σήμερα να υπο­στη­ρί­ζουμε το Δήμο Ρόδου με εξει­δι­κευ­μένη πυρο­με­τε­ω­ρο­λο­γική πλη­ρο­φο­ρία που στο­χεύει στην ενί­σχυση της ετοι­μό­τη­τας του. Η πλη­ρο­φο­ρία που παρέ­χουμε στο Δήμο Ρόδου περι­λαμ­βά­νει λεπτο­με­ρείς προ­γνώ­σεις των πυρο­με­τε­ω­ρο­λο­γι­κών συν­θη­κών και της εκτι­μώ­με­νης πυρο­με­τε­ω­ρο­λο­γι­κής επι­κιν­δυ­νό­τη­τας για τις επό­με­νες 3 ημέρες (σήμερα, αύριο, μεθαύ­ριο), με δύο καθη­με­ρι­νές ανα­νε­ώ­σεις. Σε αντί­θεση με τον επίσημο χάρτη κιν­δύ­νου πυρ­κα­γιάς της Γενικής Γραμ­μα­τείας Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας ––ο οποίος παίζει άλλο ρόλο, εξυ­πη­ρε­τώ­ντας τον επι­χει­ρη­σιακό σχε­δια­σμό του Πυρο­σβε­στι­κού Σώματος–– τα δεδο­μένα που παρέ­χο­νται στο Δήμο Ρόδου επι­τρέ­πουν τον καλύ­τερο εντο­πι­σμό γεω­γρα­φι­κών περιο­χών (π.χ., ανα­το­λική ή δυτική Ρόδος;) και χρο­νι­κών παρα­θύ­ρων (το μεση­μέρι; το βράδυ;) όπου οι πυρο­με­τε­ω­ρο­λο­γι­κές συν­θή­κες ανα­μέ­νο­νται λιγό­τερο ή περισ­σό­τερο επι­κίν­δυ­νες.