Θοδωρής Γιάνναρος: Η φωτιά δεν είναι πια μόνο καλοκαιρινή, είναι διαρκής απειλή

• Ο φυ­σι­κός-πυ­ρο­με­τε­ω­ρο­λό­γος, προει­δο­ποιεί για τις ακραί­ες συν­θή­κες που δια­μορ­φώ­νει η κλι­μα­τι­κή κρίση στο Νότιο Αι­γαίο και εξη­γεί πώς η πρό­λη­ψη και η επι­στη­μο­νι­κή πα­ρα­κο­λού­θη­ση μπο­ρούν να σώ­σουν ζωές και δάση

Oταν μιλά για φω­τιές, δεν το κάνει με όρους φόβου, αλλά γνώ­σης. Ο Θο­δω­ρής Γιάν­να­ρος, φυ­σι­κός και πυ­ρο­με­τε­ω­ρο­λό­γος στο Εθνι­κό Αστε­ρο­σκο­πείο Αθη­νών, δεν πε­ριο­ρί­ζε­ται σε θε­ω­ρη­τι­κές ανα­λύ­σεις. Μέσα από την έρευ­να και την άμεση επι­στη­μο­νι­κή υπο­στή­ρι­ξη Δήμων όπως αυτός της Ρόδου, πα­ρα­κο­λου­θεί σε πραγ­μα­τι­κό χρόνο τις συν­θή­κες που μπο­ρούν να με­τα­τρέ­ψουν ένα απλό πε­ρι­στα­τι­κό σε κα­τα­στρο­φή.

Με όπλο του τα δε­δο­μέ­να, προει­δο­ποιεί ότι η Ελ­λά­δα βιώ­νει πλέον μια «νέα κα­νο­νι­κό­τη­τα». Πυρ­κα­γιές με αυ­ξα­νό­με­νη έντα­ση, εκτός αντι­πυ­ρι­κής πε­ριό­δου, σε πε­ρι­βάλ­λο­ντα όλο και πιο ευ­νοϊ­κά για την εξά­πλω­σή τους. Όμως, όπως το­νί­ζει, δεν είναι η κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή που βάζει φωτιά —είναι ο άν­θρω­πος. Η επι­στή­μη μπο­ρεί να μας προει­δο­ποι­ή­σει, αλλά χρειά­ζε­ται μια πο­λι­τι­κή προ­στα­σία που να στη­ρί­ζε­ται στην εκ­παί­δευ­ση, στα δε­δο­μέ­να και σε το­πι­κούς μη­χα­νι­σμούς με σχέ­διο. Σε αυτή τη συ­νέ­ντευ­ξη, μιλά με κα­θα­ρό­τη­τα για τα νέα μο­ντέ­λα πρό­γνω­σης, την ανά­γκη μό­νι­μης επι­τή­ρη­σης, τις ευ­θύ­νες της Πο­λι­τεί­ας, αλλά και τον κρί­σι­μο ρόλο των πο­λι­τών, που μπο­ρούν (και πρέ­πει) να γί­νουν μέρος της λύσης.

Ανα­λυ­τι­κά η συ­νέ­ντευ­ξη:

• Τα τε­λευ­ταία χρό­νια κ. Γιάν­να­ρε, η Ελ­λά­δα βιώ­νει ολο­έ­να και συ­χνό­τε­ρα ακραί­ες συν­θή­κες ξη­ρα­σί­ας και πλημ­μυ­ρι­κών φαι­νο­μέ­νων που σχε­τί­ζο­νται άμεσα με την κλι­μα­τι­κή κρίση. Τι πε­ρι­μέ­νε­τε στο μέλ­λον, αν δεν πα­ρέμ­βου­με στρα­τη­γι­κά;

Πράγ­μα­τι, τα τε­λευ­ταία χρό­νια κα Πα­μπρή, έχει αυ­ξη­θεί ση­μα­ντι­κά η συ­χνό­τη­τα και η σφο­δρό­τη­τα ακραί­ων και­ρι­κών φαι­νο­μέ­νων ως άμεσο απο­τέ­λε­σμα της κλι­μα­τι­κής κρί­σης. Η νέα αυτή πραγ­μα­τι­κό­τη­τα που κα­λού­μα­στε να αντι­με­τω­πί­σου­με θέτει ως άμεση προ­τε­ραιό­τη­τα την ενί­σχυ­ση της αν­θε­κτι­κό­τη­τας και της προ­σαρ­μο­γής των κοι­νο­τή­των μας. Με απλά λόγια, θα πρέ­πει να θω­ρα­κί­σου­με τις κοι­νό­τη­τες μας με τρό­πους που να τις κα­θι­στούν πε­ρισ­σό­τε­ρο αν­θε­κτι­κές απέ­να­ντι στις προ­κλή­σεις του ακραί­ου και­ρού, μειώ­νο­ντας τις επι­ζή­μιες και συχνά κα­τα­στρο­φι­κές επι­πτώ­σεις αυτού. Σε αυτή την κα­τεύ­θυν­ση, θα πρέ­πει να επεν­δύ­σου­με ου­σια­στι­κά και ει­λι­κρι­νά στην εφαρ­μο­γή συ­στη­μά­των έγκαι­ρης προει­δο­ποί­η­σης που θα είναι άμεσα συν­δε­δε­μέ­να με συ­γκε­κρι­μέ­νες ενέρ­γειες των μη­χα­νι­σμών πο­λι­τι­κής προ­στα­σί­ας και των οποί­ων η πλη­ρο­φο­ρία θα είναι άμεσα προ­σβά­σι­μη σε όλους τους πο­λί­τες. Εξί­σου ση­μα­ντι­κό είναι να επεν­δύ­σου­με στην από­κτη­ση παι­δεί­ας πο­λι­τι­κής προ­στα­σί­ας. Με άλλα λόγια, θα πρέ­πει όλοι οι πο­λί­τες να εκ­παι­δεύ­ο­νται, ήδη από το νη­πια­γω­γείο, στο πώς αντι­δρού­με σε πε­ρί­πτω­ση εκ­δή­λω­σης ενός ακραί­ου και­ρι­κού φαι­νο­μέ­νου. Με το ρυθμό που εξε­λίσ­σε­ται η κλι­μα­τι­κή κρίση, κάθε ημέρα που κα­θυ­στε­ρού­με την εφαρ­μο­γή των πα­ρα­πά­νω στρα­τη­γι­κών μέ­τρων θα μας φέρ­νει και πιο κοντά σε πε­ρισ­σό­τε­ρες και με­γα­λύ­τε­ρες κα­τα­στρο­φές. Βρι­σκό­μα­στε δυ­στυ­χώς σε ένα ση­μείο όπου, ακόμα και εάν αύριο στα­μα­τού­σε με κά­ποιο μα­γι­κό τρόπο η πα­γκό­σμια υπερ­θέρ­μαν­ση, θα πρέ­πει να ζή­σου­με με τις επι­πτώ­σεις της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής για αρ­κε­τά ακόμη χρό­νια.

• Ποιες είναι οι βα­σι­κές μα­κρο­πρό­θε­σμες τά­σεις που πα­ρα­τη­ρεί­τε σε σχέση με την κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή και τη συ­χνό­τη­τα των πυρ­κα­γιών στο Αι­γαίο;

Αρ­χι­κά, είναι πολύ ση­μα­ντι­κό να ξε­κα­θα­ρί­σου­με τη σχέση της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής με τις δα­σι­κές πυρ­κα­γιές. Η κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή είναι υπεύ­θυ­νη για τη δη­μιουρ­γία ενός πε­ρι­βάλ­λο­ντος που είναι σή­με­ρα πε­ρισ­σό­τε­ρο «φι­λι­κό» στη φωτιά σε σύ­γκρι­ση με το πα­ρελ­θόν ––οι θερ­μό­τε­ρες και ξη­ρό­τε­ρες συν­θή­κες αφε­νός κα­θι­στούν τη βλά­στη­ση πε­ρισ­σό­τε­ρο ευά­λω­τη στην έναρ­ξη πυρ­κα­γιών και αφε­τέ­ρου βοη­θούν τη φωτιά να απο­κτά με­γα­λύ­τε­ρες εντά­σεις. Ωστό­σο, η κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή δεν ευ­θύ­νε­ται για τις ενάρ­ξεις πυρ­κα­γιών ––για αυτές, υπεύ­θυ­νος είναι στη συ­ντρι­πτι­κή τους πλειο­ψη­φία ο άν­θρω­πος. Εστιά­ζο­ντας τώρα στα δε­δο­μέ­να σχε­τι­κά με τη δρα­στη­ριό­τη­τα των πυρ­κα­γιών στο Αι­γαίο, αυτό που κα­τα­γρά­φου­με από το 2000 μέχρι το 2024 είναι μια μικρή μεί­ω­ση στον μέσο ετή­σιο αριθ­μό των ενάρ­ξε­ων πυρ­κα­γιών εντός της αντι­πυ­ρι­κής πε­ριό­δου, με ταυ­τό­χρο­νη όμως μικρή αύ­ξη­ση στο μέσο ετή­σιο αριθ­μό των κα­μέ­νων στρεμ­μά­των. Με άλλα λόγια, πα­ρό­τι φαί­νε­ται ότι πε­ριο­ρί­ζο­νται οι ενάρ­ξεις, οι συν­θή­κες είναι πλέον τέ­τοιες που κά­ποια πε­ρι­στα­τι­κά μπο­ρούν ευ­κο­λό­τε­ρα να ξε­φύ­γουν και να με­τα­τρα­πούν σε κα­τα­στρο­φι­κές πυρ­κα­γιές.

• Ο συν­δυα­σμός υψη­λών θερ­μο­κρα­σιών κι έντο­νης ξη­ρα­σί­ας τους καυ­τούς μήνες Ιού­λιο, Αύ­γου­στο και Σε­πτέμ­βριο επι­δει­νώ­νει ση­μα­ντι­κά το πυ­ρο­με­τε­ω­ρο­λο­γι­κό δυ­να­μι­κό σε πε­ριο­χές όπως το Νότιο Αι­γαίο; Προ­φα­νώς οι πε­ριο­χές που είναι πιο ευά­λω­τες λόγω μειω­μέ­νων υδά­τι­νων πόρων στη Ρόδο είναι τα «κα­μέ­να». Όμως ο δα­σι­κός όγκος εντο­πί­ζε­ται πλέον στα δυ­τι­κά του νη­σιού. Πόσο προ­βλέ­ψι­μες μπο­ρεί να είναι αυτές οι συν­θή­κες;

Από την ανά­λυ­ση των δια­θέ­σι­μων στοι­χεί­ων σχε­τι­κά με την πο­ρεία των πυ­ρο­με­τε­ω­ρο­λο­γι­κών συν­θη­κών στην Πε­ρι­φέ­ρεια Νο­τί­ου Αι­γαί­ου από τον Οκτώ­βριο 2024 έως τον Ιού­λιο 2025, και λαμ­βά­νο­ντας υπόψη τις επο­χι­κές εκτι­μή­σεις για τις συν­θή­κες που θα επι­κρα­τή­σουν τον Αύ­γου­στο και το Σε­πτέμ­βριο 2025, ανα­μέ­νου­με ακραίο πυ­ρο­με­τε­ω­ρο­λο­γι­κό δυ­να­μι­κό. Θα πρέ­πει ωστό­σο να ση­μειώ­σου­με ότι το πυ­ρο­με­τε­ω­ρο­λο­γι­κό δυ­να­μι­κό δεν εκτι­μά εάν και πόσες πυρ­κα­γιές θα εκ­δη­λω­θούν, αλλά πόσο ευ­νοϊ­κές θα είναι οι συν­θή­κες ώστε εάν εκ­δη­λω­θούν πυρ­κα­γιές, αυτές να είναι ευ­κο­λό­τε­ρο να κα­τα­στούν ανε­ξέ­λεγ­κτες και δυ­νη­τι­κά κα­τα­στρο­φι­κές. Σή­με­ρα λοι­πόν, έχου­με τα ερ­γα­λεία εκεί­να που απαι­τού­νται ώστε να μπο­ρού­με να εκτι­μού­με αυτό τον κίν­δυ­νο και επο­μέ­νως να ενι­σχύ­ου­με την ετοι­μό­τη­τα μας.

• Βλέ­που­με ότι οι δα­σι­κές πυρ­κα­γιές δεν είναι πλέον επο­χι­κό φαι­νό­με­νο. Τι δεί­χνουν τα στοι­χεία για τη με­τα­βο­λή της διάρ­κειας της αντι­πυ­ρι­κής πε­ριό­δου και ποια είναι τα βα­σι­κά δε­δο­μέ­να που κοι­τά­τε κα­θη­με­ρι­νά για να εκτι­μή­σε­τε τον κίν­δυ­νο πυρ­κα­γιάς;

Από την ανά­λυ­ση των επί­ση­μων δε­δο­μέ­νων κα­τα­γρα­φής πε­ρι­στα­τι­κών πυρ­κα­γιών του Πυ­ρο­σβε­στι­κού Σώ­μα­τος προ­κύ­πτει ότι, πράγ­μα­τι, συ­ντε­λεί­ται στη χώρα μας μια αθό­ρυ­βη έξαρ­ση της δρα­στη­ριό­τη­τας των πυρ­κα­γιών εκτός της αντι­πυ­ρι­κής πε­ριό­δου (Νο­έμ­βριος-Απρί­λιος). Αυτό απο­τε­λεί ένα εξαι­ρε­τι­κά ανη­συ­χη­τι­κό γε­γο­νός καθώς πλέον, λόγω της κλι­μα­τι­κής κρί­σης, τα όρια αυτού που ονο­μά­ζου­με αντι­πυ­ρι­κή πε­ρί­ο­δος κα­θί­στα­νται χρόνο με το χρόνο όλο και πιο δυσ­διά­κρι­τα. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο το­νί­ζου­με διαρ­κώς την ανά­γκη συ­νε­χούς επι­τή­ρη­σης των πυ­ρο­με­τε­ω­ρο­λο­γι­κών συν­θη­κών (θερ­μο­κρα­σία, υγρα­σία, συν­θή­κες ατμο­σφαι­ρι­κής ξη­ρα­σί­ας, βρο­χο­πτώ­σεις, χιο­νο­πτώ­σεις) ανά την ελ­λη­νι­κή επι­κρά­τεια, ώστε να εί­μα­στε πε­ρισ­σό­τε­ρο έτοι­μοι να εντο­πί­ζου­με άμεσα τις γε­ω­γρα­φι­κές εκεί­νες ζώνες όπου η αντι­πυ­ρι­κή πε­ρί­ο­δος «ανοί­γει» νω­ρί­τε­ρα ή «κλεί­νει» αρ­γό­τε­ρα.

• Πόσο έτοι­μο είναι το υπάρ­χον σύ­στη­μα Πο­λι­τι­κής Προ­στα­σί­ας να δια­χει­ρι­στεί αυτά τα νέα δε­δο­μέ­να; Τι λεί­πει σή­με­ρα;

Εάν θέ­λου­με να εί­μα­στε δί­καιοι και ει­λι­κρι­νείς, θα πρέ­πει να ανα­γνω­ρί­σου­με ότι έχουν γίνει πολλά θε­τι­κά βή­μα­τα τα τε­λευ­ταία χρό­νια. Ωστό­σο, η πραγ­μα­τι­κό­τη­τα είναι σκλη­ρή και κάθε χρο­νιά έχου­με πε­ρι­στα­τι­κά πυρ­κα­γιών που έρ­χο­νται να μας υπεν­θυ­μί­σουν ότι υπάρ­χουν και άλλα που μπο­ρού­με να κά­νου­με για την κα­λύ­τε­ρη δια­χεί­ρι­ση της φω­τιάς στη χώρα μας. Για πα­ρά­δειγ­μα, δεν υπάρ­χει σή­με­ρα εδραιω­μέ­νος ένας μη­χα­νι­σμός που να μπο­ρεί να υπο­στη­ρί­ζει τις επι­χει­ρή­σεις του Πυ­ρο­σβε­στι­κού Σώ­μα­τος με τα­κτι­κή ανά­λυ­ση της φω­τιάς ––να συλ­λέ­γει δη­λα­δή στοι­χεία για την εξά­πλω­ση και τη συ­μπε­ρι­φο­ρά μιας πυρ­κα­γιάς, για τη βλά­στη­ση που καί­γε­ται, για την το­πο­γρα­φία της πε­ριο­χής, για τις πυ­ρο­με­τε­ω­ρο­λο­γι­κές συν­θή­κες που επι­κρα­τούν και πώς αυτές θα εξε­λι­χθούν με σκοπό να εντο­πί­ζει χρο­νι­κά (πότε;) και χω­ρι­κά (πού;) πα­ρά­θυ­ρα ευ­και­ρί­ας για τον πε­ριο­ρι­σμό της πυρ­κα­γιάς. Η απου­σία πο­σο­τι­κών δε­δο­μέ­νων για τον τρόπο με τον οποίο εξα­πλώ­νο­νται και συ­μπε­ρι­φέ­ρο­νται οι πυρ­κα­γιές στη χώρα μας απο­τε­λεί ένα τε­ρά­στιο κενό με άμε­σες επι­πτώ­σεις στον επι­χει­ρη­σια­κό μας σχε­δια­σμό. Εάν δεν ξέ­ρου­με «τι κά­νουν» και «γιατί» οι φω­τιές στη χώρα μας, πώς θα πά­ρου­με μα­θή­μα­τα για να εί­μα­στε πε­ρισ­σό­τε­ρο έτοι­μοι, ασφα­λείς απο­δο­τι­κοί στο μέλ­λον;

• Η ευαι­σθη­το­ποί­η­ση των πο­λι­τών απο­τε­λεί ση­μα­ντι­κό πα­ρά­γο­ντα. Τι μπο­ρούν να κά­νουν οι ίδιοι οι κά­τοι­κοι σε πε­ριο­χές υψη­λού κιν­δύ­νου όπως τι ακρι­βώς πε­ρι­λαμ­βά­νει η συ­νερ­γα­σία σας με τον Δήμο Ρόδου;

Η προ­σω­πι­κή μου γνώμη είναι η πο­λι­τι­κή προ­στα­σία πρέ­πει να ξε­κι­νά από το επί­πε­δο των Δήμων, οι οποί­οι παί­ζουν συχνά κα­θο­ρι­στι­κό ρόλο στην έγκαι­ρη ανί­χνευ­ση ενάρ­ξε­ων πυρ­κα­γιών (π.χ., λει­τουρ­γία πυ­ρο­φυ­λα­κί­ων) αλλά και στην ευαι­σθη­το­ποί­η­ση των πο­λι­τών που οδη­γεί σε απο­τρο­πή ενάρ­ξε­ων. Μέσα σε αυτό το πλαί­σιο, εί­μα­στε ιδιαί­τε­ρα χα­ρού­με­νοι που μπο­ρού­με σή­με­ρα να υπο­στη­ρί­ζου­με το Δήμο Ρόδου με εξει­δι­κευ­μέ­νη πυ­ρο­με­τε­ω­ρο­λο­γι­κή πλη­ρο­φο­ρία που στο­χεύ­ει στην ενί­σχυ­ση της ετοι­μό­τη­τας του. Η πλη­ρο­φο­ρία που πα­ρέ­χου­με στο Δήμο Ρόδου πε­ρι­λαμ­βά­νει λε­πτο­με­ρείς προ­γνώ­σεις των πυ­ρο­με­τε­ω­ρο­λο­γι­κών συν­θη­κών και της εκτι­μώ­με­νης πυ­ρο­με­τε­ω­ρο­λο­γι­κής επι­κιν­δυ­νό­τη­τας για τις επό­με­νες 3 ημέ­ρες (σή­με­ρα, αύριο, με­θαύ­ριο), με δύο κα­θη­με­ρι­νές ανα­νε­ώ­σεις. Σε αντί­θε­ση με τον επί­ση­μο χάρτη κιν­δύ­νου πυρ­κα­γιάς της Γε­νι­κής Γραμ­μα­τεί­ας Πο­λι­τι­κής Προ­στα­σί­ας ––ο οποί­ος παί­ζει άλλο ρόλο, εξυ­πη­ρε­τώ­ντας τον επι­χει­ρη­σια­κό σχε­δια­σμό του Πυ­ρο­σβε­στι­κού Σώ­μα­τος–– τα δε­δο­μέ­να που πα­ρέ­χο­νται στο Δήμο Ρόδου επι­τρέ­πουν τον κα­λύ­τε­ρο εντο­πι­σμό γε­ω­γρα­φι­κών πε­ριο­χών (π.χ., ανα­το­λι­κή ή δυ­τι­κή Ρόδος;) και χρο­νι­κών πα­ρα­θύ­ρων (το με­ση­μέ­ρι; το βράδυ;) όπου οι πυ­ρο­με­τε­ω­ρο­λο­γι­κές συν­θή­κες ανα­μέ­νο­νται λι­γό­τε­ρο ή πε­ρισ­σό­τε­ρο επι­κίν­δυ­νες.