Στο φως άγνωστες πτυχές της ιστορίας για την εξόντωση των Εβραίων της Ρόδου και της Κω

• Ο συγ­γρα­φέ­ας έκανε λόγο για μια μακρά και απαι­τη­τι­κή δια­δρο­μή, την οποία χα­ρα­κτή­ρι­σε «τα­ξί­δι με­τα­ξύ ζωής και θα­νά­του» • Για πρώτη φορά πα­ρου­σιά­ζο­νται μέσα από αδη­μο­σί­ευ­τα τεκ­μή­ρια τα γε­γο­νό­τα του Ολο­καυ­τώ­μα­τος στις εβραϊ­κές  κοι­νό­τη­τες της Ρόδου και της Κω • Το βι­βλίο βρί­σκε­ται ήδη στη Βι­βλιο­θή­κη του  Ολο­καυ­τώ­μα­τος στο Λον­δί­νο, έχει εντα­χθεί σε πα­νε­πι­στη­μια­κές βι­βλιο­γρα­φί­ες και έχει χα­ρα­κτη­ρι­στεί ως υπο­δειγ­μα­τι­κή συμ­βο­λή στην ιστο­ρία του Ολο­καυ­τώ­μα­τος

Στον προ­αύ­λιο χώρο της Ισ­ραη­λι­τι­κής Κοι­νό­τη­τας Ρόδου έγινε η πα­ρου­σί­α­ση του βι­βλί­ου «The Last Transport: The Holocaust in the Eastern Aegean» του κα­θη­γη­τή Anthony McElligott. Η εκ­δή­λω­ση πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε πα­ρου­σία μελών της κοι­νό­τη­τας, κα­τοί­κων του νη­σιού και επι­στη­μο­νι­κού κό­σμου από την Ελ­λά­δα και το εξω­τε­ρι­κό.

Το βι­βλίο κυ­κλο­φο­ρεί από τις εκ­δό­σεις Bloomsbury και τεκ­μη­ριώ­νει, για πρώτη φορά με πλη­ρό­τη­τα, την εξό­ντω­ση των εβραϊ­κών κοι­νο­τή­των της Ρόδου και της Κω το κα­λο­καί­ρι του 1944. Βα­σί­ζε­ται σε εκτε­τα­μέ­νη πρω­το­γε­νή έρευ­να, με επί­κε­ντρο τα Αρ­χεία της Δω­δε­κα­νή­σου των Γε­νι­κών Αρ­χεί­ων του Κρά­τους στη Ρόδο. Ο συγ­γρα­φέ­ας έκανε λόγο για μια μακρά και απαι­τη­τι­κή δια­δρο­μή, την οποία χα­ρα­κτή­ρι­σε «τα­ξί­δι με­τα­ξύ ζωής και θα­νά­του».

Για πρώτη φορά πα­ρου­σιά­ζο­νται μέσα από αδη­μο­σί­ευ­τα τεκ­μή­ρια τα γε­γο­νό­τα του Ολο­καυ­τώ­μα­τος στις εβραϊ­κές κοι­νό­τη­τες της Ρόδου και της Κω

Η με­λέ­τη αυτή απο­τε­λεί ου­σια­στι­κή συμ­βο­λή στη διε­θνή ιστο­ριο­γρα­φία του Ολο­καυ­τώ­μα­τος, εντάσ­σο­ντας τα Δω­δε­κά­νη­σα στον ευ­ρύ­τε­ρο ευ­ρω­παϊ­κό χάρτη της εξό­ντω­σης.

Η ερ­γα­σία αυτή δίνει ορα­τό­τη­τα σε μια από τις λι­γό­τε­ρο γνω­στές πλευ­ρές του Ολο­καυ­τώ­μα­τος στον ελ­λη­νι­κό χώρο. Η απέ­λα­ση των Εβραί­ων της Ρόδου και της Κω προς το Άου­σβιτς, τον Ιού­λιο του 1944, ήταν από τις τε­λευ­ταί­ες που πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν σε ευ­ρω­παϊ­κό έδα­φος. Με­τα­φέρ­θη­καν συ­νο­λι­κά 1.755 άτομα. Η συ­ντρι­πτι­κή πλειο­νό­τη­τα δεν επέ­στρε­ψε ποτέ.

Ο κα­θη­γη­τής McElligott δεν πε­ριο­ρί­στη­κε στην κα­τα­γρα­φή της επι­χεί­ρη­σης εκτό­πι­σης. Ερεύ­νη­σε σε βάθος τη ζωή των κοι­νο­τή­των πριν από τον πό­λε­μο, τη διοι­κη­τι­κή τους συ­γκρό­τη­ση, τις κοι­νω­νι­κές τους σχέ­σεις, καθώς και την επί­δρα­ση της ιτα­λι­κής κα­το­χής στην κα­θη­με­ρι­νό­τη­τά τους.

Τα τεκ­μή­ρια που χρη­σι­μο­ποί­η­σε προ­έρ­χο­νται από δη­μό­σια και κοι­νο­τι­κά αρ­χεία, προ­σω­πι­κές επι­στο­λές και άγνω­στο έως τώρα υλικό. Πολλά από αυτά εντο­πί­στη­καν, κα­τα­γρά­φη­καν και δια­σταυ­ρώ­θη­καν χάρη στη συμ­βο­λή της προϊ­στα­μέ­νης των ΓΑΚ Δω­δε­κα­νή­σου κ. Ει­ρή­νης Τό­λιου.

Η πα­ρου­σία του Anthony McElligott στη Ρόδο δεν σχε­τί­ζε­ται μόνο με την έρευ­νά του. Είναι πλέον μό­νι­μος κά­τοι­κος του νη­σιού και έχει ανα­πτύ­ξει ισχυ­ρούς δε­σμούς με την το­πι­κή κοι­νό­τη­τα. Η μα­κρο­χρό­νια επαφή του με αν­θρώ­πους του νη­σιού και η συ­στη­μα­τι­κή του ενα­σχό­λη­ση με τα το­πι­κά δε­δο­μέ­να τού επέ­τρε­ψαν να προ­σεγ­γί­σει την ιστο­ρία με ακρί­βεια και σε­βα­σμό. Η προ­σω­πι­κή του εμπλο­κή με τον τόπο απο­τυ­πώ­νε­ται δια­κρι­τι­κά και στο βι­βλίο.

Το The Last Transport δια­βά­ζε­ται με κα­θα­ρό­τη­τα. Είναι επι­στη­μο­νι­κά τεκ­μη­ριω­μέ­νο αλλά ταυ­τό­χρο­να προ­σι­τό σε ευ­ρύ­τε­ρο κοινό. Απο­φεύ­γει κάθε στι­λι­στι­κή υπερ­βο­λή και δίνει έμ­φα­ση στα γε­γο­νό­τα, στις πηγές και στην ιστο­ρι­κή ακρί­βεια. Πε­ρι­λαμ­βά­νει ανα­λυ­τι­κό χρο­νο­λό­γιο, φω­το­γρα­φι­κό υλικό και πα­ράρ­τη­μα με έγ­γρα­φα, διευ­κο­λύ­νο­ντας τόσο τον ανα­γνώ­στη όσο και τον ερευ­νη­τή.

Το βι­βλίο έχει ήδη πα­ρου­σια­στεί στη Βι­βλιο­θή­κη του Ολο­καυ­τώ­μα­τος στο Λον­δί­νο, όπου συμ­με­τεί­χαν ιστο­ρι­κοί διε­θνούς κύ­ρους, όπως ο Sir Richard Evans. Έχει εντα­χθεί σε πα­νε­πι­στη­μια­κές βι­βλιο­γρα­φί­ες σε Ηνω­μέ­νο Βα­σί­λειο, ΗΠΑ και Γερ­μα­νία και έχει χα­ρα­κτη­ρι­στεί από κρι­τι­κούς ως υπο­δειγ­μα­τι­κή συμ­βο­λή στην ιστο­ρία του Ολο­καυ­τώ­μα­τος.

Η έκ­δο­ση φω­τί­ζει, με­τα­ξύ άλλων, τον ρόλο της ιτα­λι­κής διοί­κη­σης πριν την κα­τά­λη­ψη των νη­σιών από τους Γερ­μα­νούς, τις αλ­λα­γές που έφερε η Κα­το­χή και τις διοι­κη­τι­κές απο­φά­σεις που οδή­γη­σαν στον εκτο­πι­σμό. Δεν πα­ρα­μέ­νει σε γε­νι­κά σχή­μα­τα αλλά εστιά­ζει στις λε­πτο­μέ­ρειες: στη σύν­θε­ση των οι­κο­γε­νειών, στα ονό­μα­τα, στις δια­δρο­μές που ακο­λού­θη­σαν οι με­τα­φο­ρές, στις ημε­ρο­μη­νί­ες και στα πρό­σω­πα.

Η συμ­με­το­χή των ΓΑΚ Δω­δε­κα­νή­σου στη δια­μόρ­φω­ση αυτής της ιστο­ρι­κής κα­τα­γρα­φής ήταν κα­θο­ρι­στι­κή. Το αρ­χεια­κό υλικό της πε­ριό­δου, ορ­γα­νω­μέ­νο και προ­σβά­σι­μο, προ­σέ­φε­ρε την ανα­γκαία βάση για να προ­χω­ρή­σει η έρευ­να. Όπως ανα­φέρ­θη­κε και κατά την πα­ρου­σί­α­ση, χωρίς την υπο­στή­ρι­ξη του αρ­χεια­κού προ­σω­πι­κού και τη με­θο­δι­κή κα­τα­γρα­φή των εγ­γρά­φων, πολλά από τα στοι­χεία θα πα­ρέ­με­ναν σε σκόρ­πιες ή αδη­μο­σί­ευ­τες πηγές.

Η Ρόδος και η Κως έχουν πλέον στη διά­θε­σή τους ένα έργο που κα­τα­γρά­φει με σα­φή­νεια και πλη­ρό­τη­τα μια ιστο­ρι­κή πε­ρί­ο­δο που, για δε­κα­ε­τί­ες, είχε πε­ριο­ρι­σμέ­νη πα­ρου­σία στη δη­μό­σια συ­ζή­τη­ση. Η ιστο­ρία των εβραϊ­κών κοι­νο­τή­των των νη­σιών, με την κα­θη­με­ρι­νό­τη­τά τους, την κα­τα­γω­γή, τις γλώσ­σες και τις πο­λι­τι­σμι­κές επιρ­ρο­ές, απο­κτά ξανά φωνή μέσα από την τεκ­μη­ρί­ω­ση.

Ο Anthony McElligott είναι διε­θνώς ανα­γνω­ρι­σμέ­νος ιστο­ρι­κός με ει­δί­κευ­ση στη να­ζι­στι­κή Γερ­μα­νία και το Ολο­καύ­τω­μα.

Έχει δι­δά­ξει σε πα­νε­πι­στή­μια στην Ευ­ρώ­πη και την Αμε­ρι­κή και έχει στο ενερ­γη­τι­κό του σειρά με­λε­τών που αφο­ρούν στην ευ­ρω­παϊ­κή ιστο­ρία του 20ού αιώνα. Το The Last Transport είναι η πρώτη του συ­στη­μα­τι­κή προ­σέγ­γι­ση στον ελ­λη­νι­κό χώρο.

Η έκ­δο­ση δια­τί­θε­ται σε έντυ­πη και ψη­φια­κή μορφή.