Πτυχία στα τρία χρόνια

Tο υπουρ­γείο Παι­δεί­ας ανοί­γει θέμα για την εφαρ­μο­γή της Συν­θή­κης της Μπο­λό­νιας στα πα­νε­πι­στή­μια της χώρας, 26 χρό­νια μετά την υπο­γρα­φή της το 1999. Αυτό ση­μαί­νει την κα­τάρ­τι­ση προ­γραμ­μά­των σπου­δών ΑΕΙ τριε­τούς διάρ­κειας. Η προ­σπά­θεια εναρ­μό­νι­σης των δη­μό­σιων πα­νε­πι­στη­μί­ων με τη Συν­θή­κη της Μπο­λό­νιας επι­σπεύ­δε­ται και ενό­ψει της λει­τουρ­γί­ας στην Ελ­λά­δα μη κρα­τι­κών ΑΕΙ, η οποία θα δη­μιουρ­γή­σει ασυμ­με­τρί­ες στον ελ­λη­νι­κό ακα­δη­μαϊ­κό χώρο. Και αυτό διότι θα υπάρ­χουν προ­γράμ­μα­τα σπου­δών τριε­τούς διάρ­κειας σε μη κρα­τι­κά ΑΕΙ, την ίδια στιγ­μή που στα δη­μό­σια ΑΕΙ οι σπου­δές θα είναι τε­τρα­ε­τείς.

Σύμ­φω­να με πλη­ρο­φο­ρί­ες της «Κ», το θέμα έχει τεθεί από την ηγε­σία του υπουρ­γεί­ου Παι­δεί­ας σε πρυ­τά­νεις ΑΕΙ. Η «Κ» επι­κοι­νώ­νη­σε με πρυ­τά­νεις, οι οποί­οι τη­ρούν στάση ανα­μο­νής για το εγ­χεί­ρη­μα –και υπό τον φόβο των αντι­δρά­σε­ων πα­νε­πι­στη­μια­κών και φοι­τη­τών–, δη­λώ­νο­ντας, πά­ντως, ότι κα­τα­νο­ούν τους λό­γους οι οποί­οι κα­θι­στούν επι­τα­κτι­κή την υιο­θέ­τη­ση της Συν­θή­κης της Μπο­λό­νιας για τη δη­μιουρ­γία ενός ενιαί­ου Ευ­ρω­παϊ­κού Χώρου Ανώ­τα­της Εκ­παί­δευ­σης (ΕΧΑΕ).

Γιατί οι φοι­τη­τές εγκα­τα­λεί­πουν τις σπου­δές τους

Διπλή πίεση

Τέ­τοιοι λόγοι είναι, αφε­νός η πίεση του αντα­γω­νι­σμού που ανα­μέ­νε­ται να δε­χθούν τα δη­μό­σια ΑΕΙ από τη λει­τουρ­γία μη κρα­τι­κών ΑΕΙ και αφε­τέ­ρου η συρ­ρί­κνω­ση του φοι­τη­τι­κού πλη­θυ­σμού, λόγω δη­μο­γρα­φι­κού. Μόνο τα ελ­λη­νι­κά, τα βουλ­γα­ρι­κά και τα κυ­πρια­κά πα­νε­πι­στή­μια δεν πα­ρέ­χουν έως τώρα τριε­τή προ­γράμ­μα­τα. Τα βουλ­γα­ρι­κά και τα κυ­πρια­κά ΑΕΙ δια­τη­ρούν τις τε­τρα­ε­τείς σπου­δές για να αντα­πο­κρί­νο­νται στη ζή­τη­ση της με­γα­λύ­τε­ρης ξένης πε­λα­τεί­ας τους, που είναι οι Ελ­λη­νες.

«3-2-3» – Στο σύ­στη­μα «3-2-3», που προ­βλέ­πε­ται από τη Συν­θή­κη της Μπο­λό­νιας (η οποία υπε­γρά­φη το 1999), οι προ­πτυ­χια­κές σπου­δές είναι του­λά­χι­στον τρία χρό­νια, δύο οι με­τα­πτυ­χια­κές και τρία οι δι­δα­κτο­ρι­κές.

Η Ελ­λά­δα πά­ντως ανα­γνω­ρί­ζει τα ξένα πτυ­χία τριε­τούς φοί­τη­σης. Το ένα στα τρία ξένα πτυ­χία που «φτά­νουν» στην Ελ­λά­δα προς ανα­γνώ­ρι­ση είναι από σπου­δές τριε­τείς.

Η Συν­θή­κη της Μπο­λό­νιας, που χα­ρα­κτη­ρί­στη­κε ως «το Μά­α­στριχτ των πα­νε­πι­στη­μί­ων», υπε­γρά­φη το 1999 με στόχο τη με­γα­λύ­τε­ρη συ­νο­χή με­τα­ξύ των συ­στη­μά­των τρι­το­βάθ­μιας εκ­παί­δευ­σης στην Ευ­ρώ­πη. Με τη Συν­θή­κη δη­μιουρ­γή­θη­κε ο Ευ­ρω­παϊ­κός Χώρος Ανώ­τα­της Εκ­παί­δευ­σης (ΕΧΑΕ) για να διευ­κο­λυν­θεί η κι­νη­τι­κό­τη­τα των σπου­δα­στών και του προ­σω­πι­κού, να κα­τα­στεί η τρι­το­βάθ­μια εκ­παί­δευ­ση στην Ευ­ρώ­πη πιο προ­σι­τή και πιο αντα­γω­νι­στι­κή σε πα­γκό­σμιο επί­πε­δο.

Ζα­χα­ρά­κη για πα­νε­πι­στή­μια: «Μέχρι το τέλος της χρο­νιάς ο υπο­χρε­ω­τι­κός έλεγ­χος ει­σό­δου»

Οι χώρες συμ­φώ­νη­σαν να κα­θιε­ρω­θεί ένα σύ­στη­μα τριών κύ­κλων σπου­δών (προ­πτυ­χια­κές, με­τα­πτυ­χια­κές και δι­δα­κτο­ρι­κές) για να διευ­κο­λύ­νε­ται η κι­νη­τι­κό­τη­τα σπου­δα­στών εντός ΕΧΑΕ και η συ­γκρι­σι­μό­τη­τα των πτυ­χί­ων – δη­λα­δή για να δια­σφα­λι­στεί η αμοι­βαία ανα­γνώ­ρι­ση των πε­ριό­δων σπου­δών και των επαγ­γελ­μα­τι­κών προ­σό­ντων των πτυ­χιού­χων στην ευ­ρω­παϊ­κή αγορά. Πρό­κει­ται για το σύ­στη­μα «3-2-3», όπως είναι γνω­στό, όπου του­λά­χι­στον τρία χρό­νια είναι οι προ­πτυ­χια­κές σπου­δές, δύο οι με­τα­πτυ­χια­κές και τρία οι δι­δα­κτο­ρι­κές.

Μά­λι­στα, συμ­φω­νή­θη­κε και η κα­θιέ­ρω­ση του Eυρω­παϊ­κού Συ­στή­μα­τος Mετα­φο­ράς Δι­δα­κτι­κών Mονά­δων (ECTS – European Credit Transfer System). Οι μο­νά­δες αυτές κα­τα­με­ρί­ζο­νται ανά μά­θη­μα. Πάνω στο ECTS βα­σί­ζε­ται και το πρό­γραμ­μα Erasmus και η κι­νη­τι­κό­τη­τα των Ευ­ρω­παί­ων φοι­τη­τών στα ΑΕΙ της Ε.Ε. κάθε εξά­μη­νο.

Και ενώ η Ελ­λά­δα είναι ιδρυ­τι­κό μέλος του ενιαί­ου Ευ­ρω­παϊ­κού Χώρου Ανώ­τα­της Εκ­παί­δευ­σης, που σή­με­ρα αριθ­μεί 48 κράτη-μέλη, και ενώ οι φοι­τη­τές των ελ­λη­νι­κών ΑΕΙ αξιο­ποιούν το πρό­γραμ­μα Εrasmus για σπου­δές σε ευ­ρω­παϊ­κά ΑΕΙ, η χώρα μας δεν έχει κα­θιε­ρώ­σει το «3-2-3» για τον ελά­χι­στο χρόνο διάρ­κειας των τριών κύ­κλων σπου­δών, δια­τη­ρώ­ντας τα τε­τρα­ε­τή προ­πτυ­χια­κά προ­γράμ­μα­τα.

Πα­νελ­λή­νιες 2025: Οι 40 σχο­λές που οδη­γούν στα επαγ­γέλ­μα­τα του 2030

Οι χώρες που επί­σης δεν έχουν υιο­θε­τή­σει το «3-2-3» είναι η Ισπα­νία, η Βουλ­γα­ρία και η Κύ­προς, ενώ πρό­σφα­τα το υιο­θέ­τη­σε η Αλ­βα­νία. Η Ισπα­νία έχει προ­βλή­μα­τα συ­νεν­νό­η­σης των κοι­νο­τή­των της (π.χ. Βά­σκοι, Κα­τα­λα­νοί). Ομως, σύμ­φω­να με κυ­βερ­νη­τι­κό στέ­λε­χος, «η Κύ­προς και η Βουλ­γα­ρία δεν έχουν υιο­θε­τή­σει τη δομή “3-2-3” διότι με­γά­λο μέρος των φοι­τη­τών των ΑΕΙ τους είναι Ελ­λη­νες, οι οποί­οι ανη­συ­χούν ότι θα έχουν προ­βλή­μα­τα επαγ­γελ­μα­τι­κής ανα­γνώ­ρι­σης του πτυ­χί­ου τους επι­στρέ­φο­ντας στην Ελ­λά­δα».

Αντι­δρά­σεις – Φοι­τη­τι­κές πα­ρα­τά­ξεις μι­λούν για εντα­τι­κο­ποί­η­ση σπου­δών και υπο­βάθ­μι­ση πτυ­χί­ων, θέση που υιο­θε­τούν και πα­νε­πι­στη­μια­κοί, καθώς ορι­σμέ­νοι «εξυ­πη­ρε­τού­νται»

από την υπάρ­χου­σα δομή.

Οι ανα­γνω­ρί­σεις

Είναι χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό ότι, σύμ­φω­να με τα στοι­χεία του αρ­μό­διου ελ­λη­νι­κού φορέα ανα­γνώ­ρι­σης πτυ­χί­ων ΔΟ­Α­ΤΑΠ, από τις αρχές του 2023 έως και την πε­ρα­σμέ­νη Πέμ­πτη ο ορ­γα­νι­σμός είχε εκ­δώ­σει 2.300 απο­φά­σεις ανα­γνώ­ρι­σης ξένων πτυ­χί­ων τε­τρα­ε­τούς φοί­τη­σης. Για το 65% των 2.300 πτυ­χί­ων ο ΔΟ­Α­ΤΑΠ δεν θε­ώ­ρη­σε ότι ο πτυ­χιού­χος πρέ­πει να εξε­τα­στεί σε επι­πλέ­ον μα­θή­μα­τα σε κά­ποιο ελ­λη­νι­κό ΑΕΙ για να λάβει ακα­δη­μαϊ­κή ανα­γνώ­ρι­ση (όπως συ­νέ­βη για το 35% των πτυ­χί­ων).

«Η συ­ντρι­πτι­κή πλειο­νό­τη­τα των πτυ­χί­ων τε­τρα­ε­τούς φοί­τη­σης είναι από την Κύπρο και τη Βουλ­γα­ρία, τα πα­νε­πι­στή­μια των οποί­ων έχουν προ­σαρ­μό­σει το πρό­γραμ­μα σπου­δών τους σε αυτό των ελ­λη­νι­κών ΑΕΙ, ώστε οι Ελ­λη­νες φοι­τη­τές τους να μην ανα­γκα­στούν να δώ­σουν επι­πλέ­ον μα­θή­μα­τα για να πά­ρουν την ακα­δη­μαϊ­κή ανα­γνώ­ρι­ση από τον ΔΟ­Α­ΤΑΠ», ανέ­φε­ρε μι­λώ­ντας στην «Κ» για το θέμα ο Ορέ­στης Κα­λο­γή­ρου, πρό­ε­δρος του ορ­γα­νι­σμού.

Για την ίδια πε­ρί­ο­δο, ο ΔΟ­Α­ΤΑΠ εξέ­τα­σε πε­ρί­που 1.000 αι­τή­σεις ανα­γνώ­ρι­σης ξένων πτυ­χί­ων τριε­τών σπου­δών. Εξ αυτών, τα 200 (20%) ανα­γνω­ρί­στη­καν χωρίς να χρεια­στεί ο πτυ­χιού­χος να εξε­τα­στεί σε αντι­σταθ­μι­στι­κά μα­θή­μα­τα. «Δη­λα­δή, αξιο­λό­γη­σε το πρό­γραμ­μα σπου­δών Ελ­λη­νας πα­νε­πι­στη­μια­κός και ει­ση­γή­θη­κε ότι δεν χρειά­ζε­ται ο πτυ­χιού­χος να κάνει επι­πλέ­ον μα­θή­μα­τα σε ελ­λη­νι­κό ΑΕΙ, διότι στο τριε­τές πρό­γραμ­μα σπου­δών δεν υπήρ­χαν ου­σιώ­δεις δια­φο­ρές με το αντί­στοι­χο τε­τρα­ε­τές πρό­γραμ­μα ενός ελ­λη­νι­κού ΑΕΙ», το­νί­ζει ο κ. Κα­λο­γή­ρου.

Αν­θρω­πι­στι­κές σπου­δές: Από πού πάνε για λίγη κρι­τι­κή σκέψη;

Η μη κα­θιέ­ρω­ση της δομής σπου­δών «3-2-3» οφεί­λε­ται στις αντι­δρά­σεις από τα ελ­λη­νι­κά πα­νε­πι­στή­μια. Οι αρι­στε­ρές φοι­τη­τι­κές πα­ρα­τά­ξεις μι­λούν για εντα­τι­κο­ποί­η­ση σπου­δών και υπο­βάθ­μι­ση πτυ­χί­ων. Την ίδια επι­χει­ρη­μα­το­λο­γία υιο­θε­τούν πα­νε­πι­στη­μια­κοί, χωρίς να αγνο­ού­με πως ορι­σμέ­νοι εξυ­πη­ρε­τού­νται και από την υπάρ­χου­σα δομή. «Υπάρ­χουν τμή­μα­τα που “φορ­τώ­νουν” το πρό­γραμ­μα για να κα­λύ­ψουν οι δι­δά­σκο­ντες το υπο­χρε­ω­τι­κό εβδο­μα­διαίο ωρά­ριό τους.

Σε άλλα, κα­θη­γη­τές “επι­βάλ­λουν” το μά­θη­μά τους να είναι υπο­χρε­ω­τι­κό για τη λήψη του πτυ­χί­ου. Προ­φα­νώς, τα πε­ρισ­σό­τε­ρα υπο­χρε­ω­τι­κά μα­θή­μα­τα προ­κα­λούν πα­ρά­τα­ση του χρό­νου σπου­δών», λέει στην «Κ» έμπει­ρος πα­νε­πι­στη­μια­κός και συ­μπλη­ρώ­νει: «Γνω­ρί­ζω τμήμα στο οποίο οι βα­σι­κές γνώ­σεις για τη λήψη του πτυ­χί­ου πα­ρέ­χο­νται έως και το τρίτο έτος σπου­δών. Στο τέ­ταρ­το έτος γί­νο­νται κατά κύριο λόγο μα­θή­μα­τα επι­λο­γής, συ­να­φή με τα 10 με­τα­πτυ­χια­κά προ­γράμ­μα­τα σπου­δών του ίδιου τμή­μα­τος.

Οποιος φοι­τη­τής τα επι­λέ­ξει, έχει προ­βά­δι­σμα να επι­λε­γεί σε κά­ποιο από τα 10 με­τα­πτυ­χια­κά, τα οποία έτσι έχουν σί­γου­ρη “πε­λα­τεία”…». «Πρέ­πει να βο­λευ­τούν οι κα­θη­γη­τές και ο κα­θέ­νας, λόγω πρε­στίζ, θέλει το μά­θη­μά του να είναι υπο­χρε­ω­τι­κό και όχι επι­λο­γής», δη­λώ­νει στην «Κ» κυ­βερ­νη­τι­κό στέ­λε­χος.

Τα μη κρα­τι­κά ΑΕΙ

Σύμ­φω­να με πλη­ρο­φο­ρί­ες της «Κ», τα 12 ξένα ΑΕΙ που έχουν κα­τα­θέ­σει αί­τη­ση στο υπουρ­γείο Παι­δεί­ας για να λει­τουρ­γή­σουν πα­ράρ­τη­μα στην Ελ­λά­δα από το επό­με­νο ακα­δη­μαϊ­κό έτος, έχουν συ­νο­λι­κά 162 προ­γράμ­μα­τα σπου­δών. Φυ­σι­κά, μένει να δούμε πόσες αι­τή­σεις εκ των 12 θα πά­ρουν άδεια από την Εθνι­κή Αρχή Ανώ­τα­της Εκ­παί­δευ­σης (ΕΘΑΑΕ).

Ωστό­σο, θε­ω­ρεί­ται ότι τα ξένα ΑΕΙ θα ορ­γα­νώ­σουν και τριε­τή προ­γράμ­μα­τα, καθώς αυτό δεν απα­γο­ρεύ­ε­ται από τον νόμο. Αλ­λω­στε, η πλειο­νό­τη­τα των ξένων ΑΕΙ είναι από τη Βρε­τα­νία, όπου υπάρ­χουν τριε­τή προ­γράμ­μα­τα, ενώ και αμε­ρι­κα­νι­κά πα­νε­πι­στή­μια έχουν αρ­χί­σει να κι­νού­νται στην ίδια κα­τεύ­θυν­ση, επει­δή στις ΗΠΑ έχει αυ­ξη­θεί το κό­στος των δα­νεί­ων που παίρ­νουν οι φοι­τη­τές για τις σπου­δές τους.

«Η δη­μιουρ­γία τριε­τών σπου­δών θα μπο­ρού­σε να προ­σελ­κύ­σει επι­πλέ­ον φοι­τη­τές, όχι μόνο από την Ελ­λά­δα, αλλά και από το εξω­τε­ρι­κό. Επί­σης, θα μειώ­σει το κό­στος λει­τουρ­γί­ας του ιδρύ­μα­τος και θα βοη­θή­σει στην αντι­με­τώ­πι­ση της υπο­στε­λέ­χω­σης», δή­λω­σε στην «Κ» πρύ­τα­νης πε­ρι­φε­ρεια­κού ΑΕΙ, ο οποί­ος ζή­τη­σε να δια­τη­ρή­σει την ανω­νυ­μία του.

Από την πλευ­ρά του, πά­ντως, το υπουρ­γείο Παι­δεί­ας δεν θα επι­βά­λει την κα­θιέ­ρω­ση των τριε­τών σπου­δών. «Οι Ελ­λη­νες πα­νε­πι­στη­μια­κοί πρέ­πει να αξιο­λο­γή­σουν τα δε­δο­μέ­να και τις προ­κλή­σεις και να απο­φα­σί­σουν για την πο­ρεία του ΑΕΙ τους», τό­νι­σε στην «Κ» υψη­λό­βαθ­μο στέ­λε­χος του υπουρ­γεί­ου, προ­σθέ­το­ντας: «Η πο­λι­τεία δεν θα επι­βά­λει στα ΑΕΙ τα τριε­τή, θα τους δώσει τα ερ­γα­λεία να τα ορ­γα­νώ­σουν».

Τα από­νε­ρα του δη­μο­γρα­φι­κού φτά­νουν στα πα­νε­πι­στή­μια

Από το 2026, η δη­μο­γρα­φι­κή κα­θί­ζη­ση θα αγ­γί­ξει και την ανώ­τα­τη εκ­παί­δευ­ση, καθώς απο­φοι­τούν από το Λύ­κειο οι μα­θη­τές που γεν­νή­θη­καν το 2009-2010. Ως απο­τέ­λε­σμα, τα προ­σε­χή χρό­νια ο αριθ­μός των υπο­ψη­φί­ων για ει­σα­γω­γή στην ανώ­τα­τη εκ­παί­δευ­ση, και όσων επι­τυγ­χά­νουν επι­δό­σεις πάνω από την ελά­χι­στη ακα­δη­μαϊ­κή επί­δο­ση (ΕΒΕ), θα μειώ­νε­ται αντί­στοι­χα.

«Η εξέ­λι­ξη αυτή θα εντεί­νει την πίεση για ανα­διάρ­θρω­ση των πα­νε­πι­στη­μί­ων, ιδίως εκεί­νων της πε­ρι­φέ­ρειας, αλλά και του κέ­ντρου, στα επι­στη­μο­νι­κά πεδία με χα­μη­λή ζή­τη­ση, καθώς οι θέ­σεις που ήδη μέ­νουν κενές κάθε χρόνο θα αυ­ξά­νο­νται. Ση­μα­ντι­κή πίεση θα προ­κλη­θεί, επί­σης, ενό­ψει της έναρ­ξης λει­τουρ­γί­ας μη κρα­τι­κών πα­νε­πι­στη­μί­ων, καθώς ανα­μέ­νε­ται να κα­τα­λά­βουν με­ρί­διο νέων φοι­τη­τών που εκτι­μά­ται ότι θα κυ­μαν­θεί γύρω στο 10% στην αρ­χι­κή πε­ρί­ο­δο λει­τουρ­γί­ας τους», πα­ρα­τη­ρεί στην «Κ» κυ­βερ­νη­τι­κό στέ­λε­χος.

FEE: Ο Νίκος Πέ­τρου νέος πρό­ε­δρος του Ιδρύ­μα­τος για την Πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κή Εκ­παί­δευ­ση

«Τα ελ­λη­νι­κά ΑΕΙ πρέ­πει να γί­νουν πιο ελ­κυ­στι­κά και αντα­γω­νι­στι­κά. Γιατί, ας πούμε, ένας γο­νιός να στεί­λει το παιδί σε ένα ΑΕΙ τε­τρα­ε­τούς φοί­τη­σης, και δη πε­ρι­φε­ρεια­κό, με υψηλό κό­στος φοί­τη­σης και επι­πλέ­ον ένα χρόνο σπου­δών, και όχι σε ένα τριε­τές πρό­γραμ­μα σε Αθήνα ή Θεσ­σα­λο­νί­κη. Από την άλλη, καθώς οι νέοι Ελ­λη­νες πτυ­χιού­χοι προ­σα­να­το­λί­ζο­νται όχι μόνο στην ελ­λη­νι­κή αλλά και την ευ­ρω­παϊ­κή αγορά ερ­γα­σί­ας, το ότι δεν έχει εφαρ­μο­στεί η δομή της Μπο­λό­νια από την Ελ­λά­δα σε αντί­θε­ση με την υπό­λοι­πη Ευ­ρώ­πη δη­μιουρ­γεί συ­γκρι­τι­κό μειο­νέ­κτη­μα στα ελ­λη­νι­κά ΑΕΙ και στους πτυ­χιού­χους τους», λέει στέ­λε­χος του υπουρ­γεί­ου Παι­δεί­ας.

 

Πηγή: kathimerini.gr