Παναγιώτης Γάργαλης: «Το νομοθετικό περιεχόμενο σε Ελλάδα και Κύπρο χρήζει εξέλιξης, για την αποτελεσματικότερη προστασία των γυναικών»

Πρό­σφατα βρε­θή­κατε στη Ρόδο για ένα ενη­με­ρω­τικό workshop με τον Δήμο Ρόδου. Μιλήστε μας γι’ αυτό και ποιες θα είναι οι επό­με­νες κινή­σεις και δράσεις;

Ήταν ιδιαί­τερη χαρά που συμ­με­τείχα στο συγκε­κρι­μένο workshop, το οποίο διορ­γα­νώ­θηκε από τη Διεύ­θυνση Κοι­νω­νι­κής Πολι­τι­κής και Υγείας του Δήμου Ρόδου και συντο­νί­στηκε από την Επι­τροπή Ισό­τη­τας, τις οποίες και ευχα­ρι­στώ για μία ακόμα φορά. Θεωρώ ότι η συγκε­κρι­μένη δράση, απο­τέ­λεσε μία εξαι­ρε­τική ευκαι­ρία για ουσια­στικό διάλογο και ανταλ­λαγή τεχνο­γνω­σίας σε καίρια ζητή­ματα που απα­σχο­λούν την κοι­νω­νία, όπως αυτά της ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής και της έμφυλης βίας.

Κατά τη διε­ξα­γωγή του, παρου­σιά­στηκε σε εκπρο­σώ­πους κρα­τι­κών και ιδιω­τι­κών φορέων, αλλά και γενι­κό­τερα σε επαγ­γελ­μα­τίες δια­φό­ρων ειδι­κο­τή­των, ο Σύν­δε­σμος για την Πρόληψη και την Αντι­με­τώ­πιση της Βίας στην Οικο­γέ­νεια (ΣΠΑΒΟ).

Πρό­κει­ται για έναν Μη Κυβερ­νη­τικό Οργα­νι­σμό που εδρεύει στην Κύπρο και ασχο­λεί­ται παγκύ­πρια με την πρόληψη και αντι­με­τώ­πιση ζητη­μά­των ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής και έμφυλης βίας. Αν και κατά το έτος ίδρυσής του ξεκί­νησε με μόλις ένα πρό­γραμμα, 35 χρόνια μετά έχει κατα­φέ­ρει να λει­τουρ­γεί και να δια­χει­ρί­ζε­ται 14 προ­γράμ­ματα και υπο­στη­ρι­κτι­κές υπη­ρε­σίες, απα­σχο­λώ­ντας επαγ­γελ­μα­τίες δια­φό­ρων ειδι­κο­τή­των που ξεπερ­νούν στο σύνολο τα 80 άτομα.

Μεταξύ των προ­γραμ­μά­των/υπη­ρε­σιών του οργα­νι­σμού, συγκα­τα­λέ­γο­νται η Εθνική Γραμμή Βοή­θειας 1440, τρία κατα­φύ­για για τη διαμονή των θυμάτων και των παιδιών τους (σύντομα θα γίνουν τέσσερα), εναλ­λα­κτι­κές δομές φιλο­ξε­νίας θυμάτων, πρό­γραμμα Φύλαξης και Δια­παι­δα­γώ­γη­σης Παιδιών εντός των κατα­φυ­γίων, συμ­βου­λευ­τι­κές/θερα­πευ­τι­κές υπη­ρε­σίες για άτομα που δέχο­νται ή ασκούν βία, Τμήμα Προ­λη­πτι­κής Ενη­μέ­ρω­σης και Τμήμα Κοι­νω­νι­κής Υπη­ρε­σίας που καλύ­πτει βιο­τι­κές και άλλες πρα­κτι­κής φύσεως ανάγκες των θυμάτων.

Επίσης, από το έτος 2020 έχει ανα­τε­θεί στον οργα­νι­σμό για δια­χεί­ριση το «Σπίτι της Γυναί­κας. Πρό­κει­ται για ένα πρό­γραμμα του Υφυ­πουρ­γείου Κοι­νω­νι­κής Πρό­νοιας και των Υπη­ρε­σιών Κοι­νω­νι­κής Ευη­με­ρίας, το οποίο χρη­μα­το­δο­τεί­ται εις ολό­κλη­ρον από κράτος. Το συγκε­κρι­μένο πρό­γραμμα λει­τουρ­γεί ως Διε­πι­στη­μο­νικό Κέντρο Στή­ρι­ξης Γυναι­κών και Νεαρών Κορι­τσιών – Θυμάτων Ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής ή Έμφυλης Βίας. Στε­λε­χώ­νε­ται από ψυχο­λό­γους, κοι­νω­νι­κούς λει­τουρ­γούς, νομικό σύμ­βουλο και συνή­γορο του παιδιού, ενώ σε αυτό στε­γά­ζο­νται και συλ­λει­τουρ­γούν τοπο­θε­τη­μέ­νοι κυβερ­νη­τι­κοί λει­τουρ­γοί από τις Υπη­ρε­σίες Κοι­νω­νι­κής Ευη­με­ρίας, το Κλι­μά­κιο της Αστυ­νο­μίας για τη βία στην οικο­γέ­νεια και τις Υπη­ρε­σίες Ψυχικής Υγείας.

Επι­πλέον το έτος 2020, δημιουρ­γή­θη­καν οι υπη­ρε­σίες SMS και Live Chat, με τις οποίες δίδεται η ευκαι­ρία σε άτομα που βρί­σκο­νται σε κίνδυνο και δεν μπορούν να επι­κοι­νω­νή­σουν τηλε­φω­νι­κώς μέσω της γραμμής ή σε άτομα με ιδιαι­τε­ρό­τη­τες ή/και αδυ­να­μία στην ομιλία ως επίσης και σε άτομα που βρί­σκο­νται στο εξω­τε­ρικό, να επι­κοι­νω­νή­σουν με τον οργα­νι­σμό και να λάβουν σχετική στήριξη και καθο­δή­γηση. Το ίδιος έτος, λει­τούρ­γησε θερα­πευ­τικό πρό­γραμμα «αυτο­ε­λέγ­χου» με το όνομα «ΠΡΩΤΕΑΣ» και απευ­θύ­νε­ται σε άτομα που ασκούν βία. Από τον Απρίλιο του 2023, έχει ανα­τε­θεί στο ΣΠΑΒΟ από το Υφυ­πουρ­γείο Κοι­νω­νι­κής Πρό­νοιας και τις Υπη­ρε­σίες Κοι­νω­νι­κής Ευη­με­ρίας, το πρό­γραμμα Φύλαξης, Φρο­ντί­δας και Στή­ρι­ξης για Ανή­λι­κες και Νεαρές Μητέρες αιτή­τριες ασύλου, γνωστό με το όνομα «Sofi’s House». Σημα­ντικό να ανα­φερ­θεί, ότι όλες οι υπη­ρε­σίες παρέ­χο­νται δωρεάν.

Πέραν του οργα­νι­σμού, στο συγκε­κρι­μένο workshop είχα την ευκαι­ρία να παρου­σιάσω το και­νο­τόμο νομο­θε­τικό πλαίσιο της Κύπρου, το οποίο είναι εναρ­μο­νι­σμένο σε μεγάλο βαθμό με τις κατευ­θυ­ντή­ριες πρό­νοιες της Σύμ­βα­σης της Κων­στα­ντι­νού­πο­λης.

Κατόπιν ενδια­φέ­ρο­ντος, το οποίο εκφρά­στηκε από τη Διεύ­θυνση Κοι­νω­νι­κής Πολι­τι­κής και Υγείας και τη Δημο­τική Επι­τροπή Ισό­τη­τας του Δήμου της Ρόδου, ανα­μέ­νε­ται να ακο­λου­θή­σει εποι­κο­δο­μη­τι­κός διά­λο­γος για ενδε­χό­μενη συνερ­γα­σία μεταξύ του Συν­δέ­σμου της Κύπρου και του Δήμου της Ρόδου, με στόχο (μεταξύ άλλων) την ανταλ­λαγή τεχνο­γνω­σίας και την ενί­σχυση της προ­στα­σίας των θυμάτων.

Οι δομές που στη­ρί­ζουν τις γυναί­κες στη Ρόδο, έχουν βοη­θή­σει πολλά θύματα βίας και όχι μόνον. Ποια είναι η εικόνα στην Κύπρο; Πώς λει­τουρ­γούν και πόσες γυναί­κες έχουν στη­ρί­ξει τα τελευ­ταία χρόνια;

Σε ό,τι αφορά στα κυπριακά δεδο­μένα και στον οργα­νι­σμό, σύμφωνα με τα τελευ­ταία στα­τι­στικά στοι­χεία του ΣΠΑΒΟ, για τους πρώτους 10 μήνες του έτους 2024 εξυ­πη­ρε­τή­θη­καν παγκύ­πρια 3.405 άτομα, ενώ από το 2020 παρα­τη­ρεί­ται ετησίως μία κυμαι­νό­μενη ποσο­στιαία αύξηση 443 ενδια­φε­ρό­με­νων ατόμων που προ­σφεύ­γουν στις υπη­ρε­σίες του Οργα­νι­σμού, με σκοπό την στήριξη και βοήθειά τους. Σε ό,τι αφορά δε στο «Σπίτι της Γυναί­κας» στο οποίο βρί­σκο­μαι τοπο­θε­τη­μέ­νος, για το έτος 2024 παρα­σχέ­θη­καν υπη­ρε­σίες σε 405 γυναίκες-θύματα ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής ή έμφυλης βίας, μεταξύ των οποίων ψυχο­λο­γική στήριξη, συναι­σθη­μα­τική ενδυ­νά­μωση, κοι­νω­νική στήριξη, νομική ενη­μέ­ρωση κ.α.

Σε ό,τι αφορά στη λει­τουρ­γία των προ­γραμ­μά­των και των παρε­χό­με­νων υπη­ρε­σιών, σκοπός όλων των επαγ­γελ­μα­τιών του οργα­νι­σμού απο­τε­λεί η ολι­στική προ­σέγ­γιση των περι­πτώ­σεων με στόχο την απε­λευ­θέ­ρωση του θύματος από τον κύκλο της κακο­ποί­η­σης, την ομαλή και όσο το δυνατόν πιο γρήγορη επα­νέ­νταξη του ατόμου στην κοι­νω­νία και τη δια­μόρ­φωση μίας υγιούς καθη­με­ρι­νό­τη­τας για αυτό. Αν και τα παρε­χό­μενα προ­γράμ­ματα έχουν αυτο­τελή χαρα­κτήρα και λει­τουρ­γούν ξεχω­ρι­στά, εν τούτοις συχνά αυτό που δια­φαί­νε­ται από τις περι­πτώ­σεις που καλού­μα­στε να δια­χει­ρι­στούμε, είναι η δια­σταύ­ρωση στη λει­τουρ­γία τους. Και για να μιλάμε πρα­κτικά, εάν για παρά­δειγμα μία γυναίκα-θύμα παρα­πεμ­φθεί στο «Σπίτι της Γυναί­κας» για στήριξη και βοήθεια από τους επαγ­γελ­μα­τίες που εργά­ζο­νται σε αυτό, δε σημαί­νει ότι αυτό­ματα απο­κό­πτε­ται από τις υπό­λοι­πες υπη­ρε­σίες του οργα­νι­σμού. Αντι­θέ­τως έχει τη δυνα­τό­τητα να φιλο­ξε­νη­θεί σε κατα­φύ­γιο (αν κρί­νε­ται ανα­γκαίο υπό τις περι­στά­σεις) ή ακόμα και να δια­συν­δε­θεί με το Τμήμα της Κοι­νω­νι­κής Υπη­ρε­σίας του οργα­νι­σμού για να λάβει όλα τα ανα­γκαία αγαθά, αλλά και οποια­δή­ποτε άλλη υπη­ρε­σία είναι σχετική/υπο­βοη­θη­τική για την περί­πτωσή της.

Κατά την εκτί­μησή σας, η νομο­θε­σία είναι επαρκής για την αντι­με­τώ­πιση των γυναι­κών που πέφτουν θύματα βίας;

Τόσο η Ελλάδα, όσο και η Κύπρος είναι δύο χώρες με πλούσιο νομο­θε­τικό περιε­χό­μενο, το οποίο όμως χρήζει εξέ­λι­ξης, με σκοπό την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τερη προ­στα­σία των θυμάτων.

Σε ό,τι αφορά ειδι­κό­τερα στην Κύπρο, μετά το 2017 που κυρώ­θηκε με νόμο η Σύμβαση της Κων­στα­ντι­νού­πο­λης, ο Κύπριος νομο­θέ­της έχει κάνει αρκετά βήματα με σκοπό την πλήρη εναρ­μό­νιση της νομο­θε­σίας με το περιε­χό­μενο της Σύμ­βα­σης, κατο­χυ­ρώ­νο­ντας για τις γυναίκες-θύματα βίας σημα­ντικά δικαιώ­ματα. Ενδει­κτικά να αναφέρω τη νομο­θε­σία για την Πρόληψη και την Κατα­πο­λέ­μηση της Βίας κατά των Γυναι­κών, με την οποία ποι­νι­κο­ποί­ησε το αδίκημα της Γυναι­κο­κτο­νίας, αλλά και τη νομο­θε­σία για τη δωρεάν νομική αρωγή (νομική βοήθεια όπως χαρα­κτη­ρί­ζε­ται στην Ελλάδα), για δια­δι­κα­σίες (μεταξύ άλλων) όπως η έκδοση περιο­ρι­στι­κών μέτρων, η επίλυση ζητη­μά­των γονικής μέρι­μνας και επι­κοι­νω­νίας, η δια­τροφή ανή­λι­κων τέκνων, η απο­κλει­στική χρήση της στέγης κ.α.

Το και­νο­τόμο δε της νομο­θε­σίας αυτής για έγκριση του αιτή­μα­τος δωρεάν νομικής βοή­θειας και αντι­προ­σώ­πευση του ατόμου από δικη­γόρο σε δικα­στι­κές δια­δι­κα­σίες, εντο­πί­ζε­ται στην αντι­κα­τά­σταση του οικο­νο­μι­κού κρι­τη­ρίου που θέτει η νομο­θε­σία για άλλες περι­πτώ­σεις, με το κρι­τή­ριο ότι το θύμα εξυ­πη­ρε­τεί­ται από το «Σπίτι της Γυναί­κας» ή βρί­σκε­ται σε κατα­φύ­γιο θυμάτων ή έχει ασκηθεί ποινική δίωξη ενα­ντίον του θύτη κατόπιν καταγ­γε­λίας θύματος στην Αστυ­νο­μία της Κύπρου για άσκηση βίας.

Ποιες είναι οι κινή­σεις που πρέπει να κάνει μια γυναίκα η οποία πέφτει θύμα βίας;

Το ερώτημά σας είναι ιδιαι­τέ­ρως σημα­ντικό, ωστόσο δεν υπάρχει μία ενιαία απά­ντηση. Κάθε περί­πτωση θύματος εξε­τά­ζε­ται εξα­το­μι­κευ­μένα από τους αρμό­διους επαγ­γελ­μα­τίες και η καθο­δή­γηση που παρέ­χε­ται, εξαρ­τά­ται από τις συγκε­κρι­μέ­νες συν­θή­κες κάθε υπό­θε­σης. Για σκοπούς προ­στα­σίας των θυμάτων και δια­τή­ρη­σης της απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τας των μέτρων ασφα­λείας, που ενδέ­χε­ται να ληφθούν, δεν είναι δυνατόν να δοθούν περισ­σό­τε­ρες λεπτο­μέ­ρειες σε αυτό το πλαίσιο. Αυτό που θα ήθελα να σημειώσω, όμως, είναι ότι οι γυναί­κες που βιώνουν ενδο­οι­κο­γε­νειακή ή έμφυλη βία, είναι ζωτικής σημα­σίας να απευ­θυν­θούν έγκαιρα και με ασφά­λεια στους αρμό­διους επαγ­γελ­μα­τίες, φορείς και αρχές. Μέσα από αυτή την επι­κοι­νω­νία, μπορούν να ενη­με­ρω­θούν για τα δικαιώ­ματα και τις επι­λο­γές τους και να λάβουν την απα­ραί­τητη στήριξη, βοήθεια και προ­στα­σία.