Ιδιώτες εναντίον εκκλησίας: Το δικαστικό θρίλερ για την απόκτηση κυριότητας ιερού ναϋδρίου

• Η αντι­δι­κία με τις Ιερές Μη­τρο­πό­λεις Ρόδου και Σύμης, το Δω­δε­κα­νη­σια­κό κα­θε­στώς, η άτυπη δωρεά νομής και η έκτα­κτη χρη­σι­κτη­σία

Οταν η ιδιο­κτη­σία ενός μι­κρού ακι­νή­του με­τα­τρέ­πε­ται σε ση­μείο τρι­βής ανά­με­σα σε ιδιώ­τες και την Εκ­κλη­σία, οι νο­μι­κές συ­νέ­πειες μπο­ρούν να φτά­σουν μέχρι την κο­ρυ­φή της ελ­λη­νι­κής δι­καιο­σύ­νης.

Πρό­σφα­τη από­φα­ση του Αρεί­ου Πάγου δεν είναι απλώς μια ακόμη από­φα­ση κυ­ριό­τη­τας. Είναι το απο­κο­ρύ­φω­μα μιας έντο­νης δι­κα­στι­κής δια­μά­χης, που απο­κα­λύ­πτει τις πε­ρί­πλο­κες σχέ­σεις με­τα­ξύ του ατο­μι­κού δι­καιώ­μα­τος στην ιδιο­κτη­σία και των πα­ρα­δο­σια­κών αξιών που εκ­προ­σω­πεί η Εκ­κλη­σία, ει­δι­κά σε πε­ριο­χές με ιδιαί­τε­ρο κα­θε­στώς όπως τα Δω­δε­κά­νη­σα.

Η υπό­θε­ση αφορά όχι μόνο ένα κομ­μά­τι γης, αλλά και βαθιά ρι­ζω­μέ­νες νο­μι­κές και πο­λι­τι­σμι­κές πα­ρα­δό­σεις.

Στην καρ­διά της δια­μά­χης βρί­σκε­ται ένα Ιερό Να­ΰ­δριο και ο αύ­λειος χώρος του, που έγι­ναν το επί­κε­ντρο μιας νο­μι­κής μάχης με επι­χει­ρή­μα­τα που εκτεί­νο­νται από το Αστι­κό Δί­καιο έως το ει­δι­κό εκ­κλη­σια­στι­κό κα­θε­στώς των Δω­δε­κα­νή­σων. Αυτή η υπό­θε­ση φέρ­νει στο προ­σκή­νιο θε­με­λιώ­δη ζη­τή­μα­τα: Ποιος πραγ­μα­τι­κά κα­τέ­χει τη γη όταν η ιστο­ρία, η θρη­σκεία και η νο­μι­κή πα­ρά­δο­ση μπλέ­κο­νται σε έναν σύν­θε­το ιστό;

Το ιστο­ρι­κό της υπό­θε­σης

Η δια­φο­ρά ξε­κί­νη­σε το 2018 με αγωγή αμ­φι­σβή­τη­σης κυ­ριό­τη­τας από ιδιώ­τες κατά της Ιεράς Μη­τρό­πο­λης Ρόδου και Σύμης.

Οι αναι­ρε­σεί­ου­σες υπο­στή­ρι­ξαν ότι απέ­κτη­σαν το ακί­νη­το μέσω γο­νι­κής πα­ρο­χής και ότι η Μη­τρό­πο­λη δεν είχε νό­μι­μο τίτλο κτή­σης.

Αντί­θε­τα, η Ιερά Μη­τρό­πο­λη ισχυ­ρί­στη­κε ότι κα­τέ­χει το ακί­νη­το μέσω έκτα­κτης χρη­σι­κτη­σί­ας, επι­κα­λού­με­νη άτυπη δωρεά νομής από τη δι­καιο­πά­ρο­χο των αναι­ρε­σειου­σών ήδη από το 1982.

Η υπό­θε­ση πέ­ρα­σε από πολ­λα­πλά δι­κα­στι­κά στά­δια, αρ­χι­κά στο Μο­νο­με­λές Πρω­το­δι­κείο Ρόδου και κα­τό­πιν στο Μο­νο­με­λές Εφε­τείο Δω­δε­κα­νή­σου.

Το Εφε­τείο επι­βε­βαί­ω­σε την πρω­το­βάθ­μια από­φα­ση, απορ­ρί­πτο­ντας την έφεση των αναι­ρε­σειου­σών, και τε­λι­κά η υπό­θε­ση έφτα­σε στον Άρειο Πάγο.

Νο­μι­κά ζη­τή­μα­τα και ερ­μη­νεία

Άτυπη δωρεά νομής: Το δι­κα­στή­ριο ανα­γνώ­ρι­σε ότι η άτυπη δωρεά νομής μπο­ρεί να απο­τε­λέ­σει θε­μέ­λιο για την από­κτη­ση κυ­ριό­τη­τας μέσω χρη­σι­κτη­σί­ας, ακόμη και αν δεν υπάρ­χει συμ­βο­λαιο­γρα­φι­κή πράξη με­τα­βί­βα­σης. Το γε­γο­νός ότι η δι­καιο­πά­ρο­χος πα­ρα­χώ­ρη­σε την άσκη­ση νομής στην Ιερά Μη­τρό­πο­λη, χωρίς επί­ση­μο έγ­γρα­φο, θε­ω­ρή­θη­κε επαρ­κές υπό την προ­ϋ­πό­θε­ση ότι υπήρ­χαν σα­φείς εν­δεί­ξεις συ­νε­χούς και αδιά­λει­πτης νομής από την εκ­κλη­σία.

Έκτα­κτη χρη­σι­κτη­σία: Σύμ­φω­να με το άρθρο 1045 ΑΚ, η κυ­ριό­τη­τα επί ακι­νή­του μπο­ρεί να απο­κτη­θεί με άσκη­ση νομής επί εί­κο­σι έτη. Η Ιερά Μη­τρό­πο­λη απέ­δει­ξε συ­νε­χή και αδιά­λει­πτη νομή, γε­γο­νός που οδή­γη­σε στην ανα­γνώ­ρι­ση της κυ­ριό­τη­τάς της. Ει­δι­κά στις πε­ρι­πτώ­σεις ακι­νή­των με θρη­σκευ­τι­κό χα­ρα­κτή­ρα, η χρη­σι­κτη­σία μπο­ρεί να τεκ­μη­ριω­θεί μέσα από πρά­ξεις όπως η συ­ντή­ρη­ση του ναού, η διε­ξα­γω­γή θρη­σκευ­τι­κών τε­λε­τών και η δια­χεί­ρι­ση των χώρων από το εκ­κλη­σια­στι­κό προ­σω­πι­κό.

Βάρος από­δει­ξης: Το δι­κα­στή­ριο έκρι­νε ότι το βάρος από­δει­ξης της κυ­ριό­τη­τας φέρει ο ισχυ­ρι­ζό­με­νος το δι­καί­ω­μα. Οι αναι­ρε­σεί­ου­σες δεν κα­τόρ­θω­σαν να απο­δεί­ξουν ότι η κυ­ριό­τη­τα ανήκε σε αυτές κατά τον κρί­σι­μο χρόνο. Η από­φα­ση υπο­γραμ­μί­ζει ότι σε πε­ρι­πτώ­σεις αμ­φι­σβή­τη­σης, οι ενά­γο­ντες πρέ­πει να προ­σκο­μί­σουν σα­φείς απο­δεί­ξεις για την αδιά­λει­πτη νομή και κυ­ριό­τη­τα.

Εκτί­μη­ση απο­δει­κτι­κών μέσων: Η από­φα­ση ανα­δει­κνύ­ει τη ση­μα­σία της αξιο­λό­γη­σης μαρ­τυ­ρι­κών κα­τα­θέ­σε­ων, εγ­γρά­φων και ιστο­ρι­κών στοι­χεί­ων για τη δια­μόρ­φω­ση δι­κα­νι­κής πε­ποί­θη­σης.

Το δι­κα­στή­ριο έλαβε υπόψη μαρ­τυ­ρί­ες που επι­βε­βαί­ω­ναν την αδιά­λει­πτη χρήση του ακι­νή­του από την Ιερά Μη­τρό­πο­λη, καθώς και έγ­γρα­φα που απο­δεί­κνυαν τη συ­νε­χή πα­ρου­σία της εκ­κλη­σί­ας στον χώρο.

Το ιδιαί­τε­ρο κα­θε­στώς των Δω­δε­κα­νή­σων

Το ει­δι­κό νο­μι­κό κα­θε­στώς των Δω­δε­κα­νή­σων δια­δρα­μά­τι­σε κρί­σι­μο ρόλο στην υπό­θε­ση. Οι πε­ριο­χές αυτές, λόγω της ιστο­ρι­κής τους ιδιαι­τε­ρό­τη­τας, διέ­πο­νται από δια­φο­ρε­τι­κούς κα­νο­νι­σμούς σε σχέση με την υπό­λοι­πη Ελ­λά­δα, ιδιαί­τε­ρα όσον αφορά εκ­κλη­σια­στι­κά ακί­νη­τα.

Η με­τα­βί­βα­ση κυ­ριό­τη­τας ακι­νή­των που ανή­κουν στην εκ­κλη­σία ρυθ­μί­ζε­ται αυ­στη­ρά από το Κα­τα­στα­τι­κό Χάρτη της Εκ­κλη­σί­ας της Ελ­λά­δας και τις ει­δι­κές δια­τά­ξεις που ισχύ­ουν για τις Μη­τρο­πό­λεις των Δω­δε­κα­νή­σων.

Η από­φα­ση του Αρεί­ου Πάγου προ­σφέ­ρει σαφή κα­θο­δή­γη­ση για το πώς πρέ­πει να αντι­με­τω­πί­ζο­νται υπο­θέ­σεις αμ­φι­σβή­τη­σης κυ­ριό­τη­τας ακι­νή­των με θρη­σκευ­τι­κό χα­ρα­κτή­ρα και ει­δι­κό κα­θε­στώς.

Ενι­σχύ­ει τη νο­μι­κή ασφά­λεια γύρω από την έν­νοια της άτυ­πης δω­ρε­άς νομής και το­νί­ζει την ανά­γκη για σα­φή­νεια στους τί­τλους ιδιο­κτη­σί­ας.

Επι­πλέ­ον, η από­φα­ση αυτή κα­θιε­ρώ­νει νο­μι­κά προη­γού­με­να που επη­ρε­ά­ζουν τον τρόπο με τον οποίο τα δι­κα­στή­ρια αντι­με­τω­πί­ζουν πα­ρό­μοιες υπο­θέ­σεις στο μέλ­λον.

Η ανα­γνώ­ρι­ση της ση­μα­σί­ας της χρη­σι­κτη­σί­ας στην από­κτη­ση κυ­ριό­τη­τας ακι­νή­των, ιδίως όταν συν­δυά­ζε­ται με την εκ­κλη­σια­στι­κή νομή και δια­χεί­ρι­ση, υπο­γραμ­μί­ζει τη δύ­να­μη των πραγ­μα­τι­κών πε­ρι­στα­τι­κών ένα­ντι των τυ­πι­κών τί­τλων.