Το απόρρητο ημερολόγιο των Ιμίων

Ένα άκρως απόρ­ρητο έγγραφο του Γενικού Επι­τε­λείου Εθνικής Αμυνας, που συντά­χθηκε στις 2 Φεβρουα­ρίου 1996, μία ημέρα μετά τη νύχτα των Ιμίων, περι­γρά­φει λεπτό προς λεπτό την εξέλιξη της κρίσης και φωτίζει τα πρόσωπα, τις απο­φά­σεις και τα γεγο­νότα εκείνες τις κρί­σι­μες ώρες. Η κρίση άρχισε να λαμ­βά­νει σοβαρές δια­στά­σεις στις 22 Ιανουα­ρίου 1996, την ίδια ημέρα που ο Κώστας Σημίτης εξελέγη πρω­θυ­πουρ­γός από την Κοι­νο­βου­λευ­τική Ομάδα του ΠΑΣΟΚ.

Εκείνη την ημέρα ο δήμαρ­χος Καλύ­μνου Δημή­τρης Δια­κο­μι­χά­λης, αντι­δρώ­ντας σε πλη­ρο­φο­ρίες ότι το τουρ­κικό ΥΠΕΞ θεωρεί τα Ιμια τουρ­κικά, τοπο­θε­τεί την ελλη­νική σημαία στην ανα­το­λική νησίδα των Ιμίων. Το Σάββατο 27 Ιανουα­ρίου Τούρκοι δημο­σιο­γρά­φοι της «Χουριέτ» την αντι­κα­θι­στούν με την τουρ­κική σημαία. Την Κυριακή 28 Ιανουα­ρίου στις 10.00, το ταχύ περι­πο­λικό «Αντω­νίου» αφαιρεί την τουρ­κική και επα­να­φέ­ρει τη «δημο­τική» ελλη­νική σημαία – χωρίς να έχει αυτή την εντολή. Η εντολή του υπουρ­γού Αμυνας Γερά­σι­μου Αρσένη ήταν απλώς να αφαι­ρε­θεί η τουρ­κική σημαία. Αλλωστε στις βρα­χο­νη­σί­δες δεν υπάρ­χουν σημαίες. Στο υπουρ­γείο Αμυνας συνει­δη­το­ποιούν ότι η νέα ελλη­νική σημαία τοπο­θε­τή­θηκε από τις Ενοπλες Δυνά­μεις, άρα τώρα οι Ενοπλες Δυνά­μεις θα πρέπει να προ­σφέ­ρουν φύλαξη στη σημαία. Σύμφωνα με το απόρ­ρητο έγγραφο, στις 20.50 εκείνης της Κυρια­κής απο­βι­βά­στη­καν στην ανα­το­λική Ιμια επτά βατρα­χάν­θρω­ποι για να φρου­ρή­σουν τη σημαία. Στις έξι το πρωί της Δευ­τέ­ρας 29 Ιανουα­ρίου επι­βι­βά­στη­καν εκ νέου στην κανο­νιο­φόρο «Πυρ­πο­λη­τής» και επέ­στρε­ψαν στην Κάλυμνο. Στις 08.25 ο αρχηγός ΓΕΕΘΑ ναύ­αρ­χος Χρήστος Λυμπέ­ρης διέταξε το ΓΕΝ να απο­βι­βά­σει και πάλι βατρα­χαν­θρώ­πους στα Ιμια, κάτι το οποίο πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε στις 10.45.

Το κρίσιμο 24ωρο

Τα ξημε­ρώ­ματα της Τρίτης 30 Ιανουα­ρίου στις 04.27 το ΓΕΝ στέλνει στα Iμια τη φρεγάτα «Ναβα­ρίνο». Στις 08.55 απο­στέλ­λε­ται από το ΓΕΕΘΑ σήμα που ενη­με­ρώ­νει ότι ο αρχηγός ΓΕΕΘΑ, έπειτα από απόφαση του υπουρ­γού Aμυνας, ανα­λαμ­βά­νει την επι­χει­ρη­σιακή διοί­κηση της 1ης Στρα­τιάς, της ΑΣΔΕΝ, των εφε­δρειών ΓΕΣ (Μονάδες Ειδικών Δυνά­μεων), των μάχιμων μονάδων του Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού και της ΑΤΑ. Ο Λυμπέ­ρης εκτιμά ότι μπορεί οι Τούρκοι να απο­βι­βα­στούν στην Καλό­λι­μνο. Και έτσι γίνεται η επιλογή να εγκα­τα­στα­θούν σε αυτό το νησί κατα­δρο­μείς (και όχι στη δυτική Iμια). Eτσι, στις 14.56 δια­τάσ­σε­ται η αυξη­μένη επι­τή­ρηση της Καλο­λί­μνου (Γαϊ­δου­ρο­νήσι), μιας νησίδας ένα ναυτικό μίλι δυτικά των Ιμίων. Στις 15.20 απο­γειώ­νο­νται δύο ελι­κό­πτερα με 12 άνδρες από την Κω και φτάνουν στη νησίδα στις 15.40. Αργά το βράδυ, μέσα σε λιγό­τερο από μια ώρα ο Λυμπέ­ρης θέτει σε επι­φυ­λακή το σύνολο των Ενόπλων Δυνά­μεων. Στις 23.20 απο­φα­σί­ζε­ται από τον αρχηγό ΓΕΕΘΑ η δια­σπορά μονάδων Eβρου και Νήσων Ανα­το­λι­κού Αιγαίου σε νέες θέσεις που παρέ­χουν πρό­σθε­τες δυνα­τό­τη­τες για την ανάληψη στρα­τιω­τι­κών απο­στο­λών. Στις 23.41 εκδί­δε­ται σήμα για τον απόπλου του συνόλου του ελλη­νι­κού στόλου. Στις 23.48 έρχεται η διαταγή στις Ειδικές Δυνά­μεις για την εφαρ­μογή άκρως απόρ­ρη­των σχεδίων («Ερινύς» και «Κίρκη»). Στις 23.57 εκδί­δε­ται σήμα για να τεθεί η Πολε­μική Αερο­πο­ρία σε διάταξη μάχης.

27 χρόνια από τα Ίμια: Η θυσία μπο­ρούσε να είχε απο­φευ­χθεί

Προ­κει­μέ­νου να φωτι­στεί καλύ­τερα το χρονικό των στρα­τιω­τι­κών ενερ­γειών που ανα­φέ­ρο­νται λεπτο­με­ρώς στο απόρ­ρητο έγγραφο του ΓΕΕΘΑ, θα πρέπει να υπεν­θυ­μί­σουμε τις πολι­τι­κές πρω­το­βου­λίες που πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν παράλ­ληλα εκείνη τη νύχτα. Κοντά στα μεσά­νυ­χτα και αφού έχει λήξει η κοι­νο­βου­λευ­τική συζή­τηση για την παροχή ψήφου εμπι­στο­σύ­νης στη νέα κυβέρ­νηση Σημίτη, συγκα­λεί­ται στο γραφείο του πρω­θυ­πουρ­γού στη Βουλή σύσκεψη της κυβερ­νη­τι­κής επι­τρο­πής στην οποία συμ­με­τεί­χαν οι: Ακης Τσο­χα­τζό­που­λος, Θεό­δω­ρος Πάγκα­λος, Γερά­σι­μος Αρσένης, Γιάννος Παπα­ντω­νίου, Δημή­τρης Ρέππας και ο ναύ­αρ­χος Χρήστος Λυμπέ­ρης με παρό­ντες τον γενικό γραμ­μα­τέα του υπουρ­γι­κού συμ­βου­λίου Τάσο Μαντέλη και τους συμ­βού­λους του πρω­θυ­πουρ­γού, Νίκο Θέμελη και Δημήτρη Καραϊ­τίδη. Ο Σημίτης ζητάει ενη­μέ­ρωση. Πρώτος μιλάει ο Λυμπέ­ρης, ο οποίος έχει απλώσει τους χάρτες του Αιγαίου πάνω στο τραπέζι των συσκέ­ψεων. Υπο­στη­ρί­ζει ότι η Ελλάδα δια­θέ­τει τις μεγα­λύ­τε­ρες δυνά­μεις στην περιοχή και ζητεί να ξεκα­θα­ρι­στούν οι κανόνες εμπλο­κής για τον βομ­βαρ­δι­σμό των βρα­χο­νη­σί­δων εφόσον κατα­στεί ανα­γκαίο ή για τον εμβο­λι­σμό τουρ­κι­κού πλοίου. Ο Λυμπέ­ρης, όπως έχει ανα­φέ­ρει στο βιβλίο του «Πορεία σε ταραγ­μέ­νες θάλασ­σες» (εκδ. Ποιό­τητα, 1999) υπο­στή­ριζε τη «στρα­τη­γική του πρώτου πλήγ­μα­τος». Εξη­γούσε ότι η Ελλάδα μπο­ρούσε να επι­φέ­ρει απο­φα­σι­στικό πλήγμα στην Τουρκία, που θα ακύρωνε τον σχε­δια­σμό της για το Αιγαίο, έστω κι αν η ανα­με­νό­μενη τουρ­κική απά­ντηση θα οδη­γούσε επίσης σε κάποιες ελλη­νι­κές απώ­λειες. Ο Σημίτης εξηγεί ότι ανάμεσα στο δίλημμα «διμερή δια­πραγ­μά­τευση για τα θέματα του Αιγαίου ή πόλεμο, η Ελλάδα μπορεί, εάν θέλει, να επι­λέ­ξει το δεύτερο αλλά θα κατα­λή­ξει στο πρώτο», αφού ύστερα από μια σύρραξη θα ακο­λου­θή­σει δια­πραγ­μά­τευση, όποιο κι αν είναι το απο­τέ­λε­σμα της σύρ­ρα­ξης. Στη συνέ­χεια, σύμφωνα με το βιβλίο του Σημίτη «Πολι­τική για μια δημιουρ­γική Ελλάδα» (εκδ. Πόλις, 2005) έγινε ο εξής διά­λο­γος:

Σημίτης: Φυλάσ­σε­ται η δυτική νησίδα των Ιμίων;

Λυμπέ­ρης: Βεβαίως φυλάσ­σε­ται.

Σημίτης: Υπάρ­χουν άνδρες στη νησίδα;

Λυμπέ­ρης: Οχι, αλλά τα πλοία που βρί­σκο­νται γύρω από τα Ιμια έχουν τέτοια διάταξη ώστε είναι αδύ­να­τον να περάσει οποιο­δή­ποτε τουρ­κικό πλοίο.

Στις 23.48 φτάνει διαταγή στις Ειδικές Δυνά­μεις για την εφαρ­μογή άκρως απόρ­ρη­των σχεδίων. Στις 23.57 εκδί­δε­ται σήμα για να τεθεί η Πολε­μική Αερο­πο­ρία σε διάταξη μάχης.

Περίπου εκείνες τις στιγμές η κρίση κλι­μα­κώ­νε­ται. Σύμφωνα με το απόρ­ρητο έγγραφο του ΓΕΕΘΑ, στη 1 π.μ. τη νύχτα Τρίτης προς Τετάρτη 31 Ιανουα­ρίου από πηγή υψηλής αξιο­πι­στίας έρχεται η πλη­ρο­φο­ρία ότι επί­κει­ται εχθρική επίθεση. Ο αρχηγός ΓΕΕΘΑ δίνει την εντολή στον αρχηγό ΓΕΝ να στο­χο­ποι­η­θούν όλα τα τουρ­κικά πλοία.

Ο αντι­πε­ρι­σπα­σμός

Στη 01.35 δύο τουρ­κικά ελι­κό­πτερα Black Hawk υπε­ρί­πτα­νται των Ιμίων την ίδια ώρα που η φρεγάτα «Γιαβούζ» βρί­σκε­ται 500 μέτρα από τις νησίδες. Δέκα λεπτά αργό­τερα ο αρχηγός ΓΕΝ, προ­φα­νώς σε συνεν­νό­ηση με τον αρχηγό ΓΕΕΘΑ, διέταξε να ριφθούν φωτο­βο­λί­δες κατά των ελι­κο­πτέ­ρων και αν αυτά επι­χει­ρή­σουν να προ­σγειω­θούν, να καταρ­ρι­φθούν. Οκτώ λεπτά αργό­τερα οι Τούρκοι απο­μά­κρυ­ναν ανα­το­λικά το «Γιαβούζ» και τα ελι­κό­πτερα. Αλλά την ίδια ώρα έρχο­νται πλη­ρο­φο­ρίες ότι τουρ­κικό ελι­κό­πτερο ίσως προ­σπα­θή­σει να προ­σγειω­θεί στο Φαρ­μα­κο­νήσι. Στις 02.10 δόθηκε προ­φο­ρική εντολή από τον υφυ­πουργό Εθνικής Αμυνας πτέ­ραρχο Νίκο Κουρή που βρι­σκό­ταν στο Κέντρο Επι­χει­ρή­σεων στο Πεντά­γωνο, εάν ελι­κό­πτερο επι­χει­ρή­σει προ­σγεί­ωση να καταρ­ρι­φθεί. Η εντολή τρο­πο­ποι­ή­θηκε πέντε λεπτά αργό­τερα έτσι ώστε να βληθούν μόνο οι άνδρες που θα απο­βι­βα­στούν από το ελι­κό­πτερο. Στην πραγ­μα­τι­κό­τητα επρό­κειτο για αντι­πε­ρι­σπα­σμό των Τούρκων. Οι Ελληνες νόμιζαν ότι οι Τούρκοι επι­χει­ρού­σαν επίθεση, αλλά με αυτή την επι­χεί­ρηση της δήθεν επί­θε­σης οι Τούρκοι κάλυψαν την απο­βί­βαση δικών τους κομά­ντος στη δυτική Ιμια, χωρίς να το αντι­λη­φθεί η ελλη­νική πλευρά!

Περίπου την ίδια ώρα επι­χει­ρεί­ται να απο­βι­βα­στούν στην έως τότε αφύ­λα­κτη δυτική Ιμια Ελληνες κομά­ντος, χωρίς κανένας να γνω­ρί­ζει ότι μόλις είχαν απο­βι­βα­στεί Τούρκοι κομά­ντος. Οι Ελληνες καθυ­στέ­ρη­σαν γιατί οι ασύρ­μα­τοί τους δεν είχαν μπα­τα­ρίες. Τις είχαν πάρει οι συνά­δελ­φοί τους στην ανα­το­λική Ιμια για να τις έχουν ως εφε­δρι­κές. Ετσι οι κομά­ντος σχε­δί­α­ζαν να πάνε πρώτα στην ανα­το­λική Ιμια για να τις πάρουν και μετά να κατευ­θυν­θούν στη δυτική Ιμια. Μέχρι να το κάνουν αυτό, κυκλο­φό­ρησε η πλη­ρο­φο­ρία ότι στη δυτική Ιμια είχαν απο­βι­βα­στεί Τούρκοι κομά­ντος. Ποιος έδωσε όμως την εντολή να πάνε Ελληνες κομά­ντος στη δυτική Ιμια; Μέχρι εκείνη την ώρα υπο­τί­θε­ται ότι αρκούσε ο κλοιός των επτά πλοίων. Ισως ο Λυμπέ­ρης να έδωσε την εντολή επειδή είχε προ­βλη­μα­τι­στεί από τον προη­γού­μενο διάλογό του με τον πρω­θυ­πουργό για το «αν φυλάσ­σε­ται η νησίδα». Ισως ο υφυ­πουρ­γός Αμυνας Νίκος Κουρής. Τελικά η απο­βί­βαση των Ελλήνων ακυ­ρώ­θηκε. Οι Τούρκοι πρό­λα­βαν πρώτοι. Αλλά πώς το έμαθαν στην Αθήνα; Από το Αθη­ναϊκό Πρα­κτο­ρείο Ειδή­σεων (ΑΠΕ). Στην Τουρκία, σε ζωντανή τηλε­ο­πτική εκπομπή περίπου στις 3.30 ώρα Ελλάδος ανα­κοι­νώ­θηκε από το τουρ­κικό ΥΠΕΞ ότι «πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε ειρη­νική κατά­ληψη των δυτικών Ιμίων από τους Τούρ­κους». Η ανα­κοί­νωση μετα­δό­θηκε από το Αθη­ναϊκό Πρα­κτο­ρείο Ειδή­σεων με τηλε­γρά­φημα από την Αγκυρα. Στέ­λε­χος του ΑΠΕ τηλε­φω­νεί στον Δημήτρη Ρέππα, που ήταν υπουρ­γός Τύπου και συμ­με­τείχε στη σύσκεψη στη Βουλή, αλλά εκείνη τη στιγμή είχε βγει από την αίθουσα. Μπαίνει ξανά και ανα­κοι­νώ­νει ανα­στα­τω­μέ­νος: «Οι Τούρκοι λένε ότι είναι πάνω στα Ιμια εδώ και δύο ώρες!».

Σελίδες από το άκρως απόρ­ρητο έγγραφο του ΓΕΕΘΑ που συντά­χθηκε στις 2 Φεβρουα­ρίου 1996 και φέρνει σήμερα στο φως η «Κ».

Οι δύσκο­λες απο­φά­σεις

Ο Σημίτης ρωτάει τον Λυμπέρη αν μπορεί να ισχύει κάτι τέτοιο. Ο Λυμπέ­ρης απα­ντάει αρχικά ότι η είδηση είναι σίγουρα ανα­κρι­βής. Ο Σημίτης ρωτάει αν μπορεί με ελι­κό­πτερο να επι­βε­βαιω­θεί τι συμ­βαί­νει και ο Λυμπέ­ρης απα­ντάει αρνη­τικά. Ο Σημίτης συγκα­λεί το ΚΥΣΕΑ και τα μέλη του αρχί­ζουν να προ­σέρ­χο­νται από τις 04.10 και μετά. Σύμφωνα με το απόρ­ρητο έγγραφο του ΓΕΕΘΑ, στις 04.25 η πλη­ρο­φο­ρία για κατά­ληψη των δυτικών Ιμίων επι­βε­βαιώ­θηκε και από την ελλη­νική πλευρά και συγκε­κρι­μένα από την Ανώτατη Στρα­τιω­τική Διοί­κηση Εσω­τε­ρι­κού και Νήσων (ΑΣΔΕΝ) και από το ΓΕΝ. Η επι­βε­βαί­ωση έγινε από το ελλη­νικό ελι­κό­πτερο, που απο­νηώ­θηκε στις 04.13 από τη φρεγάτα «Ναβα­ρίνο», κάτι που ο Σημίτης στο βιβλίο του υπο­γραμ­μί­ζει ότι έγινε εν αγνοία του ΚΥΣΕΑ. Στις 04.40 ο υφυ­πουρ­γός Εθνικής Αμυνας Νίκος Κουρής από το Κέντρο Επι­χει­ρή­σεων στο Πεντά­γωνο δίνει εντολή για την προ­ε­τοι­μα­σία σχε­δί­α­σης επι­χεί­ρη­σης ανα­κα­τά­λη­ψης της δυτικής νήσου των Ιμίων από Ειδικές Δυνά­μεις. Ο Λυμπέ­ρης στη σύσκεψη στη Βουλή εξηγεί ότι θα χρεια­στούν περίπου 6 ώρες για την προ­ε­τοι­μα­σία της επι­χεί­ρη­σης αυτής. Ο Σημίτης παρα­τη­ρεί ότι μια τέτοια επι­χεί­ρηση «δεν μπορεί να γίνει μέρα μεση­μέρι». Αρα, δεν μπορεί να γίνει καθόλου! Εν τω μεταξύ το ελι­κό­πτερο, κατά την επι­στροφή του, ένα ναυτικό μίλι βόρεια των Ιμίων, ανέφερε ένδειξη master caution χωρίς να δηλώσει συγκε­κρι­μένη βλάβη. Η επι­κοι­νω­νία με το πλοίο διεκόπη και αμέσως μετά χάθηκε από το ραντάρ στις 04.49. Η πλη­ρο­φο­ρία έφτασε στο ΚΥΣΕΑ, αλλά όπως ανα­φέ­ρει ο Σημίτης αρχικά δια­ψεύ­στηκε. Υπο­στη­ρί­χθηκε ότι το ελι­κό­πτερο προ­σθα­λασ­σώ­θηκε ή ότι κιν­δύ­νευσε.

27 χρόνια από τα Ιμια – Πώς άλλαξε το αμυ­ντικό δόγμα

Εκείνη την ώρα, με Eλληνες και Τούρ­κους στις δύο νησίδες των Ιμίων, το δίλημμα ήταν νέα κλι­μά­κωση της κρίσης με βομ­βαρ­δι­σμούς που θα κατέ­λη­γαν σε δια­πραγ­μά­τευση με ευρύ­τερη αμφι­σβή­τηση των ελλη­νι­κών κυριαρ­χι­κών δικαιω­μά­των ή από­συρση όλων των δυνά­μεων με μεσο­λά­βηση του Χόλ­μπρουκ. Ο Σημίτης ζητεί από τον Πάγκαλο να προ­χω­ρή­σει σε συμ­φω­νία με τον Αμε­ρι­κανό βοηθό υπουργό Εξω­τε­ρι­κών για ευρω­παϊκά θέματα, Ρίτσαρντ Χόλ­μπρουκ, που εκείνη τη νύχτα –και μετά το τηλε­φώ­νημα Σημίτη – Κλίντον, που έγινε τα μεσά­νυ­χτα– είχε ανα­λά­βει χρέη δια­με­σο­λα­βητή. Στις 6 επήλθε συμ­φω­νία Πάγκα­λου – Χόλ­μπρουκ για ταυ­τό­χρονη απο­χώ­ρηση με τη φράση «όχι πλοία, όχι στρα­τεύ­ματα, όχι σημαίες».

Η σύσκεψη τελειώ­νει, αλλά ο Σημίτης παρα­μέ­νει στο γραφείο πρω­θυ­πουρ­γού. Στις 7 το πρωί πλη­ρο­φο­ρεί­ται από το Mega ότι το ελι­κό­πτερο κατέ­πεσε. Τηλε­φω­νεί στον Αρσένη ο οποίος επι­βε­βαιώ­νει την πλη­ρο­φο­ρία και του λέει ότι η προη­γού­μενη διά­ψευση οφει­λό­ταν σε λάθος. Σύμφωνα με το απόρ­ρητο έγγραφο, στις 07.25 άρχισε η ακύρωση όλων των εντολών αυξη­μέ­νης ετοι­μό­τη­τας σε όλο το στρά­τευμα και η ακύρωση όλων των μέτρων συνα­γερ­μού, ενώ βρί­σκο­νταν σε εξέλιξη οι έρευνες για την ανεύ­ρεση του πλη­ρώ­μα­τος. Οπως ανα­φέ­ρε­ται σε άλλο έγγραφο του Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού: «Τα ευρή­ματα στο σημείο πτώσεως του ελι­κο­πτέ­ρου ήταν διά­σπαρτα, οι δε πλω­τή­ρες απείχαν μεταξύ τους περί τα 30 μέτρα. Τούτο σημαί­νει ότι το ελι­κό­πτερο προ­σέ­κρουσε στη θάλασσα με ταχύ­τητα και δεν εισήλθε καν στη δια­δι­κα­σία της αυτο­πε­ρι­στρο­φής (ανα­γκα­στική προ­σθα­λάσ­σωση) διότι τότε, έστω κι αν αυτή δεν ήταν επι­τυ­χής, το ελι­κό­πτερο δεν θα διε­λύ­ετο. Αυτά ενι­σχύ­ουν την άποψη περί παραι­σθή­σεων, απώ­λειας προ­σα­να­το­λι­σμού, σε συν­δυα­σμό με βλάβη σε κύριο σύστημα του ελι­κο­πτέ­ρου, οποιο­δή­ποτε κι αν ήταν αυτό. Τα ανα­γρα­φό­μενα στον Τύπο περί παρεμ­βο­λών είναι εντελώς ανα­κριβή καθ’ όσον οι κινη­τή­ρες, τα δυνα­μικά μέρη του ελι­κο­πτέ­ρου (άξονες, στρο­φεία), τα βασικά όργανα πτήσεως (βαρο­με­τρικό υψό­με­τρο, ενδεί­κτης στροφών – κλήσεων, τεχνη­τός ορίζων και ταχύ­με­τρο) δεν παρεμ­βάλ­λο­νται».

Πηγή: kathimerini.gr