Ακης Καρατράντος: «Η Ε.Ε. πρέπει να βρει γοργό βηματισμό προς την κατεύθυνση της στρατηγικής αυτονομίας»

Να ξεκι­νή­σουμε από την κατά­σταση όπως δια­μορ­φώ­νε­ται μετά τις εξε­λί­ξεις στη Συρία. Θα έχουμε αλλαγή στη γεω­πο­λι­τική σκα­κιέρα κατά την εκτί­μησή σας;

Η Μέση Ανατολή απο­τέ­λεσε τον κατα­λύτη των γεω­πο­λι­τι­κών εξε­λί­ξεων για το 2024, με την κατά­σταση στη Συρία, μετά την ανα­τροπή του καθε­στώ­τος Ασαντ, να είναι η τελευ­ταία πράξη σε μία αλυσίδα αλλαγών που προ­κά­λε­σαν ανα­τρο­πές και αστά­θεια.

Η κατάρ­ρευση του καθε­στώ­τος Ασαντ αλλάζει ριζικά τα δεδο­μένα για την αντι­πα­ρά­θεση Ιράν – Ισραήλ, καθώς ένα από τα βασικά τμήματα του λεγό­με­νου «Αξονα της Αντί­στα­σης» δεν υπάρχει πλέον. Η ανά­γνωση όμως που υπο­στη­ρί­ζει πως το Ισραήλ είναι κερ­δι­σμένο από αυτήν την εξέλιξη είναι απο­σπα­σμα­τική.

Μπορεί βρα­χυ­πρό­θε­σμα να υπάρχει η θετική εξέλιξη του καθε­στώ­τος Ασαντ, όμως η μακρο­πρό­θε­σμη κατά­σταση θα επη­ρε­α­στεί από το ποιά θα είναι τελικά η επόμενη ημέρα στη Συρία.

Ζητού­μενο που σε σημα­ντικό βαθμό θα έχει επί­δραση και στις γενι­κό­τε­ρες εξε­λί­ξεις στη Μέση Ανατολή. Το χει­ρό­τερο δυνατό σενάριο σε αυτήν την περί­πτωση είναι η Συρία να μετε­ξε­λι­χθεί σε μία νέα μαύρη τρύπα, οδη­γώ­ντας σε εκχύ­λιση της ανα­σφά­λειας σε όλο το περι­φε­ρειακό υπο­σύ­στημα.

Κρίσιμη παρά­με­τρο, γενι­κό­τερα στις συζη­τή­σεις για το μέλλον της Συρίας, απο­τε­λούν οι Κούρδοι, ιδιαί­τερα σε συνάρ­τηση με τις προ­τε­ραιό­τη­τες και τη δράση της Τουρ­κίας.

Σε κάθε περί­πτωση, το μέλλον της Συρίας θα επη­ρε­ά­σει κατα­λυ­τικά τις εξε­λί­ξεις στη Μέση Ανατολή και εκ των πραγ­μά­των την ευρω­παϊκή και τη διεθνή ασφά­λεια.

Η Τουρκία διεκ­δι­κεί να εδραιώ­σει τον ρόλο της στην περιοχή αλλά συνε­χί­ζει την προ­κλη­τι­κό­τητά της. Τι θα πρέπει να περι­μέ­νουμε στο προ­σε­χές διά­στημα;

Η Τουρκία είναι μία χώρα με βλέψεις περι­φε­ρεια­κού «ηγεμόνα» στην ευρύ­τερη περιοχή του Καυ­κά­σου, της Μέσης Ανα­το­λής και της Βόρειας Αφρικής. Το έχουμε δει αυτό σε τρεις περι­πτώ­σεις: α) στη Λιβύη, β) στο Αζερ­μπαϊ­τζάν και γ) στη Συρία.

Ήταν άλλωστε μία από τις χώρες που εκμε­ταλ­λεύ­τη­καν τη στα­διακή μετα­τό­πιση του ενδια­φέ­ρο­ντος των ΗΠΑ από την ευρύ­τερη γει­το­νιά της Μεσο­γείου στον Ειρη­νικό και στον αντα­γω­νι­σμό με την Κίνα.

Για να πετύχει τους στόχους της συγκε­κρι­μέ­νης στρα­τη­γι­κής χρη­σι­μο­ποιεί διάφορα μέσα, από μισθο­φό­ρους και οικο­νο­μική υπο­στή­ριξη μέχρι και επί­ση­μες στρα­τιω­τι­κές επεμ­βά­σεις κτλ.

Δυστυ­χώς σε αρκετές περι­πτώ­σεις η εμπλοκή της Τουρ­κίας δεν συμ­βάλ­λει στη στα­θε­ρό­τητα, αλλά στο ακριβώς αντί­θετο. Μένει να δούμε πώς θα εξε­λι­χθεί η κατά­σταση στη Συρία, όπου, πρέπει να παρα­δε­χτούμε πως, βρα­χυ­πρό­θε­σμα η Τουρκία, λόγω της σχέσης εξάρ­τη­σης με τις τζι­χα­ντι­στι­κές οργα­νώ­σεις, έχει ένα πρό­κριμα επιρ­ροής.

Η εκλογή του Ντό­ναλντ Τραμπ στην Προ­ε­δρία των ΗΠΑ, δημιουρ­γεί προσ­δο­κίες. Κατά την άποψή σας, πώς θα κινηθεί απέ­να­ντι στην Ευρώπη, αλλά και στα πολε­μικά μέτωπα;

Υπάρ­χουν δύο τομείς που το ενδια­φέ­ρον για το πώς θα ξεδι­πλω­θεί η πολι­τική στρα­τη­γική του Προ­έ­δρου Τράμπ έναντι της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης είναι μεγάλο.

Ο πρώτος είναι ο εμπο­ρι­κός τομέας και γενι­κό­τερα η οικο­νο­μική πολι­τική. Το κρίσιμο εδώ είναι αν θα προ­χω­ρή­σει σε μία πολι­τική δασμών και πώς αυτή μπορεί να επη­ρε­ά­σει τις σχέσεις των ΗΠΑ με την Ευρω­παϊκή Ένωση. Ο δεύ­τε­ρος είναι η άμυνα και η ασφά­λεια και κυρίως πώς θα εξε­λι­χθεί η πολι­τική της δια­κυ­βέρ­νη­σης Τράμπ για το ΝΑΤΟ.

Τα πρώτα δείγ­ματα, με το επι­χεί­ρημα ανάγκης αύξησης των αμυ­ντι­κών δαπανών στο 5% του ΑΕΠ έχουν δημιουρ­γή­σει προ­βλη­μα­τι­σμό και ενι­σχύ­ουν την ανάγκη η Ένωση να τρέξει προς την κατεύ­θυνση της στρα­τη­γι­κής αυτο­νο­μίας.

Ο πόλεμος στην Ουκρα­νία βρί­σκε­ται σε μία ιδιαί­τερη καμπή.

Ο Ντό­ναλντ Τράμπ εξελέγη Πρό­ε­δρος υπο­στη­ρί­ζο­ντας, μεταξύ των άλλων, πως θα φέρει τέλος στον πόλεμο στην Ουκρα­νία. Αυτή του η στρα­τη­γική έχει αρχίσει να ξεδι­πλώ­νε­ται πριν ακόμη ανα­λά­βει επίσημα τη δια­κυ­βέρ­νηση των Η.Π.Α. Η πίεση προς την Ουκρα­νία και τον Πρόεδρο Ζελέν­σκι είναι εμφανής, όπως και η δημιουρ­γία γέφυρας με τη Ρωσία και τον Βλα­ντί­μιρ Πούτιν.

Από τη μία λοιπόν πλευρά βλέ­πουμε μια πρω­το­βου­λία, που τις επό­με­νες εβδο­μά­δες θα ενταθεί, για δια­πραγ­μα­τεύ­σεις και ένα πλαίσιο ειρή­νευ­σης, και από την άλλη στρα­τιω­τική κλι­μά­κωση και απειλή χρήσης πυρη­νι­κών.

Μία ισορ­ρο­πία τρόμου που προ­στί­θε­ται σε μία εκ των πραγ­μά­των δύσκολη συνθήκη, καθώς, πρώτον δεν έχει χάσει η μία ή η άλλη πλευρά τον πόλεμο και δεύ­τε­ρον, δεν έχουν αλλάξει οι αντι­κει­με­νι­κοί στόχοι και σκοποί που θέτουν. Ειδικά η τελευ­ταία παρά­με­τρος καθιστά δύσκολη την επί­τευξη μίας βιώ­σι­μης και μακρο­πρό­θε­σμης ειρήνης.

Είναι εξαι­ρε­τικά δυσά­ρε­στο να προ­κύ­ψει μία συνθήκη τύπου frozen conflict, η οποία ανά πάσα στιγμή θα μπο­ρούσε να οδη­γή­σει σε ανά­φλεξη, νέα πολε­μική σύγκρουση και αστά­θεια.

Κάτι τέτοιο είναι πιθανό να προ­κύ­ψει αν ασκηθεί πίεση στην Ουκρα­νία και στον Πρόεδρο Ζελέν­σκι να εμπλα­κεί σε μία δια­δι­κα­σία με τις βασικές προ­βλέ­ψεις της οποίας δια­φω­νεί.

Η τρο­μο­κρα­τική επίθεση της 7ης Οκτω­βρίου και οι πολε­μι­κές αντι­πα­ρα­θέ­σεις που ήρθαν ως άμεσες συνέ­πειές της ανέ­δει­ξαν πως η Μέση Ανατολή εξα­κο­λου­θεί να παρα­μέ­νει το επί­κε­ντρο των στρα­τη­γι­κών εξε­λί­ξεων και να επη­ρε­ά­ζει κατα­λυ­τικά την ισορ­ρο­πία των δυνά­μεων και την κατά­σταση της διε­θνούς ασφά­λειας. 0Δεν είναι άλλωστε τυχαίο πως η ανα­τα­ραχή στη Μέση Ανατολή καθό­ρισε την πολι­τική αντι­πα­ρά­θεση στον τομέα των διεθνών σχέσεων κατά την προ­ε­κλο­γική περίοδο στις Η.Π.Α.

Οι εξε­λί­ξεις στην περιοχή, αλλά και η πολι­τική των ΗΠΑ, θα κινη­θούν γύρω από το δίπολο Ιράν- Ισραήλ.

Η προ­σέγ­γιση του νέου Προ­έ­δρου θα μπο­ρούσε να συνο­ψι­στεί στην ενί­σχυση της υπο­στή­ρι­ξης στο Ισραήλ και αύξηση της πίεσης στο Ιράν, κάτι που προ­φα­νώς θα επη­ρε­ά­σει και την πολι­τική της χώρας για το συγκε­κρι­μένο περι­φε­ρειακό υπο­σύ­στημα.

Δεν πρέπει άλλωστε να ξεχνάμε πως ο αντα­γω­νι­σμός διεθνών και περι­φε­ρεια­κών δυνά­μεων και συμ­φε­ρό­ντων δημιουρ­γεί ένα γεω­πο­λι­τικό σπιράλ, που τις περισ­σό­τε­ρες φορές, όπως στη Συρία, δεν βοήθησε στη στα­θε­ρο­ποί­ηση.

Είναι άλλωστε εμφανές πως οι εξε­λί­ξεις στη Μέση Ανατολή συν­δέ­ο­νται και επη­ρε­ά­ζο­νται άμεσα από το πεδίο της Ουκρα­νίας και τον πόλεμο που εξε­λίσ­σε­ται εκεί.

Ποια θα είναι η επόμενη μέρα για την Ευρω­παϊκή Ένωση, με τη Γαλλία και τη Γερ­μα­νία σε περι­δί­νηση και με πολλές προ­κλή­σεις μέσα στο 2025;

Η Ευρω­παϊκή Ένωση βρί­σκε­ται σε μία δύσκολη περίοδο, καθώς η πολι­τική αστά­θεια σε Γερ­μα­νία και Γαλλία από τη μία πλευρά και η ανάληψη της Προ­ε­δρίας από τον Ντό­ναλντ Τράμπ στις ΗΠΑ από την άλλη ασκούν πίεση στους θεσμούς της Ε.Ε.

Η Γαλλία έχει εισέρ­θει σε μία παρα­τε­τα­μένη περίοδο πολι­τι­κής αστά­θειας, κάτι που απο­τυ­πώ­νε­ται στις δυσκο­λίες σχη­μα­τι­σμού και δια­τή­ρη­σης στη ζωή μίας βιώ­σι­μης κυβέρ­νη­σης, κάτι που εκ των πραγ­μά­των θα έχει επι­πτώ­σεις και στις πρω­το­βου­λίες της Ε.Ε.

Η Γερ­μα­νία, έχει μπει σε έναν νέο εκλο­γικό κύκλο, με το AfD να κερ­δί­ζει δυνα­μική, ενώ η παρέμ­βαση του Elon Musk, προς υπο­στή­ριξη του συγκε­κρι­μέ­νου ακρο­δε­ξιού σχη­μα­τι­σμού δημιουρ­γεί εντο­νό­τερο προ­βλη­μα­τι­σμό. Όπως είναι αυτο­νό­ητο, αν δεν απο­κα­τα­στα­θεί η πολι­τική στα­θε­ρό­τητα σε Γαλλία και Γερ­μα­νία, θα υπάρξει σημα­ντική επί­πτωση και στις πολι­τι­κές πρω­το­βου­λίες της Ε.Ε.

Η δε προ­σέγ­γιση του Προ­έ­δρου Τράμπ για την ευρω­παϊκή ασφά­λεια και τη συμβολή των χωρών της Ε.Ε. στο ΝΑΤΟ δημιουρ­γεί έντονο προ­βλη­μα­τι­σμό.

Η Ένωση λοιπόν πρέπει να βρει γοργό βημα­τι­σμό προς την κατεύ­θυνση της στρα­τη­γι­κής αυτο­νο­μίας που θα ενι­σχύ­σει τη θέση της στον κόσμο και στη δια­μόρ­φωση των εξε­λί­ξεων.