Εκπαίδευση: Μαθητές δεν κατανοούν τι διαβάζουν

Ένα ση­μα­ντι­κό πο­σο­στό μα­θη­τών, που ξε­περ­νά το 20% κατά την ολο­κλή­ρω­ση της υπο­χρε­ω­τι­κής εκ­παί­δευ­σης, αντι­με­τω­πί­ζει σο­βα­ρές δυ­σκο­λί­ες στην κα­τα­νό­η­ση του σχο­λι­κού γρα­πτού λόγου και σε ακόμη με­γα­λύ­τε­ρο βαθμό στην πα­ρα­γω­γή γρα­πτού λόγου. Αντί­στοι­χες δια­πι­στώ­σεις κα­τα­γρά­φο­νται και για τα Μα­θη­μα­τι­κά, με τις δυ­σκο­λί­ες να μην είναι αμι­γώς μα­θη­μα­τι­κές, αλλά και γλωσ­σι­κές. Ου­σια­στι­κά, ένα στα πέντε παι­διά κιν­δυ­νεύ­ει να απο­φοι­τή­σει από το Γυ­μνά­σιο λει­τουρ­γι­κά αναλ­φά­βη­το. Τι ση­μαί­νει αυτό; Δεν θα μπο­ρεί να κα­τα­νο­εί με επάρ­κεια τον προ­φο­ρι­κό και γρα­πτό λόγο, να δια­τυ­πώ­νει με σα­φή­νεια τη σκέψη του, να κάνει αφαι­ρε­τι­κούς συ­νειρ­μούς, να ανα­πτύσ­σει κρι­τι­κή σκέψη, να εκ­με­ταλ­λεύ­ε­ται ευ­και­ρί­ες για βελ­τί­ω­ση των γνω­στι­κών του δε­ξιο­τή­των, όπως ορί­ζει η UNESCO τον λει­τουρ­γι­κό αναλ­φα­βη­τι­σμό.

Αυτό επι­ση­μαί­νε­ται στην ετή­σια έκ­θε­ση της Αρχής Δια­σφά­λι­σης της Ποιό­τη­τας στην Πρω­το­βάθ­μια και Δευ­τε­ρο­βάθ­μια Εκ­παί­δευ­ση (ΑΔΙΠΠ­ΔΕ) για το 2024. Πρό­κει­ται για επι­σή­μαν­ση που προ­έ­κυ­ψε από την ανά­λυ­ση των απο­τε­λε­σμά­των των δια­γνω­στι­κών εξε­τά­σε­ων που διε­νερ­γή­θη­καν στην ΣΤ΄ Τάξη Δη­μο­τι­κού και στην Γ΄ Τάξη Γυ­μνα­σί­ου τα τε­λευ­ταία έτη στα γνω­στι­κά αντι­κεί­με­να της Γλώσ­σας και των Μα­θη­μα­τι­κών. Η έκ­θε­ση μά­λι­στα προ­τεί­νει να επα­νε­ξε­τα­σθεί το ηλι­κια­κό όριο εγ­γρα­φής στην Α΄ Τάξη Δη­μο­τι­κού στη χώρα.

Ει­δι­κό­τε­ρα, οι ανα­φο­ρές στην «Κ» του προ­έ­δρου της Αρχής Ηλία Μα­τσαγ­γού­ρα (πρό­σω­πο με με­γά­λη πείρα και εγνω­σμέ­νο έργο καθώς είναι ομό­τι­μος κα­θη­γη­τής δι­δα­κτι­κής στο Παι­δα­γω­γι­κό Τμήμα Δη­μο­τι­κής Εκ­παί­δευ­σης του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Αθη­νών και πρό­ε­δρος της Επι­στη­μο­νι­κής Επι­τρο­πής των ετή­σιων δια­γνω­στι­κών εξε­τά­σε­ων για το επί­πε­δο των μα­θη­τών στο τέλος του Δη­μο­τι­κού και του Γυ­μνα­σί­ου) απο­τυ­πώ­νουν το πρό­βλη­μα. «Υπάρ­χει ένα πο­σο­στό μα­θη­τών Δη­μο­τι­κού και Γυ­μνα­σί­ου που αδυ­να­τεί να αντα­πο­κρι­θεί σε ερω­τή­σεις πρώ­του επι­πέ­δου δυ­σκο­λί­ας και πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρο να αντα­πο­κρι­θεί σε ερω­τή­σεις δευ­τέ­ρου και τρί­του βαθ­μού δυ­σκο­λί­ας. Η κα­τη­γο­ρία των εν λόγω μα­θη­τών πρέ­πει να απο­τε­λέ­σει αντι­κεί­με­νο ιδιαί­τε­ρης εκ­παι­δευ­τι­κής προ­σέγ­γι­σης και να λη­φθούν εγκαί­ρως τα ανα­γκαία μέτρα πρό­λη­ψης και αντι­με­τώ­πι­σης». Και αυτό διότι σε αντί­θε­τη πε­ρί­πτω­ση ένα πο­σο­στό μα­θη­τών που αγ­γί­ζει το 20% του μα­θη­τι­κού πλη­θυ­σμού κιν­δυ­νεύ­ουν να απο­φοι­τή­σουν από το Γυ­μνά­σιο, όπου ολο­κλη­ρώ­νε­ται η υπο­χρε­ω­τι­κή εκ­παί­δευ­ση, ως λει­τουρ­γι­κά αναλ­φά­βη­τοι σε ση­μα­ντι­κούς το­μείς της Γλώσ­σας και των Μα­θη­μα­τι­κών. «Συ­να­φές είναι το θέμα του τρό­που βαθ­μο­λό­γη­σης των μα­θη­τών, που έχει κα­θιε­ρω­θεί στη χώρα μας», πα­ρα­τη­ρεί ο κ. Μα­τσαγ­γού­ρας.

Nέος, πιο ενι­σχυ­μέ­νος ρόλος για τον διευ­θυ­ντή του σχο­λεί­ου

Σύμ­φω­να με τον ίδιο, «ιδιαί­τε­ρα προ­βλη­μα­τί­ζουν οι δυ­σκο­λί­ες που εντο­πί­ζο­νται στις ανοι­κτές ερω­τή­σεις της Γλώσ­σας και των Μα­θη­μα­τι­κών της ΣΤ΄ Δη­μο­τι­κού και της Γ΄ Γυ­μνα­σί­ου, προ­βλή­μα­τα βε­βαί­ως που δεν ανα­κύ­πτουν αιφ­νι­δί­ως σε αυτές τις τά­ξεις, αλλά έχουν τις ρίζες τους σε πρα­κτι­κές του εκ­παι­δευ­τι­κού συ­στή­μα­τος και στη μη έγκαι­ρη και απο­τε­λε­σμα­τι­κή αντι­με­τώ­πι­ση των μα­θη­τι­κών δυ­σκο­λιών κατά την εμ­φά­νι­σή τους στην Α΄ Δη­μο­τι­κού. Απο­τέ­λε­σμα αυτού είναι να εδραιώ­νο­νται και να οξύ­νο­νται οι εν λόγω δυ­σκο­λί­ες στις επό­με­νες τά­ξεις, επει­δή δεν ελή­φθη­σαν μέτρα έγκαι­ρης πρό­λη­ψης και αντι­με­τώ­πι­σής τους».

Την ανά­γκη να λη­φθούν μέτρα πρό­λη­ψης επι­ση­μαί­νει η Αρχή Δια­σφά­λι­σης της Ποιό­τη­τας στην Πρω­το­βάθ­μια και Δευ­τε­ρο­βάθ­μια Εκ­παί­δευ­ση στην ετή­σια έκ­θε­σή της.

Η έκ­θε­ση πα­ρα­τη­ρεί πως «τόσο τα προ­βλή­μα­τα που δια­πι­στώ­νο­νται στις επι­δό­σεις των μα­θη­τών, μέσω των δια­γνω­στι­κών εξε­τά­σε­ων, στην ΣΤ΄ Τάξη Δη­μο­τι­κού και αρ­γό­τε­ρα οξυμ­μέ­να στην Γ΄ Τάξη Γυ­μνα­σί­ου όσο και οι λύ­σεις τους έχουν τις αρχές τους στο Νη­πια­γω­γείο και στις πρώ­τες τά­ξεις του Δη­μο­τι­κού. Η έγκαι­ρη πα­ρέμ­βα­ση δεν εξα­λεί­φει βέ­βαια όλα τα προ­βλή­μα­τα αλλά τα κα­θι­στά δια­χει­ρί­σι­μα και συμ­βάλ­λει κα­θο­ρι­στι­κά στη δια­μόρ­φω­ση ενός πλαι­σί­ου απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τε­ρης δια­χεί­ρι­σής τους στις επό­με­νες τά­ξεις. Επο­μέ­νως, πρέ­πει προ­γραμ­μα­τι­σμέ­να και εστια­σμέ­να να εμπλέ­κο­νται στις δια­δι­κα­σί­ες πρό­λη­ψης και εκ­παι­δευ­τι­κής δια­χεί­ρι­σης νη­πια­γω­γοί, δά­σκα­λοι και κα­θη­γη­τές, με τον συ­ντο­νι­σμό από την ιε­ραρ­χία των στε­λε­χών της εκ­παί­δευ­σης, που ευ­θύ­νε­ται για τον σχε­δια­σμό δρά­σε­ων πρό­λη­ψης και δια­χεί­ρι­σης των εκ­παι­δευ­τι­κών κα­τα­στά­σε­ων. Η συ­στη­μα­τι­κή και στο­χευ­μέ­νη εμπλο­κή του εκ­παι­δευ­τι­κού προ­σω­πι­κού όλων των βαθ­μί­δων –νη­πια­γω­γών, δα­σκά­λων και κα­θη­γη­τών– κα­θί­στα­ται επι­τα­κτι­κή, υπό τον συ­ντο­νι­σμό της εκ­παι­δευ­τι­κής ιε­ραρ­χί­ας, η οποία φέρει την ευ­θύ­νη για τον σχε­δια­σμό και την υλο­ποί­η­ση προ­λη­πτι­κών και δια­χει­ρι­στι­κών εκ­παι­δευ­τι­κών πα­ρεμ­βά­σε­ων». Οπως τό­νι­σε στην «Κ» ο κ. Μα­τσαγ­γού­ρας, σε αυτή τη συ­γκυ­ρία είναι ιδιαί­τε­ρα ση­μα­ντι­κό ότι το εκ­παι­δευ­τι­κό μας σύ­στη­μα απέ­κτη­σε Πε­ρι­φε­ρεια­κούς Επό­πτες Ποιό­τη­τας, που θα βοη­θή­σουν στη διά­γνω­ση και αντι­με­τώ­πι­ση του προ­βλή­μα­τος.

Για την πρό­λη­ψη του φά­σμα­τος του λει­τουρ­γι­κού αναλ­φα­βη­τι­σμού, ο κ. Μα­τσαγ­γού­ρας ανα­φέ­ρει ότι με­τα­ξύ άλλων το εκ­παι­δευ­τι­κό μας σύ­στη­μα πρέ­πει να δια­σφα­λί­σει ότι οι εγ­γρα­φό­με­νοι μα­θη­τές στην Α΄ Δη­μο­τι­κού έχουν ήδη κα­τα­κτή­σει τον ανα­γκαίο βαθμό μα­θη­σια­κής, γλωσ­σι­κής, γνω­στι­κής (ή νοη­τι­κής) και κοι­νω­νι­κο­συ­ναι­σθη­μα­τι­κής ετοι­μό­τη­τας, προ­κει­μέ­νου να αντι­με­τω­πί­ζουν τις προ­κλή­σεις της πρώ­της γρα­φής και ανά­γνω­σης, καθώς και του δε­κα­δι­κού συ­στή­μα­τος αρίθ­μη­σης και της εκτέ­λε­σης μα­θη­μα­τι­κών πρά­ξε­ων.

Ει­ση­γή­σεις

Εχουν ήδη γίνει σχε­τι­κές ει­ση­γή­σεις προς το υπουρ­γείο Παι­δεί­ας, στις οποί­ες συ­μπε­ρι­λαμ­βά­νε­ται και η πρό­τα­ση για εγ­γρα­φή μα­θη­τών στην Α΄ Δη­μο­τι­κού μετά τη συ­μπλή­ρω­ση της ηλι­κί­ας των έξι ετών, η οποία είναι η μι­κρό­τε­ρη ηλι­κία που συ­να­ντά­ται στις χώρες της Ε.Ε. Πρέ­πει λοι­πόν να επα­νε­ξε­τα­σθεί το ηλι­κια­κό όριο εγ­γρα­φής στην Α΄ Δη­μο­τι­κού στη χώρα. Σή­με­ρα οι μα­θη­τές μπο­ρούν να εγ­γρα­φούν στην Α΄ Δη­μο­τι­κού όταν έχουν συ­μπλη­ρώ­σει την ηλι­κία των πέντε ετών και οκτώ μηνών. Τότε θε­ω­ρεί­ται ότι έχουν απο­κτή­σει σχο­λι­κή ετοι­μό­τη­τα. Ο κ. Μα­τσαγ­γού­ρας προ­τεί­νει το όριο να ανέ­βει στα έξι χρό­νια – από­φα­ση που δεν έχει δη­μο­σιο­νο­μι­κό κό­στος. Οι νη­πια­γω­γοί σε συ­νερ­γα­σία με τους σχο­λι­κούς ψυ­χο­λό­γους εάν κρί­νουν ότι ένα παιδί δεν έχει την απα­ραί­τη­τη σχο­λι­κή ετοι­μό­τη­τα για το Δη­μο­τι­κό να το επι­ση­μαί­νουν σε τρι­με­λή επι­τρο­πή (απο­τε­λού­με­νη από έναν επό­πτη ποιό­τη­τας, έναν σχο­λι­κό σύμ­βου­λο και ένα μέλος του αρ­μό­διου ΚΕ­ΔΑ­ΣΥ), που θα απο­φαί­νε­ται εάν το παιδί θα πα­ρα­κο­λου­θεί ένα εν­διά­με­σο πρό­γραμ­μα στα ση­μεία που υστε­ρεί – πι­θα­νό­τα­τα πα­ράλ­λη­λα με τις κα­νο­νι­κές ώρες του νη­πια­γω­γεί­ου.

Σε δεύ­τε­ρη φάση, κρί­νε­ται ανα­γκαία η πα­ρα­κο­λού­θη­ση της πο­ρεί­ας των μα­θη­τών Α΄ και Β΄ Δη­μο­τι­κού. Μά­λι­στα, ο πα­νε­πι­στη­μια­κός προ­τεί­νει η αντι­με­τώ­πι­σή τους να γίνει ορ­γα­νω­μέ­να με τη στή­ρι­ξη του Πε­ρι­φε­ρεια­κού Συμ­βου­λί­ου Επο­πτών Ποιό­τη­τας, το οποίο να ορ­γα­νώ­σει ένα Τμήμα Αλ­φα­βη­τι­σμού και Λει­τουρ­γι­κού Εγ­γραμ­μα­τι­σμού. Σε αυτό το πλαί­σιο, οι μα­θη­τές Α΄ και Β΄ Δη­μο­τι­κού που πα­ρου­σιά­ζουν δυ­σκο­λί­ες στους εν λόγω το­μείς πρέ­πει να στη­ρι­χθούν, μέσω εναλ­λα­κτι­κών δι­δα­κτι­κών προ­σεγ­γί­σε­ων, ενι­σχυ­τι­κής δι­δα­σκα­λί­ας και δια­φο­ρο­ποι­η­μέ­νης μά­θη­σης.

Προ­βλή­μα­τα στην κα­τα­νό­η­ση κει­μέ­νου παρά τις πα­ρεμ­βά­σεις

Προ­βλη­μα­τι­σμό προ­κα­λεί ότι, παρά τις αλ­λα­γές των τε­λευ­ταί­ων ετών, οι πα­θο­γέ­νειες πα­ρα­μέ­νουν. Ει­δι­κό­τε­ρα, όπως ανα­φέ­ρει η έκ­θε­ση της ΑΔΙΠΠ­ΔΕ, «τόσο στα υπό αντι­κα­τά­στα­ση προ­γράμ­μα­τα σπου­δών του 2003 και τα συ­νο­δευ­τι­κά σχο­λι­κά εγ­χει­ρί­δια (2006), όσο στα νέα προ­γράμ­μα­τα σπου­δών (2022) και τα αντί­στοι­χα Βι­βλία Εκ­παι­δευ­τι­κού (2022) και τις συ­να­κό­λου­θες επι­μορ­φώ­σεις που στη­ρί­ζουν την εφαρ­μο­γή των προ­γραμ­μά­των, υιο­θε­τή­θη­κε η κει­με­νο­κε­ντρι­κή προ­σέγ­γι­ση του γρα­πτού λόγου. Η εν λόγω προ­σέγ­γι­ση θέτει ως κε­ντρι­κό της στόχο την κα­τά­κτη­ση της σχο­λι­κής γλώσ­σας από τους μα­θη­τές μέσω της οποί­ας δια­σφα­λί­ζε­ται η κα­τα­νό­η­ση της δι­δα­σκό­με­νης γνώ­σης και συ­νε­πα­κό­λου­θα την ανά­πτυ­ξη της κρι­τι­κής και της δη­μιουρ­γι­κής σκέ­ψης». Ωστό­σο, τα προ­βλή­μα­τα στην κα­τα­νό­η­ση κει­μέ­νου πα­ρα­μέ­νουν, με επι­πτώ­σεις και στα υπό­λοι­πα μα­θή­μα­τα αφού «η κα­τα­νό­η­ση του γρα­πτού λόγου, στη σχο­λι­κή του εκ­δο­χή, απο­τε­λεί προϋπό­θε­ση για όλα τα γνω­στι­κά αντι­κεί­με­να», όπως λέει η έκ­θε­ση.

Η ΑΔΙΠΠ­ΔΕ πα­ρα­τη­ρεί ότι, «όπως δια­πι­στώ­νε­ται από σειρά σχε­τι­κών ερευ­νών, η κει­με­νο­κε­ντρι­κή προ­σέγ­γι­ση στη δι­δα­κτι­κή πράξη αξιο­ποι­ή­θη­κε σε μικρό βαθμό και μάλ­λον επι­φα­νεια­κά, σύμ­φω­να και με πρό­σφα­τη δη­μο­σί­ευ­ση του κα­θη­γη­τή Γλωσ­σο­λο­γί­ας Δ. Κου­τσο­γιάν­νη και συ­νερ­γα­τών του. Η πε­ριο­ρι­σμέ­νη αυτή εφαρ­μο­γή μπο­ρεί να απο­δο­θεί κυ­ρί­ως στην απου­σία συ­στη­μα­τι­κών επι­μορ­φω­τι­κών δρά­σε­ων ερ­γα­στη­ρια­κού χα­ρα­κτή­ρα και στην έλ­λει­ψη επαρ­κούς ανα­τρο­φο­δό­τη­σης των υπη­ρε­τού­ντων τότε εκ­παι­δευ­τι­κών και κυ­ρί­ως των με­τέ­πει­τα διο­ρι­σθέ­ντων. Επι­πλέ­ον, δεν δια­μορ­φώ­θη­κε κα­τάλ­λη­λο και απο­τε­λε­σμα­τι­κό υπο­στη­ρι­κτι­κό εκ­παι­δευ­τι­κό υλικό της κει­με­νο­κε­ντρι­κής προ­σέγ­γι­σης για τους τρό­πους εφαρ­μο­γής στη σχο­λι­κή τάξη. Συ­γκε­κρι­μέ­να, απου­σί­α­ζε επαρ­κές υλικό εστια­σμέ­νο σε αυ­θε­ντι­κά κεί­με­να των σχο­λι­κών εγ­χει­ρι­δί­ων, το οποίο θα συ­νέ­βαλ­λε στην απο­σα­φή­νι­ση και λει­τουρ­γι­κή κα­τα­νό­η­ση των πέντε θε­με­λιω­δών αρχών της κει­με­νο­κε­ντρι­κής προ­σέγ­γι­σης.

Στα νέα προ­γράμ­μα­τα σπου­δών υιο­θε­τή­θη­κε η κει­με­νο­κε­ντρι­κή προ­σέγ­γι­ση του γρα­πτού λόγου, ωστό­σο, αξιο­ποι­ή­θη­κε σε μικρό βαθμό και επι­φα­νεια­κά.

Οι πο­λυ­ποί­κι­λες ελ­λεί­ψεις στην ου­σια­στι­κή υπο­στή­ρι­ξη των εκ­παι­δευ­τι­κών, που έχουν ανά­γκη από ερ­γα­στη­ρια­κής μορ­φής επι­μορ­φώ­σεις, ει­κά­ζε­ται βά­σι­μα ότι είναι ένας βα­σι­κός λόγος για τα προ­α­να­φερ­θέ­ντα μα­θη­σια­κά απο­τε­λέ­σμα­τα των δια­γνω­στι­κών εξε­τά­σε­ων του 2022 και του 2023, και μά­λι­στα στην κα­τα­νό­η­ση του κει­μέ­νου της Γλώσ­σας.

Η έκ­θε­ση επι­ση­μαί­νει ότι «κει­με­νο­κε­ντρι­κές προ­σεγ­γί­σεις, πα­ρό­μοιας με της χώρας μας μορ­φής, αξιο­ποι­ή­θη­καν τις τε­λευ­ταί­ες δε­κα­ε­τί­ες στα εκ­παι­δευ­τι­κά συ­στή­μα­τα αρ­κε­τών χωρών όλων των ηπεί­ρων, συ­νή­θως όμως μετά από εκτε­νή και συ­νε­χή επι­μόρ­φω­ση και ανά­λο­γη δι­δα­κτι­κή εφαρ­μο­γή, με ικα­νο­ποι­η­τι­κά κατά κα­νό­να απο­τε­λέ­σμα­τα, παρά το γε­γο­νός ότι συχνά εφαρ­μό­στη­καν σε σχο­λεία πο­λυ­πο­λι­τι­σμι­κής σύν­θε­σης. Είναι εν­θαρ­ρυ­ντι­κό ότι προ­βλή­μα­τα στα μα­θη­σια­κά απο­τε­λέ­σμα­τα με αυτά που εντο­πί­ζο­νται στη χώρα μας πα­ρα­τη­ρού­νται και σε πολ­λές άλλες χώρες της Ευ­ρώ­πης; «Αυτό δεν με­τριά­ζει ποσώς τη σο­βα­ρό­τη­τα και τις επι­πτώ­σεις του προ­βλή­μα­τος. Αντι­θέ­τως, κα­θι­στά επι­τα­κτι­κή την ανά­γκη άμε­σης πα­ρέμ­βα­σης για την ελα­χι­στο­ποί­η­ση του εν λόγω εκ­παι­δευ­τι­κού προ­βλή­μα­τος, που έχει μά­λι­στα κοι­νω­νι­κο-πο­λι­τι­σμι­κό πρό­ση­μο, με τε­ρά­στιες επι­πτώ­σεις σε μα­θη­τές και στην κοι­νω­νία», το­νί­ζει η ΑΔΙΠΠ­ΔΕ.

Η Αρχή κάνει σειρά προ­τά­σε­ων για την κα­τα­νό­η­ση και την ορθή εφαρ­μο­γή σε συν­θή­κες τάξης εκ­παι­δευ­τι­κών, δι­δα­κτι­κών και μα­θη­σια­κών πρα­κτι­κών που σχε­τί­ζο­νται με την ανά­πτυ­ξη του σχο­λι­κού εγ­γραμ­μα­τι­σμού, καθώς και της κρι­τι­κής και δη­μιουρ­γι­κής σκέ­ψης στο σχο­λείο. Είναι εξει­δι­κευ­μέ­νες, μια και αφο­ρούν τις δι­δα­κτι­κές με­θό­δους και την επι­μόρ­φω­ση των εκ­παι­δευ­τι­κών. Ομως, καθώς δεν είναι η πρώτη φορά που επι­ση­μαί­νε­ται το πρό­βλη­μα –όχι μόνον από τους έγκρι­τους επι­στή­μο­νες της ΑΔΙΠΠ­ΔΕ–, μήπως πρέ­πει να ανα­ρω­τη­θού­με για τους λό­γους που οι προ­τει­νό­με­νες λύ­σεις απο­δει­κνύ­ο­νται ανα­πο­τε­λε­σμα­τι­κές;

Πηγή: kathimerini.gr