«Καμπανάκι» ΟΗΕ για τη στεγαστική κρίση στην Ευρώπη – Στις χειρότερες θέσεις η Ελλάδα

Πολλά νοι­κο­κυ­ριά χαμηλού και μεσαίου εισο­δή­μα­τος σε ολό­κληρη την Ευρώπη εξα­κο­λου­θούν να επι­βα­ρύ­νο­νται από την στε­γα­στική κρίση, προει­δο­ποιεί η Οικο­νο­μική Επι­τροπή των Ηνω­μέ­νων Εθνών για την Ευρώπη (UNECE) σε νέα έκθεσή της.

Στε­γα­στικό άγχος βιώνει πάνω από το ένα τρίτο των νοι­κο­κυ­ριών στην Ευρώπη, που ανήκουν στο χαμη­λό­τερο 40% της κατα­νο­μής του εισο­δή­μα­τος, απο­κα­λύ­πτει η έκθεση.

«Οι στε­γα­στι­κές πολι­τι­κές έχουν παρα­με­λη­θεί για πάρα πολύ καιρό. Δεδο­μέ­νου του τερά­στιου αριθμού των ανθρώ­πων που πλήτ­το­νται και των επι­πτώ­σεων της αξιο­πρε­πούς στέ­γα­σης στην υγεία, τη μείωση της φτώ­χειας και την κοι­νω­νική ένταξη, η οικο­νο­μικά προσιτή στέγαση πρέπει να τεθεί στην κορυφή της πολι­τι­κής ατζέ­ντας», προ­έ­τρεψε η Εκτε­λε­στική Γραμ­μα­τέας της UNECE Tatiana Molcean, η οποία κάλεσε σε Υπουρ­γική Σύνοδο για τη στέγαση το 2025.

Ενώ η σοβα­ρό­τητα των προ­βλη­μά­των οικο­νο­μι­κής προ­σι­τό­τη­τας της στέγης δια­φέ­ρει σημα­ντικά μεταξύ των χωρών, πολλά νοι­κο­κυ­ριά σε ολό­κληρη την περιοχή αντι­με­τω­πί­ζουν δαπάνες στέ­γα­σης που υπερ­βαί­νουν το 45% του εισο­δή­μα­τός τους, πολύ πάνω από τον λεγό­μενο «κανόνα του 30%», σύμφωνα με τον οποίο δεν πρέπει να δαπα­νά­ται περισ­σό­τερο από το 30% του ακα­θά­ρι­στου εισο­δή­μα­τος για τις συγκε­κρι­μέ­νες δαπάνες.

Η κρίση «χτυπάει» τους φτω­χό­τε­ρους

Παράλ­ληλα, ενώ η στε­γα­στική κρίση επη­ρε­ά­ζει μεγάλα τμήματα του πλη­θυ­σμού στην Ευρώπη, τα φτω­χό­τερα νοι­κο­κυ­ριά πλήτ­το­νται περισ­σό­τερο. Σε ορι­σμέ­νες χώρες, όπως η Εσθονία, η Γαλλία, η Ισλαν­δία και η Ιταλία, το κόστος στέ­γα­σης φτάνει περίπου το 60-70% του εισο­δή­μα­τος για τα νοι­κο­κυ­ριά που βρί­σκο­νται κάτω από το όριο της φτώ­χειας. Το ποσοστό αυτό φτάνει πάνω από το 80% στη Ρου­μα­νία και την Σερβία.

Να σημειω­θεί ότι το δικαί­ωμα σε επαρκή στέγαση είναι ένα ανθρώ­πινο δικαί­ωμα που ανα­γνω­ρί­ζε­ται στο διεθνές δίκαιο των ανθρω­πί­νων δικαιω­μά­των, ως μέρος του δικαιώ­μα­τος σε επαρκές βιοτικό επίπεδο.

Η έκθεση, η οποία ενη­με­ρώ­νει για τις συζη­τή­σεις μεταξύ των δημάρ­χων και των φορέων χάραξης πολι­τι­κής στη δια­κυ­βερ­νη­τική επι­τροπή της UNECE για την αστική ανά­πτυξη, τη στέγαση και τη δια­χεί­ριση γης, προει­δο­ποιεί ότι τα νοι­κο­κυ­ριά με χαμηλό εισό­δημα αντι­με­τω­πί­ζουν μεγα­λύ­τερη αστά­θεια στην ικα­νό­τητά τους να αντέ­ξουν τα έξοδα στέ­γα­σης σε σχέση με το εισό­δημά τους, γεγονός που καθιστά την προ­σβα­σι­μό­τητα στη στέγαση πιο δύσκολη και αυξάνει την ευπά­θεια.

Οι νεοει­σερ­χό­με­νοι στην αγορά κατοι­κίας, οι μετα­νά­στες, οι νέες οικο­γέ­νειες και οι νέοι γενικά, οι ηλι­κιω­μέ­νοι και οι μονο­γο­νεϊ­κές οικο­γέ­νειες είναι μεταξύ των ατόμων που πλήτ­το­νται περισ­σό­τερο από τις προ­κλή­σεις της οικο­νο­μι­κής προ­σι­τό­τη­τας στέ­γα­σης.

Στις χει­ρό­τε­ρες θέσεις η Ελλάδα στην στε­γα­στική κρίση

Η Εσθονία, η Ελλάδα, η Ισλαν­δία, η Ιταλία, το Λου­ξεμ­βούργο και το Ηνωμένο Βασί­λειο βρέ­θη­καν να έχουν στε­γα­στικό άγχος άνω του 40%.

Μόνο 12 χώρες παρου­σιά­ζουν επίπεδα στε­γα­στι­κού άγχους κάτω του 30% (Κύπρος, Τσεχία, Γερ­μα­νία, Κροατία, Ιρλαν­δία, Λιθουα­νία, Λετονία, Μάλτα, Πορ­το­γα­λία, Ρου­μα­νία, Σλο­βε­νία και Σλο­βα­κία), γεγονός που υπο­δη­λώ­νει μια σχετικά καλύ­τερη κατά­σταση για τα νοι­κο­κυ­ριά με χαμη­λό­τερο εισό­δημα όσον αφορά την κάλυψη του κόστους στέ­γα­σης.

Υπεν­θυ­μί­ζο­ντας ότι η οικο­νο­μικά προσιτή στέγαση είναι ζωτικής σημα­σίας για την ευη­με­ρία της κοι­νω­νίας, η έκθεση προει­δο­ποιεί ότι η μη αντι­με­τώ­πιση της κατά­στα­σης μπορεί να εμπο­δί­σει τα νοι­κο­κυ­ριά να καλύ­ψουν άλλες βασικές ανάγκες, όπως η ενέρ­γεια και τα τρόφιμα, και να δημιουρ­γή­σει εμπόδια στην πρό­σβαση στην εκπαί­δευση, τις μετα­φο­ρές και άλλα.

Η έλλειψη οικο­νο­μικά προ­σι­τής στέγης ωθεί πολλούς σε υπο­βαθ­μι­σμέ­νες κατοι­κίες, οι οποίες είναι συνήθως υπερ­πλή­ρεις και συγκε­ντρω­μέ­νες σε μειο­νε­κτι­κές γει­το­νιές, διαιω­νί­ζο­ντας τον κύκλο της φτώ­χειας. Τελικά, η έλλειψη οικο­νο­μικά προ­σι­τής στέ­γα­σης συγκα­τα­λέ­γε­ται στους παρά­γο­ντες που οδηγούν στην έλλειψη στέγης.

Επι­πλέον, ο αντί­κτυ­πος του κόστους στέ­γα­σης στη φτώχεια έχει ενταθεί μετά την παγκό­σμια χρη­μα­το­πι­στω­τική κρίση, η οποία είχε ως απο­τέ­λε­σμα τη μείωση του όγκου της χρη­μα­το­δό­τη­σης και τη σημα­ντική δια­τα­ραχή στην κατα­σκευή οικο­νο­μικά προ­σι­τών κατοι­κιών.

Ψηλά στη λίστα της ιδιο­κα­τοί­κη­σης οι Έλληνες

Η υψηλή ζήτηση για κατοι­κία, σε συν­δυα­σμό με τη μειω­μένη χρη­μα­το­δό­τηση των ενυ­πό­θη­κων δανείων, έχει ωθήσει περισ­σό­τε­ρους ανθρώ­πους προς την ενοι­κί­αση, δημιουρ­γώ­ντας έλλειψη στην αγορά ενοι­κίων και ανε­βά­ζο­ντας τις τιμές.

Ωστόσο, η οικο­νο­μική προ­σι­τό­τητα των κατοι­κιών επη­ρε­ά­ζει τόσο τους ενοι­κια­στές όσο και τους ιδιο­κτή­τες ακι­νή­των. Η ιδιο­κα­τοί­κηση είναι η πιο συνη­θι­σμένη μορφή μίσθω­σης για τις 32 ευρω­παϊ­κές χώρες που περι­λαμ­βά­νο­νται στη μελέτη – σε ποσοστό 65,3%, σε σύγκριση με το 29,4% για τη μίσθωση, εκ των οποίων το 22,1% των νοι­κο­κυ­ριών νοι­κιά­ζει σε τιμές αγοράς και το 7,3% νοι­κιά­ζει σε μειω­μέ­νες τιμές ή μέσω δημό­σιας στέ­γα­σης.

Ένα επι­πλέον 5,2% των νοι­κο­κυ­ριών επω­φε­λεί­ται από στέγαση που παρέ­χε­ται δωρεάν, η οποία μπορεί να περι­λαμ­βά­νει υπο­στή­ριξη από δημό­σιες υπη­ρε­σίες ή μέλη της οικο­γέ­νειας.

Η δομή της μίσθω­σης δια­φέ­ρει σημα­ντικά ανά χώρα. Στις περισ­σό­τε­ρες χώρες το ποσοστό ιδιο­κα­τοί­κη­σης υπερ­βαί­νει το 70% – συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της Ελλάδας – ενώ μόνο στην Ελβετία και την Γερ­μα­νία το ποσοστό ενοι­κί­α­σης είναι υψη­λό­τερο από το ποσοστό ιδιο­κτη­σίας.

Κυρί­αρ­χες προ­κλή­σεις και λύσεις για τη στε­γα­στική κρίση

Οι βασικές προ­κλή­σεις για την οικο­νο­μική προ­σι­τό­τητα της στέ­γα­σης που εντο­πί­στη­καν σε έρευνα της Συμ­βου­λευ­τι­κής Ομάδας Δια­χεί­ρι­σης Ακι­νή­των – η οποία κάλυψε ευρω­παϊ­κές χώρες εκτός από τις ΗΠΑ και τον Καναδά – περι­λαμ­βά­νουν περιο­ρι­σμέ­νες αγορές ενοι­κί­α­σης σε ορι­σμέ­νες χώρες, ανι­σορ­ρο­πίες μεταξύ προ­σφο­ράς και ζήτησης και υψηλό κόστος, με τις μεγάλες πόλεις και τις αστικές περιο­χές να πλήτ­το­νται περισ­σό­τερο από την έλλειψη οικο­νο­μι­κής στέγης.

Κύριοι παρά­γο­ντες της μη προ­σι­τό­τη­τας είναι η υψηλή ζήτηση, η αύξηση των τιμών, η αύξηση του εισο­δή­μα­τος που υπο­λεί­πε­ται του πλη­θω­ρι­σμού και η έλλειψη στε­γα­στι­κού απο­θέ­μα­τος, που οδηγεί σε στρε­βλώ­σεις της αγοράς, όπως η παρά­νομη κατοχή και το υψηλό κόστος μετα­κί­νη­σης.

Για να βελ­τιω­θεί η οικο­νο­μική προ­σι­τό­τητα της στέγης και να δια­σφα­λι­στεί βιώσιμη και χωρίς απο­κλει­σμούς στέγαση για όλους στην περιοχή, η έκθεση συνιστά στους υπεύ­θυ­νους χάραξης πολι­τι­κής να ενι­σχύ­σουν την παρα­κο­λού­θηση και τη συλλογή δεδο­μέ­νων, να μεταρ­ρυθ­μί­σουν τις πολι­τι­κές και τους κανο­νι­σμούς, να αυξή­σουν την οικο­νο­μική στήριξη για όσους έχουν μεγα­λύ­τερη ανάγκη, να προ­ω­θή­σουν τη συνερ­γα­σία μεταξύ των αρμό­διων φορέων, να δώσουν προ­τε­ραιό­τητα στην ισότητα και την ένταξη και να ενσω­μα­τώ­σουν τη βιω­σι­μό­τητα στις λύσεις στέ­γα­σης.

Επι­πλέον, θα πρέπει να εξα­σφα­λί­σουν επαρκή κατα­σκευή στον τομέα των οικο­νο­μικά προ­σι­τών κατοι­κιών και ταυ­τό­χρονα να ανα­πτύ­ξουν υπο­στη­ρι­κτι­κές υπο­δο­μές, όπως σχολεία και μετα­φο­ρές.

Βέλ­τι­στες πρα­κτι­κές στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ

Μάλιστα, η έκθεση των Ηνω­μέ­νων Εθνών, προ­κει­μέ­νου να βοη­θή­σει στην καθο­δή­γηση αυτών των προ­σπα­θειών, επι­ση­μαί­νει μια σειρά από βέλ­τι­στες πρα­κτι­κές.

Για παρά­δειγμα, η πόλη της Βιέννης στην Αυστρία τρο­πο­ποί­ησε τον οικο­δο­μικό της κώδικα το 2018, για να συμπε­ρι­λά­βει μια κατη­γο­ρία ζωνών «επι­δο­τού­με­νης κατοι­κίας». Σε αυτές τις ζώνες, τα δύο τρίτα της ωφέ­λι­μης επι­φά­νειας των κατοι­κιών πρέπει να δια­τί­θε­νται σε επι­δο­τού­με­νες κατοι­κίες.

Το πρό­γραμμα εγγυ­ή­σεων για τη στέγαση στη Λετονία παρέχει εγγυ­ή­σεις που κυμαί­νο­νται από 5-30% του ποσού του δανείου, ανάλογα με τον αριθμό των παιδιών, με πρό­σθε­τες αυξή­σεις για ενερ­γειακά απο­δο­τι­κές κατοι­κίες. Να σημειω­θεί ότι το συγκε­κρι­μένο πρό­γραμμα έχει στη­ρί­ξει περίπου 25.000 οικο­γέ­νειες και αφορά συνο­λική επέν­δυση ύψους 1,9 δισ. ευρώ.

Στην Ποντ­γκό­ρι­τσα του Μαυ­ρο­βου­νίου, ένα πρό­γραμμα που υλο­ποι­ή­θηκε σε συνερ­γα­σία με την Ανα­πτυ­ξιακή Τράπεζα του Συμ­βου­λίου της Ευρώπης βοήθησε 1.500 οικο­γέ­νειες να επι­λύ­σουν στε­γα­στικά ζητή­ματα, με επι­δο­τή­σεις στα επι­τό­κια των ενυ­πό­θη­κων δανείων.

Στην Ισπανία, η στε­γα­στική πολι­τική είναι αρμο­διό­τητα των 17 αυτό­νο­μων κοι­νο­τή­των της. Η Χώρα των Βάσκων δια­τή­ρησε δια­χρο­νικά μια συνεπή και κοι­νω­νικά εστια­σμένη πολι­τική, χωρίς συχνές νομο­θε­τι­κές αλλαγές. Σε τοπικό επίπεδο, αξιο­ση­μεί­ωτα παρα­δείγ­ματα περι­λαμ­βά­νουν πρω­το­βου­λίες στη Σαρα­γόσα.

Στις ΗΠΑ, τέλος, οι ομο­σπον­δια­κές φορο­λο­γι­κές πιστώ­σεις παρέ­χο­νται σε κατα­σκευα­στές προ­σι­τών ενοι­κια­ζο­μέ­νων κατοι­κιών που εξα­σφα­λί­ζουν προ­σι­τό­τητα για του­λά­χι­στον 15 χρόνια και περιο­ρί­ζο­νται σε οικο­γέ­νειες που κερ­δί­ζουν λιγό­τερο από το 60% του μέσου εισο­δή­μα­τος.

Πηγή: in.gr