ΤΟΠΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ

Ο πρωτογενής τομέας σε κρίση στα νησιά – Χάλκη: 3 κτηνοτρόφοι, 3 μελισσοκόμοι -Κως: Στάβλοι δίπλα σε all inclusive ξενοδοχεία

news room 8 λεπτά ανάγνωση
Χάλκη

Η κλι­μα­τική κρίση ευθύ­νε­ται σε μεγάλο βαθμό για την ανη­συ­χη­τική αυτή πορεία του πρω­το­γε­νούς τομέα προς τον αφα­νι­σμό

Σε αφα­νι­σμό οδεύει ο πρω­το­γε­νής τομέας σε αρκετά ελλη­νικά νησιά, με τις προ­βλέ­ψεις για τα αμέσως επόμενα χρόνια να είναι δυσοί­ω­νες. Πέρα από το υψηλό κόστος παρα­γω­γής, η κλι­μα­τική κρίση με τους όλο και περισ­σό­τε­ρους άνυ­δρους χει­μώ­νες και τη συνε­πα­γό­μενη ανε­πάρ­κεια νερού, κυρίως όμως το κυνήγι του… του­ρι­στι­κού ονείρου, εξα­φα­νί­ζει την κτη­νο­τρο­φία και τη γεωργία στα νησιά, οδη­γώ­ντας τους δύο ζωτι­κούς τομείς – πλην κάποιων φωτει­νών εξαι­ρέ­σεων – σε αργό θάνατο.

Η μεγα­λύ­τερη μείωση σε αμιγώς κτη­νο­τρο­φι­κές εκμε­ταλ­λεύ­σεις σημειώ­θηκε σε Νότιο και Βόρειο Αιγαίο καθώς και Ιόνια Νησιά.

Ο πρω­το­γε­νής τομέας βάλ­λε­ται σε όλη τη χώρα, με τα στοι­χεία της Απο­γρα­φής του 2021 για τη Γεωργία και την Κτη­νο­τρο­φία που πραγ­μα­το­ποί­ησε η Ελλη­νική Στα­τι­στική Αρχή να είναι απο­κα­λυ­πτικά: οι γεωρ­γι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες εκτεί­νο­νται στο 21% της επι­φά­νειας της ελλη­νι­κής επι­κρά­τειας και απα­σχο­λούν το 12% του εργα­τι­κού δυνα­μι­κού της χώρας, ποσοστό το οποίο τα τελευ­ταία χρόνια συνεχώς μειώ­νε­ται, συνει­σφέ­ρο­ντας το 3,6% του συνο­λι­κού ΑΕΠ.

Είναι ενδει­κτικό πως οι οικο­γε­νεια­κές μονάδες και οι συνε­ται­ρι­σμοί στην Ελλάδα είναι λιγό­τε­ροι ανα­λο­γικά με άλλες χώρες της Ευρω­παϊ­κής Ενωσης. Μείωση, όμως, παρα­τη­ρεί­ται ταυ­τό­χρονα στη χρη­σι­μο­ποιού­μενη γεωρ­γική έκταση καθώς και στις ζωικές μονάδες. Ετσι, από το 2009 έως το 2020 η μείωση της χρη­σι­μο­ποιού­με­νης γεωρ­γι­κής έκτασης σε όλη την επι­κρά­τεια έφτασε το 18,8%, ενώ σε αυτή τη δεκα­ε­τία μειώ­θη­καν κατά 20% οι αμιγώς κτη­νο­τρο­φι­κές εκμε­ταλ­λεύ­σεις.

Διόλου τυχαία, οι περιο­χές όπου κατε­γράφη η μεγα­λύ­τερη μείωση είναι το Νότιο και το Βόρειο Αιγαίο καθώς και τα Ιόνια Νησιά. Είναι χαρα­κτη­ρι­στικό πως σε Κυκλά­δες και Δωδε­κά­νησα – όπου σημειώ­θηκε η μεγα­λύ­τερη μείωση (34%) σε χρη­σι­μο­ποιού­μενη γεωρ­γική έκταση – οι μετα­βο­λές στον αριθμό των ζώων είναι ραγδαίες: 14% για τα βοοειδή και 42,3% για τα αιγο­πρό­βατα.

Ο παρά­γο­ντας της κλι­μα­τι­κής κρίσης

Ομως, και η κλι­μα­τική κρίση ευθύ­νε­ται σε μεγάλο βαθμό για την ανη­συ­χη­τική αυτή πορεία του πρω­το­γε­νούς τομέα προς τον αφα­νι­σμό. Σύμφωνα με την καθη­γή­τρια του Τμή­μα­τος Χημείας του Πανε­πι­στη­μίου Κρήτης Μαρία Κανα­κί­δου, «η αύξηση της θερ­μο­κρα­σίας και της ξηρα­σίας στην περιοχή μας, αλλά και της συχνό­τη­τας εμφά­νι­σης των ακραίων και­ρι­κών φαι­νο­μέ­νων (καύ­σω­νες, ραγδαίες βροχές, πλημ­μύ­ρες), επη­ρε­ά­ζει όχι μόνο την ανθρώ­πινη υγεία αλλά και τον παρα­γω­γικό τομέα, τη γεωργία, τις καλ­λιέρ­γειες, την κτη­νο­τρο­φία και την αλιεία».

Μάλιστα, για τις επι­πτώ­σεις στη γεωργία από την κλι­μα­τική κρίση πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε στα τέλη Ιουνίου φόρουμ δια­λό­γου του Εθνικού Δικτύου για την Κλι­μα­τική Αλλαγή, που διορ­γα­νώ­θηκε από το Πανε­πι­στή­μιο Κρήτης με την υπο­στή­ριξη της Ακα­δη­μίας Αθηνών και της Διοι­κού­σας Επι­τρο­πής του Δικτύου, στην Κρήτη, που, όπως φαί­νε­ται, είναι μία από τις περιο­χές που επη­ρε­ά­ζε­ται.

Την ίδια στιγμή, ο υπερ­του­ρι­σμός δημιουρ­γεί σοβαρά προ­βλή­ματα στον πρω­το­γενή τομέα στα νησιά, με τους κτη­νο­τρό­φους και τους αγρότες να απο­τε­λούν πλέον επαγ­γελ­μα­τι­κές ομάδες προς εξα­φά­νιση και τα βοσκο­τό­πια μακρινή ανά­μνηση. Οι μεν πρώτοι άλλαξαν επαγ­γελ­μα­τικό προ­σα­να­το­λι­σμό, στρε­φό­με­νοι στην… παροχή υπη­ρε­σιών, ενώ τα δεύτερα έδωσαν τη θέση τους σε φαρα­ω­νι­κές ξενο­δο­χεια­κές μονάδες.

Πάρος: Λίγα βοσκο­τό­πια για πολυα­πα­σχο­λού­με­νους κτη­νο­τρό­φους

Στο τρίτο μεγα­λύ­τερο νησί των Κυκλά­δων ο πρω­το­γε­νής τομέας παρου­σιά­ζει τα τελευ­ταία χρόνια μια στα­θε­ρό­τητα, χωρίς αυτό να σημαί­νει πως δεν δέχεται πιέσεις. Οπως σημειώ­νει ο διευ­θυ­ντής του Αγρο­τι­κού Συνε­ται­ρι­σμού Πάρου Αλέξης Γκόκας, οι παρά­γο­ντες που δυσχε­ραί­νουν την κτη­νο­τρο­φία στο νησί είναι το υψηλό κόστος της γης, καθώς δίνεται για εκμε­τάλ­λευση και ανοι­κο­δό­μηση εξο­χι­κών κατοι­κιών και ξενο­δο­χεια­κών μονάδων. Αυτό έχει ως απο­τέ­λε­σμα να μην υπάρχει πρα­κτικά χώρος να βοσκή­σουν τα ζώα.

«Παράλ­ληλα, υπάρχει μεγάλη δυσκο­λία στην εύρεση ανθρώ­πι­νου δυνα­μι­κού, κι αυτό γιατί υπάρ­χουν πολλές επαγ­γελ­μα­τι­κές εναλ­λα­κτι­κές. Ακόμα και το θέμα του νερού παίζει καθο­ρι­στικό ρόλο. Ισως ο βασικός λόγος που η κτη­νο­τρο­φία αντέχει ακόμη είναι επειδή το νησί παράγει τη δική του ζωο­τροφή – το κριθάρι – κι αυτό βοηθάει σημα­ντικά τους επαγ­γελ­μα­τίες».

Σήμερα οι κτη­νο­τρο­φι­κές μονάδες της Πάρου είναι ως επί το πλεί­στον μικρές, οι κτη­νο­τρό­φοι έχουν κυρίως 10-15 αγε­λά­δες και είναι πολυα­πα­σχο­λού­με­νοι.

«Η πολυα­πα­σχό­ληση, άλλωστε, είναι το αγρο­τικό μοντέλο που κυριαρ­χεί στα νησιά. Αυτό που θα πρέπει να γίνει αντι­λη­πτό είναι πως εάν σβήσει ο πρω­το­γε­νής τομέας στα νησιά, αυτός που θα πληγεί – όσο κι αν ακού­γε­ται παρά­ξενο – είναι ο του­ρι­στι­κός κλάδος. Κι αυτό γιατί οι εικόνες από τα τοπία και το περι­βάλ­λον του νησιού που απα­θα­να­τί­ζει ο επι­σκέ­πτης είναι στην πραγ­μα­τι­κό­τητα ανθρώ­πι­νες παρεμ­βά­σεις και πιο συγκε­κρι­μένα παρεμ­βά­σεις που έχουν κάνει οι γεωργοί και οι κτη­νο­τρό­φοι: οι πεζού­λες, τα αμπέλια, οι ελαιώ­νες. Εάν λοιπόν χαθεί αυτή η ενα­σχό­ληση με τη γη και τα ζώα, θα δημιουρ­γη­θεί ένα εντελώς δια­φο­ρε­τικό τοπίο, που δεν θα έχει κανένα του­ρι­στικό ενδια­φέ­ρον» κατα­λή­γει ο Αλέξης Γκόκας.

Φολέ­γαν­δρος: «Ολα τα εισά­γουμε με το πλοίο της γραμμής»

«Σε πέντε χρόνια δεν θα υπάρχει ούτε ένας βοσκός πάνω στο νησί μας», προ­βλέ­πει ο δήμαρ­χος Φολε­γάν­δρου Κυριά­κος Μαρι­νά­κης. Οπως λέει, εάν ξεκι­νή­σει κανείς από το λιμάνι και πάει μέχρι την άλλη άκρη του νησιού, το πιθα­νό­τερο είναι ότι δεν θα συνα­ντή­σει ούτε ένα ζώο.

«Ο παππούς μου ήταν βοσκός, ο πατέρας μου ήταν ελεύ­θε­ρος επαγ­γελ­μα­τίας αλλά κράτησε ως χόμπι το κομμάτι της κτη­νο­τρο­φίας γιατί ήταν κάτι που είχε μάθει. Εγώ δεν έχω καμία επαφή με τον κτη­νο­τρο­φικό κλάδο. Αυτό που θέλω να πω, είναι ότι το επάγ­γελμα του βοσκού ή του γεωργού σταματά στον ίδιο τον βοσκό ή τον γεωργό, καθώς τις περισ­σό­τε­ρες φορές οι από­γο­νοι δεν το ακο­λου­θούν, αντί­θετα ασχο­λού­νται με τον του­ρι­σμό», σημειώ­νει ο δήμαρ­χος ενός νησιού που τα τελευ­ταία χρόνια ανε­βαί­νει διαρκώς στην προ­τί­μηση Ελλήνων και ξένων επι­σκε­πτών.

Οπως υπο­στη­ρί­ζει ο ίδιος, ακόμα και η απα­γό­ρευση του παστου­ρώ­μα­τος – του δεσί­μα­τος των άκρων των ζώων ή και του κεφα­λιού με τα πόδια – ως μία βάναυση και κακο­ποι­η­τική συμπε­ρι­φορά, συνέ­βαλε ώστε κάποιοι κτη­νο­τρό­φοι να πάρουν την απόφαση και να τα παρα­τή­σουν μία ώρα αρχύ­τερα, αφού «έτσι είχαν μάθει να εργά­ζο­νται».

Οσο για την αγρο­τική παρα­γωγή, υπο­γραμ­μί­ζει πως το νησί δεν παράγει πλέον τίποτα. «Ολα τα εισά­γουμε. Η Φολέ­γαν­δρος πριν από 100 χρόνια είχε όλες τις πρώτες ύλες. Σήμερα, όμως, όλα τα αγρο­τικά προ­ϊ­ό­ντα θα έρθουν με τα πλοία της γραμμής, με ό,τι αυτό συνε­πά­γε­ται και για τις τιμές αλλά και για την επάρ­κεια σε περιό­δους μεγάλης ζήτησης ή δύσκο­λων και­ρι­κών συν­θη­κών», περι­γρά­φει ο Κυριά­κος Μαρι­νά­κης.

Ακόμη και η μελισ­σο­κο­μία που ήταν κάποτε σήμα κατα­τε­θέν του νησιού, τα τελευ­ταία δύο χρόνια, εξαι­τίας των και­ρι­κών συν­θη­κών, τείνει να εκλεί­ψει, με την παρα­γωγή να έχει μειωθεί στο ελά­χι­στο. Ο μονα­δι­κός κλάδος του πρω­το­γε­νούς τομέα που συνε­χί­ζει να ανθεί στη Φολέ­γαν­δρο, κατά τον δήμαρχο, είναι η αλιεία, με τις επαγ­γελ­μα­τι­κές άδειες του κλάδου να φτάνουν αισίως τις 32.

Χάλκη: Τρεις κτη­νο­τρό­φοι, τρεις μελισ­σο­κό­μοι

Οι μόνιμοι κάτοι­κοι σε όλους τους μικρούς τόπους της χώρας είναι η γενιά που γεν­νή­θηκε και μεγά­λωσε σε αυτούς.

«Δηλαδή η γενιά των πατε­ρά­δων και των παπ­πού­δων μας. Οι επό­με­νες γενιές έφυγαν από τις περιο­χές αυτές, από τα νησιά. Πώς επη­ρε­ά­ζει αυτό τον πρω­το­γενή τομέα; Είναι πολύ απλό. Οσοι έχουν απο­μεί­νει και ασχο­λού­νται με τη γη και τα ζώα είναι οι άνθρω­ποι που έμαθαν να κάνουν μόνο αυτό. Εάν πεις σήμερα σε ένα παιδί που μόλις τελεί­ωσε το σχολείο να γίνει βοσκός ή αγρότης, θα αρνηθεί και θα πάει στο εύκολο χρήμα που προ­σφέ­ρει ο του­ρι­σμός. Οι δου­λειές του πρω­το­γε­νούς τομέα έχουν μεγάλη ταλαι­πω­ρία» εξηγεί από την πλευρά του και ο δήμαρ­χος Χάλκης, Αγγελος Φρα­γκά­κης.

Η Χάλκη τη δεκα­ε­τία του ’60 ήταν αυτό­νομη, παρήγε τόσο πολλά προ­ϊ­ό­ντα – φακές, στα­φύ­λια, κριθάρι, σιτάρι – που έστελνε και στη Ρόδο. «Σήμερα είναι τρεις κτη­νο­τρό­φοι στο νησί που έχουν κυρίως κατσί­κια και αρνιά, χωρίς να παρά­γουν γάλα ή να φτιά­χνουν τυρί, και τρεις οικο­γέ­νειες που έχουν μελίσ­σια. Μάλιστα, εξαι­τίας της κλι­μα­τι­κής κρίσης και των συν­θη­κών που έχουν δημιουρ­γη­θεί, ακόμα και αυτοί οι μελισ­σο­κό­μοι, οι οποίοι κάνουν αυτή τη δουλειά συμπλη­ρω­μα­τικά, αντι­με­τω­πί­ζουν σοβαρά προ­βλή­ματα με την παρα­γωγή».

Ο δήμαρ­χος Χάλκης πάντως προ­σθέ­τει πως είναι ντροπή για μια χώρα σαν την Ελλάδα να μην προ­σφέ­ρει στον επι­σκέ­πτη τοπικά προ­ϊ­ό­ντα. «Θα πρέπει λοιπόν να υπάρξει ένας στρα­τη­γι­κός σχε­δια­σμός ο οποίος θα ενι­σχύει τον πρω­το­γενή τομέα στα νησιά και θα εξα­σφα­λί­ζει πως τα προ­ϊ­ό­ντα των επαγ­γελ­μα­τιών θα τα απορ­ροφά ο του­ρι­στι­κός κλάδος. Αυτό του­λά­χι­στον κάνουν η Ισπανία και η Ιταλία» κατα­λή­γει.

Σέριφος: «Μέλι Βουλ­γα­ρίας στα πρωινά»

«Στη Σέριφο, η κτη­νο­τρο­φία έχει σχεδόν εκλεί­ψει. Πρό­κει­ται για βαρύ και δύσκολο επάγ­γελμα αυτό του κτη­νο­τρό­φου. Πριν από 30 χρόνια όσοι το ακο­λου­θού­σαν ήταν προ­ση­λω­μέ­νοι σε αυτή τη δουλειά. Μετά ήρθε ο του­ρι­σμός, που συγκρι­τικά με την κτη­νο­τρο­φία, είναι πιο ξεκού­ρα­στος», λέει ο δήμαρ­χος Κων­στα­ντί­νος Ρεβίν­θης.

Το μοντέλο που επι­κρα­τεί πλέον στο νησί είναι η κτη­νο­τρο­φία να έχει μετα­τρα­πεί σχεδόν σε… χόμπι, με τους λιγο­στούς κατοί­κους που ασχο­λού­νται με αυτή να το κάνουν συμπλη­ρω­μα­τικά, έχοντας πέντε – δέκα ζώα απλά για τις ανάγκες της οικο­γέ­νειάς τους. «Δυστυ­χώς, αγρότες και κτη­νο­τρό­φοι είναι ίσως λιγό­τε­ροι από 10. Κι όμως, μέχρι τα τέλη της δεκα­ε­τίας του ’90, αρχές του 2000, ήταν πάρα πολλοί». Στη γεωργία, δε, τα παρα­δείγ­ματα επι­στρο­φής νέων στη γη είναι ελά­χι­στα, τόσα που μετριού­νται στα δάχτυλα του ενός χεριού, όπως παρα­δέ­χε­ται ο δήμαρ­χος του νησιού.

«Η νησιω­τι­κό­τητα πλήττει πολύ περισ­σό­τερο τους αγρότες και τους κτη­νο­τρό­φους. Οδεύ­ουμε σε μια μαζική του­ρι­στι­κο­ποί­ηση που δυστυ­χώς θα οδη­γή­σει στην ερη­μο­ποί­ηση των νησιών. Είναι δυνατόν να μπορείς να παρά­γεις μέλι και να σερ­βί­ρεις στα πρωινά μέλι Βουλ­γα­ρίας», ανα­ρω­τιέ­ται ο κ. Ρεβίν­θης.

Κως: Στάβλοι δίπλα σε all inclusive ξενο­δο­χεία

Σε επι­στολή που είχαν στείλει πρό­σφατα τα μέλη του Συλ­λό­γου Κτη­νο­τρό­φων Κω προς τον υπουργό Αγρο­τι­κής Ανά­πτυ­ξης επι­ση­μαί­νουν πως τα τελευ­ταία χρόνια η γεωργία και η κτη­νο­τρο­φία στο νησί συρ­ρι­κνώ­νο­νται επι­κίν­δυνα.

Μεταξύ των όσων ανα­φέ­ρουν είναι πως οι αρκετές στα­βλι­κές εγκα­τα­στά­σεις του νησιού βρί­σκο­νται πλέον και μέσα σε οικι­στι­κές ζώνες «διότι με το πέρασμα των χρόνων έγιναν επε­κτά­σεις, χτί­στη­καν τερά­στια ξενο­δο­χεία διά­σπαρτα στο νησί», με απο­τέ­λε­σμα οι μονάδες που πριν από 20-30 χρόνια «δεν ενο­χλού­σαν, τώρα να δημιουρ­γούν σοβαρό πρό­βλημα».

Την ίδια στιγμή, εστιά­ζουν στο ζήτημα της λει­ψυ­δρίας. «Δικαίως φωνά­ζουμε αρκετά χρόνια για το νερό στο νησί μας. Το νερό τελειώ­νει! Εάν δεν έχουμε νερό, δεν θα υπάρχει ζωή. Η ραγδαία και απότομη άνοδος του του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος γέννησε και άμεση ζήτηση για περισ­σό­τερο νερό. Εκα­το­ντά­δες παρά­νο­μες γεω­τρή­σεις φυτρώ­νουν η μία πίσω από την άλλη για να ικα­νο­ποι­ή­σουν τη ζήτηση των μεγάλων ξενο­δο­χεια­κών μονάδων. Αγαπάμε το νησί μας, αγαπάμε το επάγ­γελμά μας, δεν βαλ­θή­καμε ενα­ντίον του του­ρι­σμού που είναι σημα­ντι­κός παρά­γο­ντας ανά­πτυ­ξης, ζητάμε να υπάρχει μια ισορ­ρο­πία επαγ­γελ­μα­τι­κών προ­σα­να­το­λι­σμών, σαν αγρότες θα σας πούμε ότι η μονο­καλ­λιέρ­γεια κου­ρά­ζει ένα χωράφι, με τον ίδιο τρόπο και η μονο­καλ­λιέρ­γεια του του­ρι­σμού κάποια στιγμή θα κου­ρά­σει το νησί» επι­ση­μαί­νουν τα μέλη του Συλ­λό­γου.

Πηγή:Premium έκδοση «Τα ΝΕΑ»

Πώς σας φάνηκε το άρθρο;

Ένα πάτημα, χωρίς λογαριασμό. Μία ψήφος ανά συσκευή.

Σχολιασμός άρθρου

Προσθέστε ένα σχόλιο

Εμφανίζεται μετά από έγκριση · το e-mail δεν δημοσιεύεται0 / 2000

Τα σχόλια εκφράζουν τον σχολιαστή, όχι τη Δημοκρατική. Όροι σχολιασμού

Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται. Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση· το e-mail δεν δημοσιεύεται.

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει.