Μη κρατικά ΑΕΙ: Η επιστημονική υπηρεσία της Βουλής παραπέμπει στο ΣτΕ για τη συνταγματικότητα του νόμου

Η επι­στη­μο­νική υπη­ρε­σία της Βουλής παρα­πέ­μπει στο ΣτΕ για τη συνταγ­μα­τι­κό­τητα του νομο­σχε­δίου που εισάγει για πρώτη φορά πλαίσιο λει­τουρ­γίας παραρ­τη­μά­των μη κρα­τι­κών πανε­πι­στη­μίων στην Ελλάδα.

Ειδι­κό­τερα, στο δια ταύτα της έκθεσης για τις σχε­τι­κές δια­τά­ξεις δεν κατα­λή­γει σε συμπέ­ρα­σμα απο­δο­χής ή προ­βλη­μα­τι­σμού ως προς την συνταγ­μα­τική αρτιό­τητά τους αλλά με την παρα­δοχή πως το ζήτημα θα κριθεί στο ανώτατο επίπεδο από το Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας.

«Υπό το φως των ρυθμίσεων του Συντάγματος, της νομο­λογίας του Συμ­βουλίου της Επι­κρα­τείας (ΟλΣτΕ 3457/1998 και λοιπές), του γεγονότος ότι η ανώτατη εκπαίδευση ανήκει, κατ’ αρμοδιότητα, στα κράτη μέλη της Ένωσης, της νεότερης νομο­λογίας του Δικα­στηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως αυτή αναλύεται ανωτέρω σε σχέση προς την ελλη­νική έννομη τάξη, και της ερμηνείας του Συντάγματος νοούμενης ως αντι­κει­με­νικής, το ζήτημα θα κριθεί, όπως μπορεί σχεδόν μετά βεβαιότητας να υπο­τε­θεί, από την ελλη­νική δικαιοσύνη, δεδομένου ότι τα ζητήματα που μπορούν να τεθούν από την ψήφιση του υπό συζήτηση νομο­σχεδίου δεν έχουν απα­σχολήσει, υπό τη συγκε­κριμένη μορφή τους, τη δικαιοσύνη, εθνική και ενω­σιακή».

Οι συντά­κτες της έκθεσης προ­σεγ­γί­ζουν το ζήτημα συνε­κτι­μώ­ντας τις δια­τά­ξεις του εθνικού συνταγ­μα­τι­κού δικαίου, του δικαίου της ΕΕ και τις σχε­τι­κές νομο­λο­γίες από παρό­μοιες υπο­θέ­σεις που έχουν εκδι­κα­στεί σε άλλα ευρω­παϊκά κράτη ενώ κατα­λή­γουν σε δύο βασικά ενδε­χό­μενα σημειώ­νο­ντας βέβαια πως «η κρα­τούσα ερμη­νεία» είναι υπέρ της αρνη­τι­κής θέσης του Συντάγ­μα­τος που δεν ανα­τρέ­πε­ται από ερμη­νείες.

Ανα­λυ­τικά το από­σπα­σμα ανα­φέ­ρει:

«Κατά τα ανωτέρω, ανα­δει­κνύονται δύο ενδεχόμενα, ως προς το επι­τρε­πτό της παροχής στην Ελλάδα ανώτατης εκπαίδευσης από παραρτήματα αλλο­δαπών πανε­πι­στημίων και της ακα­δη­μαϊκής αναγνώρισης των χορηγούμενων τίτλων:

Πρώτον, η νομο­λογία να επι­βε­βαιώσει την έως σήμερα κρατούσα σε αυτήν ερμηνεία, την οποία ασπάζεται μέρος της θεωρίας, κρίνοντας, πρώτον, ότι η γραμ­μα­τική διατύπωση της συνταγ­μα­τικής ρύθμισης αποδίδει σαφή αρνη­τική θέση, η οποία δεν δύναται να ανα­τρα­πεί στο πλαίσιο ερμη­νευ­τικής προ­σαρ­μογής (σε αντίθεση, π.χ., με την περίπτωση της επιβολής διδάκτρων σε μετα­πτυ­χιακές σπουδές, για την οποία η ΟλΣτΕ 2411/2012 δέχθηκε ότι ο συντα­κτικός νομοθέτης δεν είχε υπόψη του, το 1975, το θεσμικό πλαίσιο και το κόστος λει­τουργίας των μετα­πτυ­χιακών σπουδών (σκέψη 8)) και, δεύτερον, ότι η άσκηση των θεμε­λιωδών ελευ­θε­ριών του δικαίου της Ένωσης προ­στα­τεύεται επαρκώς με την αναγνώριση επαγ­γελ­μα­τικών δικαιωμάτων στους τίτλους αλλο­δαπών πανε­πι­στημίων που χορηγούνται για σπουδές σε ημεδαπά παραρτήματα, η λει­τουργία των οποίων, άλλωστε, μπορεί να υπαχθεί σε δημόσια εποπτεία.

Δεύτερον, να υπάρξει μετα­στροφή της νομο­λογίας, και να γίνει δεκτό ότι η παράγραφος 5 του άρθρου 16, κατά την οποία η ανώτατη εκπαίδευση παρέχεται «απο­κλει­στικά» από ιδρύματα που απο­τε­λούν νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, αναφέρεται μόνο στα ημεδαπά ιδρύματα, όπως δηλαδή υπέλαβε, ερμηνεύουσα την παράγραφο 8 του άρθρου 16, η μειο­ψηφία στην ΟλΣτΕ 3457/1998, και υπο­στηρίζεται από μέρος της θεωρίας. Μια τέτοια ερμηνεία θα εμπνεόταν από το ότι, στον χώρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπάρχουν συγγενή, σε σχέση με την ημεδαπή ρύθμιση, χαρα­κτη­ρι­στικά, σε έννομες τάξεις που ομοίως ενδιαφέρονται για την ιδιαίτερη φύση και την κοι­νω­νική απο­στολή της ανώτατης εκπαίδευσης, ώστε η κάμψη του καθο­λι­κού απο­κλει­σμού υπέρ αλλο­δαπών ιδρυμάτων που φέρουν τέτοια χαρα­κτη­ρι­στικά να θεω­ρη­θεί, ενδε­χομένως, συμβατή με την ratio του Συντάγματος της χώρας. Η εν λόγω ερμηνεία είναι συμβατή με το δίκαιο της Ένωσης καθώς αφορά στην κατά το άρθρο 165 ΣλΕΕ οργάνωση του ημε­δα­πού εκπαι­δευ­τι­κού συστήματος. Παραλλήλως, υπό την εκδοχή ότι θα είναι εφαρ­μο­στέα η νομο­λογία του ΔΕΕ, όπως δια­μορφώθηκε στην υπόθεση της Λεττονίας, η προ­στασία και τήρηση αυτών των χαρα­κτη­ρι­στικών, δύναται, μέσα στην Ευρωπαϊκή εκπαι­δευ­τική και πολι­τι­στική ποι­κι­λο­μορφία, να θεμελιώσει επι­τα­κτικό δημόσιο συμφέρον, κατά την έννοια της νομο­λογίας του ΔΕΕ. Περαιτέρω, ο απο­κλει­σμός παροχής ανώτατης εκπαίδευσης που δεν φέρει τέτοια χαρα­κτη­ρι­στικά (αλλά, π.χ., ενέχει επιδίωξη κέρδους) πρέπει να θεω­ρη­θεί σύμφωνος με την αρχή της ανα­λο­γικότητας, καθώς δεν θίγεται το ισχύον σύστημα αναγνώρισης επαγ­γελ­μα­τικών δικαιωμάτων που αποκτώνται διά σπουδών παρεχόμενων στο πλαίσιο κερ­δο­σκο­πικής εκπαι­δευ­τικής δρα­στη­ριότητας (βλ., συναφώς, και την παρατήρηση Γ. I. και την εκεί μνη­μο­νευόμενη νομο­λογία).

Είναι ευνόητο ότι, στο πλαίσιο μιας τέτοιας αντι­κει­με­νικής ερμηνείας, η παράγραφος 8 του άρθρου 16 του Συντάγματος θα ερμη­νευόταν στενά και κατά το γράμμα της, δηλαδή ότι αφορά και απα­γο­ρεύει μόνο τη σύσταση, υπό την έννοια της ίδρυσης, ανώτατων σχολών από ιδιώτες, και όχι την εγκατάσταση στην Ελλάδα ήδη υφιστάμενων στην αλλο­δαπή και ανα­γνω­ρι­σμένων στην Ελλάδα πανε­πι­στημίων που πληρούν τις οικείες προϋποθέσεις. Στο πλαίσιο αυτό, και υπό το φως της κοι­νω­νικής απο­στολής της εκπαίδευσης, όπως αυτή εννοείται κατά το ελλη­νικό Σύνταγμα, τα παραρτήματα των αλλο­δαπών ανώτατων εκπαι­δευ­τικών ιδρυμάτων μπορούν να έχουν μόνο μη κερ­δο­σκο­πικό χαρακτήρα, με απο­κλει­στικό σκοπό την προ­α­γωγή της εκπαίδευσης, της έρευνας και του πολι­τι­σμού, και με κατο­χυ­ρωμένη την αξιο­κρατία, την προ­σβα­σιμότητα, την ακα­δη­μαϊκή ελευ­θερία των μελών της ακα­δη­μαϊκής κοινότητας και ορισμένο βαθμό εσω­τε­ρικής αυτο­διοίκησης επί ακα­δη­μαϊκών ζητημάτων.

Υπο­στηρίζεται, τέλος, στη θεωρία, και η άποψη ότι το ζήτημα ανήκει, απο­κλει­στικά, στο ρυθ­μι­στικό πεδίο του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με τη σκέψη ότι αφορά στις προϋποθέσεις υπό τις οποίες αλλο­δαπά Α.Ε.Ι. μπορούν να εγκα­τα­στα­θούν και να προσφέρουν υπηρεσίες στην Ελλάδα, δηλαδή εντός της ενιαίας αγοράς. Η θέση αυτή ομοίως προϋποθέτει μετα­βολή της νομο­λογίας η οποία, κατά τα ανωτέρω (υπό II), διακρίνει μεταξύ ακα­δη­μαϊκής και επαγ­γελ­μα­τικής αναγνώρισης. Η εν λόγω άποψη υπο­στηρίζει, εν προ­κειμένω, ότι η άρνηση αναγνώρισης ακα­δη­μαϊκών δικαιωμάτων συνιστά δυσμενή διάκριση στο πλαίσιο του δικαίου της Ε.Ε. ή πάντως παρα­κωλύει την ελευ­θερία εγκατάστασης, κατά τρόπο μη δυνάμενο, κατά την ίδια, να δικαιο­λο­γη­θεί αντι­κει­με­νικά».