Ίμια: Το χρονικό της κρίσης που “πυρπόλησε” τις ελληνοτουρκικές σχέσεις

Συμπλη­ρώ­νο­νται 28 χρόνια από την κρίση των Ιμίων, όταν Ελλάδα και Τουρκία βρέ­θη­καν πολύ κοντά σε πολε­μική σύρραξη. Το χρονικό της “μαύρης νύχτας”.

Ήταν τις πρώτες πρωινές ώρες της 31ης Ιανουα­ρίου 1996, όταν και κορυ­φώ­θηκε η κρίση των Ιμίων, φέρ­νο­ντας Ελλάδα και Τουρκία στα πρόθυρα ένοπλης αντι­πα­ρά­θε­σης, την περίοδο που η κυβέρ­νηση Σημίτη έκανε τα πρώτα της βήματα.

Το επει­σό­διο εντάσ­σε­ται στο πλαίσιο των ελλη­νο­τουρ­κι­κών δια­φο­ρών στο Αιγαίο, που εμφα­νί­σθη­καν δυνα­μικά στο προ­σκή­νιο μετά τη Μετα­πο­λί­τευση. Η Ελλάδα ανα­γνω­ρί­ζει ως μόνη διαφορά της με τη γείτονα την οριο­θέ­τηση της υφα­λο­κρη­πί­δας, ενώ η Τουρκία θέτει τα θέματα του ενα­ε­ρίου χώρου (ανα­γνω­ρί­ζει 6 και όχι 10 μίλια), του FIR Αθηνών, της απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης των νήσων του Αιγαίου και με την κρίση των Ιμίων το καθε­στώς κάποιων βρα­χο­νη­σί­δων (“Γκρίζες Ζώνες”).

Τα Ίμια (Καρντάκ στα τουρ­κικά) είναι δύο μικρές ακα­τοί­κη­τες βρα­χο­νη­σί­δες μεταξύ του νησιω­τι­κού συμπλέγ­μα­τος των Δωδε­κα­νή­σων και των νοτιο­δυ­τι­κών ακτών της Τουρ­κίας. Απέχουν 3,8 ναυτικά μίλια από το Μπο­ντρούμ (Αλι­καρ­νασ­σός) της Τουρ­κίας, 5,5 ν.μ. από την Κάλυμνο και 2,5 ν.μ. από το πλη­σιέ­στερο ελλη­νικό έδαφος, τη βρα­χο­νη­σίδα Καλό­λι­μνος.

Τα Ίμια παρα­χω­ρή­θη­καν στην Ελλάδα από την Ιταλία το 1947 με τη Συνθήκη των Παρι­σίων, ακο­λου­θώ­ντας την ενσω­μά­τωση των Δωδε­κα­νή­σων μετά το τέλος του Β’ Παγκο­σμίου Πολέμου. Όπως γράφει το SanSimera.gr, το Τουρ­κικό κράτος είχε απο­δε­χτεί το καθε­στώς επι­κυ­ριαρ­χίας της Ελλάδας στα νησιά αυτά. Η αμφι­σβή­τηση της ελλη­νι­κό­τη­τας των Ιμίων ξεκί­νησε από ένα ναυτικό ατύχημα που συνέβη στις 25 Δεκεμ­βρίου 1995.

Οι Τούρκοι προ­σπά­θη­σαν να εφαρ­μό­σουν για την περί­σταση τη δική τους ερμη­νεία στη Συνθήκη της Λωζάνης (1923), με την οποία είχαν παρα­χω­ρη­θεί τα Δωδε­κά­νησα στην Ιταλία στο σύνολό τους και όχι ονο­μα­στικά, και να αμφι­σβη­τή­σουν την ελλη­νική κυριαρ­χία κάποιων βρα­χο­νη­σί­δων.

Το χρονικό της κρίσης

25 Δεκεμ­βρίου 1995: Το τουρ­κικό φορτηγό πλοίο «Φιγκέν Ακάτ» προ­σα­ρά­ζει σε αβαθή ύδατα κοντά στην Ανα­το­λική Ίμια και εκπέ­μπει σήμα κιν­δύ­νου. Ο πλοί­αρ­χός του αρνεί­ται βοήθεια από το Λιμε­νικό, υπο­στη­ρί­ζο­ντας ότι βρι­σκό­ταν σε τουρ­κική περιοχή και ότι οι μόνες αρμό­διες είναι οι αρχές της χώρας του.

26 Δεκεμ­βρίου 1995: Το Λιμε­ναρ­χείο Καλύ­μνου ενη­με­ρώ­νει το Υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών και αυτό με τη σειρά του το Τουρ­κικό Υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών ότι αν δεν παρέμ­βει ρυμουλκό, το τουρ­κικό πλοίο θα κιν­δυ­νεύ­σει.

27 Δεκεμ­βρίου 1995: Το Τουρ­κικό Υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών ενη­με­ρώ­νει την ελλη­νική πρε­σβεία ότι, ανε­ξαρ­τή­τως του ποιος θα ανε­λάμ­βανε τη διάσωση του πλοίου, υπήρχε θέμα γενι­κό­τερα.

28 Δεκεμ­βρίου 1995: Δύο ελλη­νικά ρυμουλκά απο­κολ­λούν το τουρ­κικό φορτηγό και το οδηγούν στο λιμάνι Κιου­λούκ της Τουρ­κίας. Το πρωί της ίδιας μέρας ένα τουρ­κικό μαχη­τικό αερο­σκά­φος συντρί­βε­ται στα ελλη­νικά χωρικά ύδατα, στην περιοχή της Λέσβου, ύστερα από εμπλοκή με ελλη­νικά μαχη­τικά. Με ελλη­νική βοήθεια, ο τούρκος πιλότος δια­σώ­ζε­ται.

29 Δεκεμ­βρίου 1995: Το Τουρ­κικό Υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών εκμε­ταλ­λεύ­ε­ται την κατά­σταση και επι­δί­δει ρημα­τική δια­κοί­νωση στο αντί­στοιχο ελλη­νικό, στην οποία ανα­φέ­ρε­ται ότι οι βρα­χο­νη­σί­δες Ίμια είναι κατα­χω­ρι­σμέ­νες στο κτη­μα­το­λό­γιο Μουγκλά του νομού Μπου­ντρούμ (Αλι­καρ­νασ­σού) και ανήκουν στην Τουρκία.

9 Ιανουα­ρίου 1996: Το ελλη­νικό Υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών απαντά με καθυ­στέ­ρηση, απορ­ρί­πτο­ντας τη δια­κοί­νωση.

15 Ιανουα­ρίου 1996: Παραι­τεί­ται ο πρω­θυ­πουρ­γός Ανδρέας Παπαν­δρέου, που νοση­λεύ­ε­ται στο «Ωνάσειο».

16 Ιανουα­ρίου 1996: Το Υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών αντι­λαμ­βα­νό­μενο το παι­γνίδι των Τούρκων και ζητά αυξη­μένα μέτρα επα­γρύ­πνη­σης στην περιοχή των Ιμίων από το Υπουρ­γείο Εθνικής Άμυνας.

19 Ιανουα­ρίου 1996: Η κοι­νο­βου­λευ­τική ομάδα του ΠΑΣΟΚ εκλέγει νέο πρω­θυ­πουργό τον Κων­στα­ντίνο Σημίτη.

26 Ιανουα­ρίου 1996: Ο δήμαρ­χος Καλύ­μνου, Δημή­τρης Δια­κο­μι­χά­λης, θορυ­βη­μέ­νος από το γεγονός της αμφι­σβή­τη­σης της ελλη­νι­κό­τη­τας των Ιμίων, υψώνει την ελλη­νική σημαία σε ένα από τα δύο νησιά, συνο­δευό­με­νος από τον αστυ­νο­μικό διευ­θυ­ντή Καλύ­μνου, τον ιερέα και δύο κατοί­κους του νησιού. Θα κατη­γο­ρη­θεί αργό­τερα από τους συντρό­φους του στο ΠΑΣΟΚ ότι ήταν αυτός που έριξε λάδι στη φωτιά.

27 Ιανουα­ρίου 1996: Δύο δημο­σιο­γρά­φοι της εφη­με­ρί­δας «Χουριέτ» στη Σμύρνη μετα­βαί­νουν με ελι­κό­πτερο στη Μεγάλη Ίμια. Υπο­στέλ­λουν την ελλη­νική σημαία και υψώνουν την τουρ­κική. Η όλη επι­χεί­ρηση βιντε­ο­σκο­πεί­ται και προ­βάλ­λε­ται από το τηλε­ο­πτικό κανάλι της «Χουριέτ».

28 Ιανουα­ρίου 1996: Το περι­πο­λικό του Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού «Αντω­νίου» κατε­βά­ζει την τουρ­κική σημαία και υψώνει την ελλη­νική. Το βράδυ έλληνες βατρα­χάν­θρω­ποι απο­βι­βά­ζο­νται στη Μεγάλη Ίμια, χωρίς να γίνουν αντι­λη­πτοί από τα παρα­πλέ­ο­ντα εκεί τουρ­κικά πολε­μικά. Η πολι­τική εντολή προς τους έλληνες στρα­τιω­τι­κούς είναι να απο­φευ­χθεί κάθε κλι­μά­κωση της έντασης.

29 Ιανουα­ρίου 1996: Ο νέος πρω­θυ­πουρ­γός Κώστας Σημίτης, στις προ­γραμ­μα­τι­κές του δηλώ­σεις στη Βουλή, στέλνει μήνυμα προς τη Τουρκία, ότι σε οποια­δή­ποτε πρό­κληση η Ελλάδα θα αντι­δρά­σει άμεσα και δυνα­μικά. Η πρω­θυ­πουρ­γός της Τουρ­κίας Τανσού Τσιλέρ ζητά δια­πραγ­μα­τεύ­σεις για το καθε­στώς των βρα­χο­νη­σί­δων του Αιγαίου. Τουρ­κικά πολε­μικά παρα­βιά­ζουν τα ελλη­νικά χωρικά ύδατα και πλη­σιά­ζουν τα Ίμια. Γίνο­νται δια­βή­ματα από την Ελλάδα σε Ε.Ε. και ΗΠΑ.

30 Ιανουα­ρίου 1996: Ο πρω­θυ­πουρ­γός Κώστας Σημίτης έχει τηλε­φω­νική επι­κοι­νω­νία με τον αμε­ρι­κανό πρόεδρο Μπιλ Κλίντον. Του εκφρά­ζει την ελλη­νική θέση ότι η χώρα μας δεν επι­θυ­μεί την ένταση, αλλά εφόσον προ­κλη­θεί θα αντι­δρά­σει δυνα­μικά. Η κυβέρ­νηση δηλώνει έτοιμη να απο­σύ­ρει το άγημα, όχι όμως και την ελλη­νική σημαία. Στα Ίμια σπεύ­δουν τα πολε­μικά πλοία «Ναυα­ρίνο» και «Θεμι­στο­κλής». Ο τούρκος Υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών δηλώνει ότι υπάρ­χουν και άλλα νησιά του Αιγαίου με ασαφές νομικό καθε­στώς και δεν απο­δέ­χε­ται την ελλη­νική πρόταση (απο­χώ­ρηση του αγή­μα­τος, όχι και της σημαίας).

31 Ιανουα­ρίου 1996

00:00 Συγκα­λεί­ται σύσκεψη στο γραφείο του Πρω­θυ­πουρ­γού. Ο Υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών, Θεό­δω­ρος Πάγκα­λος, φθάνει καθυ­στε­ρη­μένα, επειδή παίρνει μέρος σε τηλε­ο­πτική εκπομπή.

01:40 Στο ΓΕΕΘΑ κατα­φθά­νουν πλη­ρο­φο­ρίες ότι τούρκοι κομά­ντος απο­βι­βά­ζο­νται στη Μικρή Ίμια.

04:30 Ελι­κό­πτερο του Ελλη­νι­κού Πολε­μι­κού Ναυ­τι­κού απο­νηώ­νε­ται από τη φρεγάτα «Ναυα­ρίνο» για να επι­βε­βαιώ­σει την πλη­ρο­φο­ρία. Επι­κρα­τούν άσχημες και­ρι­κές συν­θή­κες.

04:50 Το πλήρωμα του ελι­κο­πτέ­ρου ανα­φέ­ρει ότι εντό­πισε περί τους 10 τούρ­κους κομά­ντος με τη σημαία τους. Δίνεται εντολή να επι­στρέ­ψει στη βάση του κι ενώ πετά μεταξύ των βρα­χο­νη­σί­δων Πίτα και Καλό­λι­μνος ανα­φέ­ρει βλάβη και χάνεται από τα ραντάρ. Αργό­τερα θα ανα­συρ­θούν νεκρά και τα τρία μέλη του πλη­ρώ­μα­τος, ο υπο­πλοί­αρ­χος Χρι­στό­δου­λος Καρα­θα­νά­σης, ο υπο­πλοί­αρ­χος Πανα­γιώ­της Βλα­χά­κος και ο αρχι­κε­λευ­στής Έκτορας Για­λο­ψός, σκο­τώ­θη­καν.

Σχετικά με τις αιτίες πτώσης του ελι­κο­πτέ­ρου έχουν δια­τυ­πω­θεί διά­φο­ρες απόψεις. Η επίσημη άποψη του ελλη­νι­κού κράτους ήταν ότι το σκάφος κατέ­πεσε λόγω κακο­και­ρίας και απώ­λειας προ­σα­να­το­λι­σμού του πιλότου. Ωστόσο, στην Ελλάδα υπάρχει ευρέως δια­δε­δο­μένη η άποψη ότι το ελι­κό­πτερο καταρ­ρί­φθηκε είτε από το Τουρ­κικό Ναυτικό είτε από τους τούρ­κους κατα­δρο­μείς που υπήρχαν πάνω στο νησί και ότι το γεγονός απο­κρύ­φθηκε, προ­κει­μέ­νου να λήξει η κρίση και να μην οδη­γη­θούν οι δύο χώρες σε γενι­κευ­μένη σύρραξη ή ακόμα και σε πόλεμο.

06:00 Οι αμε­ρι­κα­νοί διά του Υφυ­πουρ­γού Εξω­τε­ρι­κών Ρίτσαρντ Χόλ­μπρουκ επι­βάλ­λουν και στις δύο πλευρές τη θέληση τους. «No ships, no troops, no table-flags» δια­μη­νύ­ουν ή σε πιο κομψή διπλω­μα­τική γλώσσα να ισχύσει το status quo ante. Μέχρι το μεση­μέρι της 31ης Ιανουα­ρίου 1996 τα πλοία, οι στρα­τιώ­τες και οι σημαίες είχαν απο­συρ­θεί από τα Ίμια.

Η Κρίση των Ιμίων δεν είχε συνέ­πειες ως προς το καθε­στώς των νησιών. Ωστόσο, έδωσε αφορμή στην Τουρκία να θέσει ζήτημα «Γκρίζων Ζωνών» στο Αιγαίο, αμφι­σβη­τώ­ντας την κυριαρ­χία της Ελλάδας σε αρκετά νησιά και να θέσει ένα ακόμη θέμα στην ατζέντα των ελλη­νο­τουρ­κι­κών δια­φο­ρών. Παρόλα αυτά, η ελλη­νική πλευρά δεν απο­δέ­χτηκε ποτέ την ύπαρξη τέτοιου θέματος, επι­κα­λού­μενη τις διε­θνείς συν­θή­κες.

Τα γεγο­νότα στα Ίμια κλό­νι­σαν την αξιο­πι­στία της ελλη­νι­κής κυβέρ­νη­σης, ειδικά όταν ο πρω­θυ­πουρ­γός Κώστας Σημίτης ευχα­ρί­στησε από το βήμα της Βουλής τους Αμε­ρι­κα­νούς για τον κατα­λυ­τικό τους ρόλο στην απο­κλι­μά­κωση της έντασης.

Πηγή news247.gr