Γιάννης Βαληνάκης: «Έχουμε μπροστά μας μια αυξανόμενη κρίση με την Τουρκία»

Για μια νέα και διευ­ρυ­νό­με­νη κρίση στις ελ­λη­νο­τουρ­κι­κές σχέ­σεις προει­δο­ποιεί ο πρώην υφυ­πουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών Γιάν­νης Βα­λη­νά­κης, υπο­γραμ­μί­ζο­ντας την ανά­γκη, η Ελ­λά­δα να προ­ε­τοι­μά­ζε­ται όχι για το ευ­νοϊ­κό, αλλά για το δυ­σμε­νέ­στε­ρο εν­δε­χό­με­νο. Όπως επι­σή­μα­νε σε δη­λώ­σεις του, η τουρ­κι­κή ρη­το­ρι­κή και οι διεκ­δι­κή­σεις δεν πα­ρα­μέ­νουν στα­θε­ρές, αλλά διευ­ρύ­νο­νται, ενώ την ίδια στιγ­μή, σύμ­φω­να με την εκτί­μη­σή του, υπο­χω­ρεί διε­θνώς η ισχύς του Διε­θνούς Δι­καί­ου.

«Κάθε φορά η Τουρ­κία ζη­τά­ει και πε­ρισ­σό­τε­ρα»

«Έχου­με μπρο­στά μας, μια νέα κρίση με την Τουρ­κία», ση­μειώ­νει ο κ. Βα­λη­νά­κης, θέ­το­ντας ως βα­σι­κή αρχή στρα­τη­γι­κού σχε­δια­σμού την προ­ε­τοι­μα­σία για το χει­ρό­τε­ρο σε­νά­ριο.

«Όταν σχε­διά­ζει κα­νείς στρα­τη­γι­κά, οφεί­λει να εστιά­ζει στο χει­ρό­τε­ρο σε­νά­ριο, εκεί­νο δη­λα­δή της στρα­τιω­τι­κής σύ­γκρου­σης και να μην επα­να­παύ­ε­ται στην απο­τρε­πτι­κή μας ισχύ, που πά­ντως μέχρι σή­με­ρα δεν έχει εμπο­δί­σει τη διεύ­ρυν­ση των διεκ­δι­κή­σε­ων της Τουρ­κί­ας».

Όπως υπο­στη­ρί­ζει, η Άγκυ­ρα ανε­βά­ζει διαρ­κώς τον τόνο της ρη­το­ρι­κής της: «Η Τουρ­κία μπο­ρεί να εκτο­ξεύ­ει απει­λές κατά και­ρούς, μπο­ρεί να διεκ­δι­κεί μέχρι και τμή­μα­τα του ελ­λη­νι­κού εδά­φους, νησιά του Ανα­το­λι­κού Αι­γαί­ου για πα­ρά­δειγ­μα, δικά μας νησιά. Αλλά κάθε φορά οι τόνοι είναι και πιο ψηλοί. Και μά­λι­στα τα τε­λευ­ταία 24ώρα, οι απει­λές έχουν αυ­ξη­θεί».

Σύμ­φω­να με τον ίδιο, «δεν είναι σωστό αυτό που λέ­γε­ται, ότι έχου­με να κά­νου­με με πά­γιες απει­λές της Τουρ­κί­ας, ή πά­γιες επι­διώ­ξεις της γεί­το­νος. Αυτές διευ­ρύ­νο­νται, δυ­στυ­χώς, όλο και πε­ρισ­σό­τε­ρο».

Το τουρ­κι­κό αφή­γη­μα και η υπο­χώ­ρη­ση του Διε­θνούς Δι­καί­ου

Ο πρώην υφυ­πουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών χα­ρα­κτη­ρί­ζει το πρό­βλη­μα «διευ­ρυ­νό­με­νο» και συν­δέ­ει την τουρ­κι­κή πο­λι­τι­κή με την προ­σπά­θεια δια­μόρ­φω­σης ενός συ­γκε­κρι­μέ­νου αφη­γή­μα­τος προς τη διε­θνή κοι­νό­τη­τα.

«Η Τουρ­κία αφε­νός έχει στή­σει -και το με­θο­δεύ­ει κα­νο­νι­κά- ένα αφή­γη­μα ότι εμείς, την έχου­με πε­ρι­κυ­κλώ­σει, ότι στρα­τιω­τι­κο­ποιού­με τα νησιά και την απει­λού­με έτσι με πό­λε­μο –δη­λα­δή, ότι αυτός είναι ο σκο­πός μας».

Όπως ανα­φέ­ρει, το αφή­γη­μα αυτό προ­ω­θεί­ται προς με­γά­λες δυ­νά­μεις, την Ευ­ρώ­πη και άλ­λους διε­θνείς πα­ρά­γο­ντες: «Πολ­λοί στη Δύση, στην Ανα­το­λή και πα­ντού είναι έτοι­μοι να τα πι­στέ­ψουν -και άρα χρειά­ζε­ται πάρα πολύ προ­σο­χή».

Στο ίδιο πλαί­σιο εντάσ­σει και τις διε­θνείς εξε­λί­ξεις. Όπως τό­νι­σε: «Το Διε­θνές Δί­καιο έχει υπο­χω­ρή­σει ως προς την ισχύ που μέχρι πρό­σφα­τα είχε. Έχου­με αλ­λα­γές γε­νι­κό­τε­ρες στον κόσμο μέσα από μια αυ­ξα­νό­με­νη χρήση βίας, όπως βλέ­που­με από δύο με­γά­λους πο­λέ­μους στη Μέση Ανα­το­λή και στην Ου­κρα­νία. Και βλέ­που­με επί­σης ότι γε­νι­κό­τε­ρα στον κόσμο η ισχύς του δι­καί­ου υπο­χω­ρεί μπρο­στά στο δί­καιο της ισχύ­ος».

«Πρέ­πει από τώρα να έχου­με απο­φα­σί­σει τι θα κά­νου­με»

Ιδιαί­τε­ρη ανη­συ­χία εκ­φρά­ζει ο κ. Βα­λη­νά­κης για την κα­τά­στα­ση των διαύ­λων επι­κοι­νω­νί­ας Αθή­νας και Άγκυ­ρας. «Εκεί που συ­ζη­τού­σα­με για διά­λο­γο και για ανοι­χτά κα­νά­λια επι­κοι­νω­νί­ας με την Τουρ­κία, αυτά τα κα­νά­λια τον τε­λευ­ταίο μήνα έχουν δια­κο­πεί».

Πα­ράλ­λη­λα, ανα­φέρ­θη­κε στις διεκ­δι­κή­σεις της Τουρ­κί­ας, επι­ση­μαί­νο­ντας ότι αυτές δεν πε­ριο­ρί­ζο­νται πλέον μόνο στις λε­γό­με­νες «γκρί­ζες ζώνες», αλλά αγ­γί­ζουν και με­γα­λύ­τε­ρα ελ­λη­νι­κά νησιά.

Ιδιαί­τε­ρη ανα­φο­ρά έκανε στην πι­θα­νό­τη­τα εν­σω­μά­τω­σης σχε­τι­κών δια­τά­ξε­ων στο τουρ­κι­κό νο­μο­θε­τι­κό πλαί­σιο. «Θα είναι μια πολύ δύ­σκο­λη καμπή των σχέ­σε­ων η τυχόν συ­μπε­ρί­λη­ψη στο νο­μο­σχέ­διο αυτό, δια­τά­ξε­ων που πλήτ­τουν ευ­θέ­ως την χώρα μας».

Για την Ελ­λά­δα, υπο­γραμ­μί­ζει, η προ­ε­τοι­μα­σία δεν μπο­ρεί να πε­ριο­ρί­ζε­ται σε δι­πλω­μα­τι­κές δια­μαρ­τυ­ρί­ες. «Δεν θεωρώ ότι αρκεί, απλά θέ­του­με το ζή­τη­μα -όπως κά­νου­με συ­νή­θως- σε διε­θνείς δια­σκέ­ψεις, σε συ­να­ντή­σεις Ευ­ρω­παϊ­κής Ένω­σης ή σε δι­με­ρείς συ­να­ντή­σεις, δεν αρκεί αυτό».

Αντί­θε­τα, όπως το­νί­ζει: «Πρέ­πει δια­κρι­τι­κά, και ελ­πί­ζω να το έχει κάνει η ελ­λη­νι­κή πλευ­ρά, να θέσει μέσω τρί­των προς την τουρ­κι­κή πλευ­ρά τον κα­τά­λο­γο των αντι­μέ­τρων που θα είναι υπο­χρε­ω­μέ­νη η Ελ­λά­δα να λάβει αν συμ­βεί αυτό. Δεν θα τρέ­χου­με την επό­με­νη της δη­μο­σί­ευ­σης να σκε­φτού­με τι θα κά­νου­με. Πρέ­πει από τώρα να έχου­με απο­φα­σί­σει τι θα κά­νου­με, να το ξέ­ρουν οι τρί­τοι, να το έχουν δια­μη­νύ­σει στην άλλη πλευ­ρά, έτσι ώστε να ξέρει το κό­στος αυτών των ενερ­γειών».

«Η πο­λι­τι­κή μας δεν έχει απο­δώ­σει, δεν επαρ­κεί»

Ο κ. Βα­λη­νά­κης ανα­γνω­ρί­ζει ότι τα τε­λευ­ταία χρό­νια η Ελ­λά­δα έχει ενι­σχύ­σει ση­μα­ντι­κά τις αμυ­ντι­κές της δυ­να­τό­τη­τες, επι­ση­μαί­νο­ντας ωστό­σο ότι αρ­κε­τά από τα νέα οπλι­κά συ­στή­μα­τα δεν έχουν ακόμη ολο­κλη­ρω­θεί.

«Πράγ­μα­τι, η Ελ­λά­δα κάνει τα τε­λευ­ταία χρό­νια πολύ ση­μα­ντι­κές προ­ό­δους, ει­δι­κά στον στρα­τιω­τι­κό τομέα, με τους νέους εξο­πλι­σμούς που άρ­χι­σαν να έρ­χο­νται. Ωστό­σο, δεν έχουν ολο­κλη­ρω­θεί».

Ταυ­τό­χρο­να ασκεί κρι­τι­κή στους δι­πλω­μα­τι­κούς χει­ρι­σμούς της προη­γού­με­νης πε­ριό­δου. «Κατά τη γνώμη μου, δυ­στυ­χώς κι­νη­θή­κα­με με πολ­λές ψευ­δαι­σθή­σεις».

Ανα­φε­ρό­με­νος στη Χάγη, υπο­στη­ρί­ζει ότι χά­θη­κε πο­λύ­τι­μος χρό­νος: «Δεν μπο­ρεί να πι­στεύ­ει η ελ­λη­νι­κή ηγε­σία, αλλά και στο Υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών, ότι θα σέρ­να­με, όπως ει­πώ­θη­κε πριν από τρία χρό­νια, την Τουρ­κία στο Διε­θνές Δι­κα­στή­ριο της Χάγης για ένα και μόνο θέμα».

Κατά τον ίδιο, η εξέ­λι­ξη των πραγ­μά­των απαι­τεί επα­νε­ξέ­τα­ση της συ­νο­λι­κής στρα­τη­γι­κής. «Υπήρ­χαν ψευ­δαι­σθή­σεις ως προς την αντι­με­τώ­πι­ση της Τουρ­κί­ας. Χά­θη­κε, κατά την άποψή μου, πο­λύ­τι­μος χρό­νος».

«Δεν υπάρ­χουν

μα­γι­κές λύ­σεις»

Ο πρώην υφυ­πουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών ανα­φέρ­θη­κε και στην οι­κο­νο­μι­κή, του­ρι­στι­κή και δι­πλω­μα­τι­κή διά­στα­ση των ελ­λη­νο­τουρ­κι­κών σχέ­σε­ων, ανα­γνω­ρί­ζο­ντας ότι υπήρ­ξαν θε­τι­κές εξε­λί­ξεις –αν και εκτί­μη­σε πως το συ­νο­λι­κό ισο­ζύ­γιο προ­κα­λεί προ­βλη­μα­τι­σμό.

«Υπήρ­ξαν θε­τι­κές εξε­λί­ξεις, χωρίς αμ­φι­βο­λία, αλλά το ισο­ζύ­γιο δεν ξέρω αν ευ­νο­εί την Ελ­λά­δα, γιατί σή­με­ρα βλέ­που­με μια Τουρ­κία πιο ισχυ­ρή δι­πλω­μα­τι­κά, σχε­δια­στι­κά, οι­κο­νο­μι­κά από ό,τι ήταν πριν από με­ρι­κά χρό­νια, ενώ ταυ­τό­χρο­να βλέ­που­με ότι αυ­ξά­νε­ται η απει­λή της».

Και κα­τα­λή­γει με έκ­κλη­ση για αί­σθη­ση ευ­θύ­νης από το σύ­νο­λο του πο­λι­τι­κού συ­στή­μα­τος: «Αυτό που θέλω να υπο­γραμ­μί­σω είναι ότι η αί­σθη­ση ευ­θύ­νης πρέ­πει να επι­δει­κνύ­ε­ται από όλους, όχι μόνο από την κυ­βέρ­νη­ση αλλά και από την αντι­πο­λί­τευ­ση, γιατί δεν υπάρ­χουν μα­γι­κές λύ­σεις. Δη­λα­δή, ‘πατάω το κου­μπί και αύριο η Τουρ­κία συ­γκρα­τεί­ται και εμείς γι­νό­μα­στε μια με­γά­λη δύ­να­μη’…».

Σε κάθε πε­ρί­πτω­ση ο κ. Βα­λη­νά­κης ξε­κα­θα­ρί­ζει πως η ελ­λη­νι­κή στρα­τη­γι­κή οφεί­λει να συν­δυά­ζει απο­τρο­πή, δι­πλω­μα­τι­κή προ­ε­τοι­μα­σία και έγκαι­ρο σχε­δια­σμό για όλα τα πι­θα­νά σε­νά­ρια, με πρώτο εκεί­νο που ο ίδιος χα­ρα­κτη­ρί­ζει «χει­ρό­τε­ρο σε­νά­ριο».