Γιάννης Βαληνάκης: «Έχουμε μπροστά μας μια αυξανόμενη κρίση με την Τουρκία»

Για μια νέα και διευ­ρυ­νό­μενη κρίση στις ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις προει­δο­ποιεί ο πρώην υφυ­πουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών Γιάννης Βαλη­νά­κης, υπο­γραμ­μί­ζο­ντας την ανάγκη, η Ελλάδα να προ­ε­τοι­μά­ζε­ται όχι για το ευνοϊκό, αλλά για το δυσμε­νέ­στερο ενδε­χό­μενο. Όπως επι­σή­μανε σε δηλώ­σεις του, η τουρ­κική ρητο­ρική και οι διεκ­δι­κή­σεις δεν παρα­μέ­νουν στα­θε­ρές, αλλά διευ­ρύ­νο­νται, ενώ την ίδια στιγμή, σύμφωνα με την εκτί­μησή του, υπο­χω­ρεί διεθνώς η ισχύς του Διε­θνούς Δικαίου.

«Κάθε φορά η Τουρκία ζητάει και περισ­σό­τερα»

«Έχουμε μπροστά μας, μια νέα κρίση με την Τουρκία», σημειώ­νει ο κ. Βαλη­νά­κης, θέτο­ντας ως βασική αρχή στρα­τη­γι­κού σχε­δια­σμού την προ­ε­τοι­μα­σία για το χει­ρό­τερο σενάριο.

«Όταν σχε­διά­ζει κανείς στρα­τη­γικά, οφείλει να εστιά­ζει στο χει­ρό­τερο σενάριο, εκείνο δηλαδή της στρα­τιω­τι­κής σύγκρου­σης και να μην επα­να­παύ­ε­ται στην απο­τρε­πτική μας ισχύ, που πάντως μέχρι σήμερα δεν έχει εμπο­δί­σει τη διεύ­ρυνση των διεκ­δι­κή­σεων της Τουρ­κίας».

Όπως υπο­στη­ρί­ζει, η Άγκυρα ανε­βά­ζει διαρκώς τον τόνο της ρητο­ρι­κής της: «Η Τουρκία μπορεί να εκτο­ξεύει απειλές κατά καιρούς, μπορεί να διεκ­δι­κεί μέχρι και τμήματα του ελλη­νι­κού εδάφους, νησιά του Ανα­το­λι­κού Αιγαίου για παρά­δειγμα, δικά μας νησιά. Αλλά κάθε φορά οι τόνοι είναι και πιο ψηλοί. Και μάλιστα τα τελευ­ταία 24ώρα, οι απειλές έχουν αυξηθεί».

Σύμφωνα με τον ίδιο, «δεν είναι σωστό αυτό που λέγεται, ότι έχουμε να κάνουμε με πάγιες απειλές της Τουρ­κίας, ή πάγιες επι­διώ­ξεις της γεί­το­νος. Αυτές διευ­ρύ­νο­νται, δυστυ­χώς, όλο και περισ­σό­τερο».

Το τουρ­κικό αφήγημα και η υπο­χώ­ρηση του Διε­θνούς Δικαίου

Ο πρώην υφυ­πουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών χαρα­κτη­ρί­ζει το πρό­βλημα «διευ­ρυ­νό­μενο» και συνδέει την τουρ­κική πολι­τική με την προ­σπά­θεια δια­μόρ­φω­σης ενός συγκε­κρι­μέ­νου αφη­γή­μα­τος προς τη διεθνή κοι­νό­τητα.

«Η Τουρκία αφενός έχει στήσει -και το μεθο­δεύει κανονικά- ένα αφήγημα ότι εμείς, την έχουμε περι­κυ­κλώ­σει, ότι στρα­τιω­τι­κο­ποιούμε τα νησιά και την απει­λούμε έτσι με πόλεμο –δηλαδή, ότι αυτός είναι ο σκοπός μας».

Όπως ανα­φέ­ρει, το αφήγημα αυτό προ­ω­θεί­ται προς μεγάλες δυνά­μεις, την Ευρώπη και άλλους διε­θνείς παρά­γο­ντες: «Πολλοί στη Δύση, στην Ανατολή και παντού είναι έτοιμοι να τα πιστέ­ψουν -και άρα χρειά­ζε­ται πάρα πολύ προσοχή».

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσ­σει και τις διε­θνείς εξε­λί­ξεις. Όπως τόνισε: «Το Διεθνές Δίκαιο έχει υπο­χω­ρή­σει ως προς την ισχύ που μέχρι πρό­σφατα είχε. Έχουμε αλλαγές γενι­κό­τε­ρες στον κόσμο μέσα από μια αυξα­νό­μενη χρήση βίας, όπως βλέ­πουμε από δύο μεγά­λους πολέ­μους στη Μέση Ανατολή και στην Ουκρα­νία. Και βλέ­πουμε επίσης ότι γενι­κό­τερα στον κόσμο η ισχύς του δικαίου υπο­χω­ρεί μπροστά στο δίκαιο της ισχύος».

«Πρέπει από τώρα να έχουμε απο­φα­σί­σει τι θα κάνουμε»

Ιδιαί­τερη ανη­συ­χία εκφρά­ζει ο κ. Βαλη­νά­κης για την κατά­σταση των διαύλων επι­κοι­νω­νίας Αθήνας και Άγκυρας. «Εκεί που συζη­τού­σαμε για διάλογο και για ανοιχτά κανάλια επι­κοι­νω­νίας με την Τουρκία, αυτά τα κανάλια τον τελευ­ταίο μήνα έχουν δια­κο­πεί».

Παράλ­ληλα, ανα­φέρ­θηκε στις διεκ­δι­κή­σεις της Τουρ­κίας, επι­ση­μαί­νο­ντας ότι αυτές δεν περιο­ρί­ζο­νται πλέον μόνο στις λεγό­με­νες «γκρίζες ζώνες», αλλά αγγί­ζουν και μεγα­λύ­τερα ελλη­νικά νησιά.

Ιδιαί­τερη αναφορά έκανε στην πιθα­νό­τητα ενσω­μά­τω­σης σχε­τι­κών δια­τά­ξεων στο τουρ­κικό νομο­θε­τικό πλαίσιο. «Θα είναι μια πολύ δύσκολη καμπή των σχέσεων η τυχόν συμπε­ρί­ληψη στο νομο­σχέ­διο αυτό, δια­τά­ξεων που πλήτ­τουν ευθέως την χώρα μας».

Για την Ελλάδα, υπο­γραμ­μί­ζει, η προ­ε­τοι­μα­σία δεν μπορεί να περιο­ρί­ζε­ται σε διπλω­μα­τι­κές δια­μαρ­τυ­ρίες. «Δεν θεωρώ ότι αρκεί, απλά θέτουμε το ζήτημα -όπως κάνουμε συνήθως- σε διε­θνείς δια­σκέ­ψεις, σε συνα­ντή­σεις Ευρω­παϊ­κής Ένωσης ή σε διμε­ρείς συνα­ντή­σεις, δεν αρκεί αυτό».

Αντί­θετα, όπως τονίζει: «Πρέπει δια­κρι­τικά, και ελπίζω να το έχει κάνει η ελλη­νική πλευρά, να θέσει μέσω τρίτων προς την τουρ­κική πλευρά τον κατά­λογο των αντι­μέ­τρων που θα είναι υπο­χρε­ω­μένη η Ελλάδα να λάβει αν συμβεί αυτό. Δεν θα τρέ­χουμε την επόμενη της δημο­σί­ευ­σης να σκε­φτούμε τι θα κάνουμε. Πρέπει από τώρα να έχουμε απο­φα­σί­σει τι θα κάνουμε, να το ξέρουν οι τρίτοι, να το έχουν δια­μη­νύ­σει στην άλλη πλευρά, έτσι ώστε να ξέρει το κόστος αυτών των ενερ­γειών».

«Η πολι­τική μας δεν έχει απο­δώ­σει, δεν επαρκεί»

Ο κ. Βαλη­νά­κης ανα­γνω­ρί­ζει ότι τα τελευ­ταία χρόνια η Ελλάδα έχει ενι­σχύ­σει σημα­ντικά τις αμυ­ντι­κές της δυνα­τό­τη­τες, επι­ση­μαί­νο­ντας ωστόσο ότι αρκετά από τα νέα οπλικά συστή­ματα δεν έχουν ακόμη ολο­κλη­ρω­θεί.

«Πράγ­ματι, η Ελλάδα κάνει τα τελευ­ταία χρόνια πολύ σημα­ντι­κές προ­ό­δους, ειδικά στον στρα­τιω­τικό τομέα, με τους νέους εξο­πλι­σμούς που άρχισαν να έρχο­νται. Ωστόσο, δεν έχουν ολο­κλη­ρω­θεί».

Ταυ­τό­χρονα ασκεί κριτική στους διπλω­μα­τι­κούς χει­ρι­σμούς της προη­γού­με­νης περιό­δου. «Κατά τη γνώμη μου, δυστυ­χώς κινη­θή­καμε με πολλές ψευ­δαι­σθή­σεις».

Ανα­φε­ρό­με­νος στη Χάγη, υπο­στη­ρί­ζει ότι χάθηκε πολύ­τι­μος χρόνος: «Δεν μπορεί να πιστεύει η ελλη­νική ηγεσία, αλλά και στο Υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών, ότι θα σέρναμε, όπως ειπώ­θηκε πριν από τρία χρόνια, την Τουρκία στο Διεθνές Δικα­στή­ριο της Χάγης για ένα και μόνο θέμα».

Κατά τον ίδιο, η εξέλιξη των πραγ­μά­των απαιτεί επα­νε­ξέ­ταση της συνο­λι­κής στρα­τη­γι­κής. «Υπήρχαν ψευ­δαι­σθή­σεις ως προς την αντι­με­τώ­πιση της Τουρ­κίας. Χάθηκε, κατά την άποψή μου, πολύ­τι­μος χρόνος».

«Δεν υπάρ­χουν

μαγικές λύσεις»

Ο πρώην υφυ­πουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών ανα­φέρ­θηκε και στην οικο­νο­μική, του­ρι­στική και διπλω­μα­τική διά­σταση των ελλη­νο­τουρ­κι­κών σχέσεων, ανα­γνω­ρί­ζο­ντας ότι υπήρξαν θετικές εξε­λί­ξεις –αν και εκτί­μησε πως το συνο­λικό ισο­ζύ­γιο προ­κα­λεί προ­βλη­μα­τι­σμό.

«Υπήρξαν θετικές εξε­λί­ξεις, χωρίς αμφι­βο­λία, αλλά το ισο­ζύ­γιο δεν ξέρω αν ευνοεί την Ελλάδα, γιατί σήμερα βλέ­πουμε μια Τουρκία πιο ισχυρή διπλω­μα­τικά, σχε­δια­στικά, οικο­νο­μικά από ό,τι ήταν πριν από μερικά χρόνια, ενώ ταυ­τό­χρονα βλέ­πουμε ότι αυξά­νε­ται η απειλή της».

Και κατα­λή­γει με έκκληση για αίσθηση ευθύνης από το σύνολο του πολι­τι­κού συστή­μα­τος: «Αυτό που θέλω να υπο­γραμ­μίσω είναι ότι η αίσθηση ευθύνης πρέπει να επι­δει­κνύ­ε­ται από όλους, όχι μόνο από την κυβέρ­νηση αλλά και από την αντι­πο­λί­τευση, γιατί δεν υπάρ­χουν μαγικές λύσεις. Δηλαδή, ‘πατάω το κουμπί και αύριο η Τουρκία συγκρα­τεί­ται και εμείς γινό­μα­στε μια μεγάλη δύναμη’…».

Σε κάθε περί­πτωση ο κ. Βαλη­νά­κης ξεκα­θα­ρί­ζει πως η ελλη­νική στρα­τη­γική οφείλει να συν­δυά­ζει απο­τροπή, διπλω­μα­τική προ­ε­τοι­μα­σία και έγκαιρο σχε­δια­σμό για όλα τα πιθανά σενάρια, με πρώτο εκείνο που ο ίδιος χαρα­κτη­ρί­ζει «χει­ρό­τερο σενάριο».