Οι πληγές δεν μπορούν να περιμένουν – Πρέπει να «τρέξουν» τα αντιπλημμυρικά – Ειδική μέριμνα για το πλατώνι

Ποια είναι η επόμενη ημέρα για τη Ρόδο μετά την κατα­στροφή; Τα 206.600 στρέμ­ματα δασικών και γεωρ­γι­κών εκτά­σεων που κάηκαν αφήνουν μια σημα­ντική πληγή στο νησί. Οι ειδικοί επι­ση­μαί­νουν ότι τα αντι­πλημ­μυ­ρικά έργα πρέπει να «τρέξουν» άμεσα, έχοντας οδηγό τα διδάγ­ματα της μεγάλης φωτιάς του 2008 στο νησί. Ειδική μέριμνα πρέπει να ληφθεί για τις εκτά­σεις που κάηκαν για δεύτερη φορά μέσα σε λίγα χρόνια, αλλά και για το πλατώνι, το προ­στα­τευό­μενο είδος της οικο­γέ­νειας των ελα­φι­δών.

Σύμφωνα με τα τελικά στοι­χεία του Ευρω­παϊ­κού Συστή­μα­τος Πλη­ρο­φό­ρη­σης για τις δασικές πυρ­κα­γιές (EFFIS), από τα 206.610 στρέμ­ματα, τα 21.965 βρί­σκο­νται εντός προ­στα­τευό­με­νων περιο­χών (περιο­χές Natura και κατα­φύ­για άγριας ζωής). Το 49,5% των καμένων εκτά­σεων είναι δάση πεύκης, το 37,7% θαμνώ­δεις, το 9,5% γεωρ­γι­κές εκτά­σεις και το υπό­λοιπο άλλης κάλυψης. Ως απο­τέ­λε­σμα, η κήρυξη των ανα­δα­σω­τέων περιο­χών θα είναι μια ιδιαί­τερα δύσκολη υπόθεση, καθώς πρέπει να εξαι­ρε­θούν οι εκτά­σεις που είχαν κηρυ­χθεί παλαιό­τερα ανα­δα­σω­τέες, καθώς και οι γεωρ­γι­κές εκτά­σεις που ήταν διά­σπαρ­τες στην περιοχή. Εμπειρα στελέχη της Διεύ­θυν­σης Δασών Δωδε­κα­νή­σου εκτι­μούν ότι θα χρεια­στούν και αρκετές αυτο­ψίες, καθώς τα στοι­χεία του δορυ­φό­ρου Copernicus δεν είναι πάντα στην επι­θυ­μητή ακρί­βεια. «Αν η κήρυξη των ανα­δα­σω­τέων στην προη­γού­μενη, πολύ μικρή, πυρ­κα­γιά της Ρόδου ήταν περί τις 30 σελίδες (λόγω των συντε­ταγ­μέ­νων), σε αυτή θα πρέπει να είναι… τα άπαντα του Παπα­δια­μά­ντη», σχο­λιά­ζει στέ­λε­χος της υπη­ρε­σίας.

Η γεωργία

Οι παρεμ­βά­σεις, ωστόσο, δεν μπορούν να περι­μέ­νουν. «Οταν η κατα­στροφή είναι τέτοιας έκτασης, η απο­κα­τά­σταση είναι μια πολύ­πλοκη υπόθεση, καθώς δεν αφορά μόνο το περι­βάλ­λον αλλά και τις ανθρώ­πι­νες δρα­στη­ριό­τη­τες, όπως τη γεωργία – αν και τα τελευ­ταία χρόνια η γεωρ­γική παρα­γωγή στη Ρόδο είχε σημα­ντικά περιο­ρι­στεί», εκτιμά ο Γιώργος Καρέ­τσος, που συντα­ξιο­δο­τή­θηκε πρό­σφατα έπειτα από μια μακρά θητεία (τα τελευ­ταία χρόνια ως διευ­θυ­ντής) στο Ινστι­τούτο Μεσο­γεια­κών Δασικών Οικο­συ­στη­μά­των. «Πρώτη προ­τε­ραιό­τητα θα πρέπει να είναι η εκτέ­λεση των αντι­πλημ­μυ­ρι­κών έργων, με πρώτες τις περιο­χές όπου βρί­σκο­νται κρί­σι­μες υπο­δο­μές. Μετά τη φωτιά δημιουρ­γεί­ται ένα υδρό­φοβο στρώμα από στάχτη, το οποίο εμπο­δί­ζει την απορ­ρό­φηση του νερού από το έδαφος και διευ­κο­λύ­νει τα πλημ­μυ­ρικά φαι­νό­μενα. Ιδανικά, αν έρθουν πρώτα μαλακές βροχές, το στρώμα αυτό “σπάει” – χωρίς βλά­στηση όμως το νερό κινεί­ται γρη­γο­ρό­τερα».

Πολύ σημα­ντική στα έργα αυτά είναι η επι­τή­ρηση από τα έμπειρα στελέχη των τοπικών δασικών υπη­ρε­σιών, προ­κει­μέ­νου να χρη­σι­μο­ποι­η­θούν οι εμπει­ρίες του παρελ­θό­ντος για τη βελ­τί­ωση των έργων. Για παρά­δειγμα, όπως ανα­φέ­ρει ένα από τα στελέχη αυτά στην «Κ», τα φράγ­ματα που είχαν τοπο­θε­τη­θεί στην κοίτη ρεμάτων το 2008 απο­δεί­χθηκε στην πράξη ότι δεν ήταν σε θέση να συγκρα­τή­σουν τα φερτά υλικά που τα ρέματα «κατέ­βα­ζαν» στις μεγάλες βρο­χο­πτώ­σεις, υπο­δει­κνύ­ο­ντας την ανάγκη τοπο­θέ­τη­σής τους ψηλό­τερα στη λεκάνη απορ­ροής, εκεί όπου το ρέμα σχη­μα­τί­ζε­ται.

«Πρέπει να τελειώ­σουν γρήγορα τα αντι­πλημ­μυ­ρικά και να έχουν καλή δια­χεί­ριση, ώστε λ.χ. οι κορ­μο­σει­ρές να έχουν καλή επαφή με το έδαφος, να φτια­χτούν μικρά φραγ­μα­τά­κια σε όλο το μήκος των ρεμάτων ώστε να τιθα­σεύ­ε­ται βαθ­μι­δωτά το ρέμα και να συγκρα­τεί­ται το χώμα και τα φερτά. Εκεί όπου η κοίτη είναι πιο φαρδιά πρέπει να γίνουν “φράγ­ματα βάρους”, πέτρινα ή μπε­το­νέ­νια, εγκάρ­σια στη ροή του νερού», εξηγεί ο κ. Καρέ­τσος.

Σε δεύτερο επίπεδο πρέπει να υπάρξει ιδιαί­τερη μέριμνα για τις περιο­χές που έχουν καεί στο πρό­σφατο παρελ­θόν. «Γενικώς στα δάση αφήνεις τη φύση να κάνει τη δουλειά της και προ­στα­τεύ­εις τις περιο­χές αυτές από τη βόσκηση, ιδίως από κατσί­κες», λέει ο κ. Καρέ­τσος. «Στα διπλο­κα­μένα θα πρέπει οι δασο­λό­γοι να περι­μέ­νουν έναν χρόνο να δουν τι φυσική ανα­γέν­νηση υπάρχει γιατί ενδε­χο­μέ­νως να χρεια­στεί τεχνητή ανα­δά­σωση. Η τραχεία πεύκη, πάντως, που είναι το κυρί­αρχο είδος στο νησί, έχει την ίδια συμπε­ρι­φορά με τη χαλέπιο και θα ξανα­φυ­τρώ­σει γρήγορα. Το ίδιο και τα πλα­τύ­φυλλα θαμνώδη είδη, όπως τα πουρ­νά­ρια, οι κου­μα­ριές και τα σχίνα, που δια­τη­ρούν ζωντα­νούς οφθαλ­μούς κοντά στο έδαφος και σύντομα θα ξανα­βλα­στή­σουν».

Θα ήταν η κατα­στροφή ευκαι­ρία να αντι­κα­τα­στα­θούν κάποια είδη με λιγό­τερο εύφλε­κτα; «Η φύση ξέρει να κάνει τη δουλειά της. Δεν είναι εύκολο να αντι­κα­τα­στή­σεις είδη», λέει ο κ. Καρέ­τσος. «Αυτό που θα μπο­ρούσε να γίνει είναι να φυτευ­θεί κατά μήκος των ρεμάτων η υγράμ­βαρη, ένα είδος που μοιάζει πολύ με το πλατάνι και υπάρχει ήδη στο δάσος των πετα­λού­δων, αλλά και πικρο­δάφ­νες, καθώς κατε­βά­ζουν την ένταση της φωτιάς – στην Τουρκία τις λένε “πυρο­σβέ­στη” γιατί δεν είναι τόσο εύφλε­κτη».

Το πλατώνι

Ειδική μέριμνα πρέπει να ληφθεί και για το πλατώνι, το προ­στα­τευό­μενο μικρό­σωμο θηλα­στικό, που υπάρχει σε φυσικό πλη­θυ­σμό στην Ελλάδα μόνο στη Ρόδο και τη Λήμνο. Ο Δημ. Μπα­κα­λού­δης, καθη­γη­τής Οικο­λο­γίας και δια­χεί­ρι­σης άγριας πανίδας στο Τμήμα Δασο­λο­γίας και Φυσικού Περι­βάλ­λο­ντος του ΑΠΘ πραγ­μα­το­ποί­ησε τα τελευ­ταία χρόνια με την ομάδα του κατα­γραφή του είδους στο νησί. «Από τη μελέτη μας υπο­λο­γί­σαμε τις πυκνό­τη­τες του είδους σε τρία δια­φο­ρε­τικά ενδιαι­τή­ματα: σε θαμνό­το­πους, σε δάση τρα­χείας πεύκης και σε μεικτές περιο­χές, όπου συνυ­πάρ­χουν νησίδες βλά­στη­σης με αγρο­τι­κές καλ­λιέρ­γειες. Αυτό που δια­πι­στώ­σαμε είναι ότι οι πυκνό­τη­τές τους είναι χαμη­λό­τε­ρες από αυτές της διε­θνούς και ευρω­παϊ­κής βιβλιο­γρα­φίας. Αυτό σημαί­νει ότι το είδος βρί­σκε­ται υπό πίεση και θα πρέπει να μην επι­τρα­πεί η θήρευσή του. Το επι­ση­μαίνω αυτό γιατί υπήρχαν πιέσεις στο νησί να θηρευ­τεί επειδή προ­κα­λούσε ζημιές, είχε γίνει και σημα­ντι­κός αριθμός τρο­χαίων με πλα­τώ­νια, ευτυχώς χωρίς ανθρώ­πινα θύματα», εξηγεί ο κ. Μπα­κα­λού­δης.

Οπως επι­ση­μαί­νει, το πλατώνι είναι το μόνο είδος για το οποίο πρέπει οπωσ­δή­ποτε να γίνουν κάποιες παρεμ­βά­σεις. «Τα πλα­τώ­νια εντο­πί­ζουν τη θερ­μό­τητα της φωτιάς νωρί­τερα και απο­μα­κρύ­νο­νται. Αυτά που είδαμε καμένα στις φωτο­γρα­φίες πιθα­νό­τατα εγκλω­βί­στη­καν σε κάποια περιοχή από τις περι­φρά­ξεις. Σε μεγα­λύ­τερη πυκνό­τητα βρί­σκε­ται το είδος στην Απο­λακ­κιά, στα νοτιο­δυ­τικά του νησιού, που δεν πει­ρά­χτηκε από τη φωτιά. Αυτό που πρέπει να γίνει είναι να παρέ­χουμε για δύο μήνες λίγη τροφή (λ.χ. σανό βρώμης, τρι­φύλλι) ανά δύο εβδο­μά­δες, στις άκαυτες περιο­χές κοντά σε εκείνες που κάηκαν. Πρέπει όμως η τροφή να μπει μακριά από δρόμους, καλ­λιέρ­γειες και οικι­σμούς γιατί αυτά ανα­ζη­τούν τροφή και θα μείνουν εκεί που τη βρί­σκουν. Από τις πρώτες βροχές θα βλα­στή­σει η γη και δεν θα έχουν πρό­βλημα να βοσκή­σουν. Τα υπό­λοιπα είδη της άγριας πανίδας, όσα επι­βί­ω­σαν, έχουν βρει κατα­φύ­γιο στις άκαυτες περιο­χές οπότε δεν θα έχουν πρό­βλημα, αρκεί οι περιο­χές αυτές να προ­στα­τευ­θούν».

SOS εκπέ­μπουν οι δασικές υπη­ρε­σίες

Λίγο πριν από την κατάρ­ρευση βρί­σκο­νται οι δασικές υπη­ρε­σίες, σύμφωνα με την Πανελ­λή­νια Ενωση Δασο­λό­γων του Δημο­σίου (ΠΕΔΔΥ). Οπως επι­ση­μαί­νει, οι εργα­ζό­με­νοι στα δασαρ­χεία των πυρό­πλη­κτων περιο­χών είναι ελά­χι­στοι και «δίνουν αγώνα με αυτα­πάρ­νηση και ελά­χι­στα μέσα». «Η σύγ­χρονη και απο­τε­λε­σμα­τική λει­τουρ­γία των δασικών υπη­ρε­σιών είναι απα­ραί­τητη προ­ϋ­πό­θεση για την εφαρ­μογή σε επι­χει­ρη­σιακό επίπεδο πιο απο­τε­λε­σμα­τι­κών προ­γραμ­μά­των πρό­λη­ψης και κατα­στο­λής των δασικών πυρ­κα­γιών και η ανάγκη αυτή προ­ϋ­πο­θέ­τει την πλήρη ανα­θε­ώ­ρηση των ρυθ­μί­σεων για την πρόληψη των δασικών πυρ­κα­γιών του νόμου 2612/1998, που εκ του απο­τε­λέ­σμα­τος απέτυχε», ανα­φέ­ρει η ΠΕΔΔΥ. «Ζητάμε από την κυβέρ­νηση να αξιο­λο­γή­σει τα προ­βλή­ματα επι­χει­ρη­σια­κού σχε­δια­σμού και κυρίως να ολο­κλη­ρώ­σει τις δια­δι­κα­σίες ανα­διορ­γά­νω­σης των δασικών υπη­ρε­σιών και να προ­σλά­βει επι­τέ­λους ειδι­κούς επι­στή­μο­νες, που βρί­σκο­νται σε εκκρε­μό­τητα εδώ και τέσσερα χρόνια, αλλά και δασο­φύ­λα­κες, δεδο­μέ­νου ότι η τραγική υπο­στε­λέ­χωση σε όλα τα επίπεδα υπο­στή­ρι­ξης της λει­τουρ­γίας της θα οδη­γή­σει σε κατάρ­ρευση τις δασικές υπη­ρε­σίες», κατα­λή­γει η ΠΕΔΔΥ.

Οι αριθμοί

206.600 στρέμ­ματα δασικών και γεωρ­γι­κών εκτά­σεων κάηκαν συνο­λικά στο νησί.

21.965 στρέμ­ματα βρί­σκο­νται εντός προ­στα­τευό­με­νων περιο­χών (περιο­χές Natura και κατα­φύ­για άγριας ζωής).

49,5% των καμένων εκτά­σεων είναι δάση πεύκης.

37,7% είναι θαμνώ­δεις εκτά­σεις.

Πηγή kathimerini.gr

Γιώργος Λιάλιος