Μεταναστευτικό: Συμφωνία στο παρά πέντε – Θα πληρώνουν όσα κράτη δεν δέχονται μετανάστες

«Λευκός καπνός» βγήκε τελικά χθες στο Λου­ξεμ­βούργο, καθώς έπειτα από πολύ­ω­ρες και εντα­τι­κές δια­πραγ­μα­τεύ­σεις επε­τεύ­χθη συμ­βι­βα­σμός για το νέο σύμφωνο μετα­νά­στευ­σης και ασύλου από τους υπουρ­γούς Εσω­τε­ρι­κών της Ευρω­παϊ­κής Ενωσης, μια εκκρε­μό­τητα που κρατάει εδώ και επτά χρόνια σχετικά με την υποδοχή, φιλο­ξε­νία των μετα­να­στών και προ­σφύ­γων, που φθάνουν στην Ενωση αλλά και τη δια­χεί­ριση των αιτή­σεων ασύλου. Ευρω­παίοι διπλω­μά­τες, άλλωστε, την Τετάρτη έδιναν «50-50» πιθα­νό­τη­τες για την επί­τευξη συμ­φω­νίας, ενώ Γαλλία και Ισπανία εμφα­νί­στη­καν από την αρχή αισιό­δο­ξες εκτι­μώ­ντας πως η χθεσινή μέρα απο­τε­λούσε ευκαι­ρία και ότι η συνε­δρί­αση θα κατέ­ληγε σε «δίκαιο συμ­βι­βα­σμό».

Ενας πυρήνας επτά βασικών κρατών-μελών –ανάμεσά τους Γαλλία, Γερ­μα­νία– επι­δί­ωκε πάντως συμ­φω­νία πριν από το Ευρω­παϊκό Συμ­βού­λιο στα τέλη του μήνα. Και η Ιταλία ήταν ανάμεσα στις χώρες αυτές, αλλά χθες έως την τελευ­ταία στιγμή ο υπουρ­γός Εσω­τε­ρι­κών της Ματέο Πια­ντε­ντόζι απαι­τούσε τρο­πο­ποι­ή­σεις ιδιαί­τερα σε ό,τι αφορά τον αριθμό μετα­να­στών που πρέπει να μετε­γκα­τα­στα­θούν στην Ε.Ε. Η επί­τευξη συμ­φω­νίας καθυ­στέ­ρησε χθες το βράδυ και λόγω της Γερ­μα­νίας, καθώς επι­χει­ρούσε να λάβει στο τέλος την έγκριση της κυβέρ­νη­σης συνα­σπι­σμού. Η κυβέρ­νηση ήταν διχα­σμένη μεταξύ του ομο­σπον­δια­κού υπουρ­γείου Εσω­τε­ρι­κών, όπου ηγού­νται οι Σοσιαλ­δη­μο­κρά­τες του SPD και του ομο­σπον­δια­κού υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών υπό την ηγεσία των Πρα­σί­νων. Συγκε­κρι­μένα, το υπουρ­γείο Εσω­τε­ρι­κών έβλεπε τη μεταρ­ρύθ­μιση ως ευκαι­ρία να οργα­νω­θούν οι μετα­να­στευ­τι­κές ροές, ενώ οι Πρά­σι­νοι έδιναν προ­τε­ραιό­τητα στις ανθρω­πι­στι­κές ανη­συ­χίες.

Ανοιχτά κατά της πρό­τα­σης για το νέο σύμφωνο –όπως ήταν ανα­με­νό­μενο– τάχθη­καν Πολωνία και Ουγ­γα­ρία με τους υφυ­πουρ­γούς τους να δια­μαρ­τύ­ρο­νται έντονα στη χθεσινή συνε­δρί­αση για την προ­τει­νό­μενη χρη­μα­τική απο­ζη­μί­ωση που θα πρέπει να κατα­βάλ­λουν –βάσει της πρό­τα­σης της σου­η­δι­κής προ­ε­δρίας– από τη στιγμή που δεν θα υπο­δέ­χο­νται μετα­νά­στες στο έδαφός τους μέσω των μετε­γκα­τα­στά­σεων. Η αμφι­λε­γό­μενη πρόταση ορίζει επί της ουσίας ότι οι χώρες που δεν θα δέχο­νται να φιλο­ξε­νή­σουν τον αριθμό που προ­βλέ­πουν οι ποσο­στώ­σεις των μετε­γκα­τα­στά­σεων, θα κατα­βάλ­λουν ποσό της τάξεως των 20.000 ευρώ ανά άτομο. Απευ­θυ­νό­με­νος στους ομο­λό­γους του, ο υφυ­πουρ­γός Εσω­τε­ρι­κών της Πολω­νίας Μπαρτόζ Γκρο­ντέ­τσκι ανέφερε χαρα­κτη­ρι­στικά ότι ο προ­τει­νό­με­νος μηχα­νι­σμός είναι «πολι­τικά, πραγ­μα­τι­στικά απα­ρά­δε­κτος για εμάς».

Η επί­τευξη συμ­φω­νίας δεν σημαί­νει πάντως και το τέλος της ιστο­ρίας, καθώς πλέον τα νομο­θε­τικά κείμενα θα πρέπει να εγκρι­θούν από το Ευρω­παϊκό Κοι­νο­βού­λιο στη διάρ­κεια του δεύ­τε­ρου εξα­μή­νου του χρόνου. Αρκετοί είναι εκείνοι που θεωρούν ωστόσο ότι μια συνο­λική συμ­φω­νία είναι εφικτή έως το τέλος του έτους, καθώς η ισπα­νική προ­ε­δρία της Ε.Ε. έχει μεγάλο κίνητρο για επίλυση του ζητή­μα­τος.

Τετρα­γω­νί­ζο­ντας τον κύκλο με δύο νομο­θε­τή­ματα

Τρία χρόνια αφότου η Κομι­σιόν έθεσε επί τάπητος ένα νέο σύμφωνο για τη μετα­νά­στευση και το άσυλο, και υπό την πίεση του χρόνου –καθώς οι δια­πραγ­μα­τεύ­σεις ιδανικά θα πρέπει να έχουν ολο­κλη­ρω­θεί έως τα τέλη του έτους–, η σου­η­δική προ­ε­δρία της Ε.Ε. επι­χεί­ρησε να «τετρα­γω­νί­σει τον κύκλο», κατα­λή­γο­ντας σε ένα «σημείο ισορ­ρο­πίας» σε δύο κρίσιμα νομο­θε­τή­ματα γύρω από τα οποία θα μπο­ρούσε να συγκε­ντρω­θεί μια ειδική πλειο­ψη­φία των κρατών-μελών (του­λά­χι­στον 15 κράτη-μέλη που εκπρο­σω­πούν το 65% του πλη­θυ­σμού της Ε.Ε.), το «κλειδί» δηλαδή για να προ­σπε­ρά­σουν τον «σκόπελο» της Ουγ­γα­ρίας και της Πολω­νίας.

– Ποιος είναι ο νέος μηχα­νι­σμός;

– Ο προ­τει­νό­με­νος μηχα­νι­σμός καθιε­ρώ­νει μια αρχή ευθύνης για τις λεγό­με­νες χώρες πρώτης γραμμής (Ιταλία, Ισπανία, Ελλάδα, Μάλτα, Κύπρος) οι οποίες θα πρέπει να ελέγ­χουν απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τερα τα εξω­τε­ρικά σύνορα της Ε.Ε. και, ιδίως, να κατα­γρά­φουν όλες τις εισό­δους. Στις χώρες υπο­δο­χής προ­σφέ­ρε­ται, εξάλλου, μείωση του χρόνου ευθύνης τους. Σε αντάλ­λαγμα, οι χώρες της δεύ­τε­ρης γραμμής δεσμεύ­ο­νται για μια μορφή «ευέ­λι­κτης αλλη­λεγ­γύης». Είτε δηλαδή θα δέχο­νται αιτού­ντες άσυλο στο έδαφός τους, είτε θα κατα­βάλ­λουν απο­ζη­μί­ωση στις χώρες υπο­δο­χής, είτε θα χρη­μα­το­δο­τούν εγκα­τα­στά­σεις υπο­δο­χής ή θα συμ­βάλ­λουν χρη­μα­το­δο­τικά σε έργα υπο­δο­μών στις χώρες προ­έ­λευ­σης.

– Πόσο κοστί­ζει η «ευέ­λι­κτη αλλη­λεγ­γύη»;

– Οσα κράτη-μέλη δεν δέχο­νται να φιλο­ξε­νή­σουν τον αριθμό που προ­βλέ­πουν οι ποσο­στώ­σεις των μετε­γκα­τα­στά­σεων θα υπο­χρε­ού­νται να κατα­βάλ­λουν ένα ποσό της τάξεως περίπου των 20.000 ευρώ ανά άτομο, σύμφωνα με την τελευ­ταία πρόταση της σου­η­δι­κής προ­ε­δρίας. Στην πρόταση αυτή αντι­δρούσε η Γαλλία, που ζήτησε πολύ υψη­λό­τερο ποσοστό. Σύμφωνα με το σκε­πτικό των Γάλλων, η απο­ζη­μί­ωση της τάξεως των 30.000 έως 40.000 ευρώ ήταν πιο κατάλ­ληλη, καθώς θεωρούν ότι δια­φο­ρε­τικά υπάρχει κίν­δυ­νος μετε­γκα­τά­στα­σης των αιτού­ντων άσυλο. Επειδή το μέτρο αυτό αφορά κυρίως την Πολωνία και την Ουγ­γα­ρία –που αρνού­νται έως τώρα τις μετε­γκα­τα­στά­σεις– Βαρ­σο­βία και Βου­δα­πέ­στη απέρ­ρι­ψαν την πρόταση, λέγο­ντας πως είναι άδικη και δεν θα μπο­ρέ­σουν σε καμία περί­πτωση να εξη­γή­σουν στους πολίτες τους αυτή την επι­βά­ρυνση του προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού.

– Πώς θα υπο­λο­γί­ζο­νται οι μετε­γκα­τα­στά­σεις;

– Η τελευ­ταία πρόταση όριζε πως ο αριθμός εκείνων που θα καλού­νται να φιλο­ξε­νη­θούν σε άλλα κράτη-μέλη θα υπο­λο­γι­ζό­ταν στη βάση ενός αλγο­ρίθ­μου και του ΑΕΠ του πλη­θυ­σμού. Σε 30.000 υπο­λο­γί­ζε­ται βάσει της τελευ­ταίας πρό­τα­σης ο κατ’ ελά­χι­στον αριθμός ανα­γκαίων μετε­γκα­τα­στά­σεων ετησίως. Για τον λόγο αυτό, κάθε χρόνο η Κομι­σιόν θα προ­ε­τοι­μά­ζει σε συνερ­γα­σία με εθνικές κυβερ­νή­σεις μια έκθεση, όπου θα απο­τι­μώ­νται τα δεδο­μένα.

– Η πρόταση που υπέβαλε η σου­η­δική προ­ε­δρία κάνει λόγο για μια ταχεία δια­δι­κα­σία στα σύνορα για άτομα με χαμηλές πιθα­νό­τη­τες να λάβουν ασύλου, επι­τρέ­πο­ντας την τοπο­θέ­τησή τους σε τρίτες χώρες, όπως αφρι­κα­νικά έθνη. Θα ορί­ζο­νται, εξάλλου, με ενιαία κρι­τή­ρια οι απο­κα­λού­με­νες ασφα­λείς τρίτες χώρες ώστε να διευ­κο­λυν­θούν οι δια­δι­κα­σίες απο­δο­χής ή απόρ­ρι­ψης των αιτή­σεων ασύλου.

– Ποιοι αντι­δρούν;

– Το Βερο­λίνο επέ­μεινε στην απαί­τηση για σύνδεση μεταξύ της τρίτης χώρας και του αιτού­ντος άσυλο, αλλά περίπου 15 έως και 16 κράτη, όπως η Αυστρία, ζήτησαν άρση αυτού του περιο­ρι­σμού. Η Γερ­μα­νία ανέφερε ότι πιθα­νό­τατα δεν θα υπο­στή­ριζε τη μεταρ­ρύθ­μιση εάν γινόταν αυτή η αλλαγή.

Χώρες του Νότου, όπως η Ιταλία και η Ελλάδα –οι οποίες είναι ήδη υπεύ­θυ­νες για την επε­ξερ­γα­σία πολλών αιτή­σεων– εξέ­φρα­ζαν προ­βλη­μα­τι­σμό ότι θα επι­βα­ρυν­θούν περισ­σό­τερο και ζητού­σαν περιο­ρι­σμούς στη «δια­δι­κα­σία ελέγχου στα σύνορα». Επί τάπητος βρέθηκε και η πρόταση για το εάν τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. θα πρέπει να είναι σε θέση να επε­ξερ­γά­ζο­νται συνο­λικά 120.000 άτομα στα σύνορα ετησίως.

– Ποια η πρόταση για ασυ­νό­δευ­τους ανη­λί­κους;

– Από την παρα­πάνω δια­δι­κα­σία η Γερ­μα­νία ζητούσε μετ’ επι­τά­σεως εξαί­ρεση των οικο­γε­νειών με παιδιά. Την πρότασή της απέρ­ρι­πτε κυρίως η Ολλαν­δία. Σημείο συμ­φω­νίας μια γενική εξαί­ρεση που θα αφορά παιδιά κάτω των 18 ετών.

– Πώς αξιο­λο­γούν την πρόταση οι ΜΚΟ;

– Ομάδες ανθρω­πί­νων δικαιω­μά­των όπως η Oxfam και η Διεθνής Επι­τροπή Διά­σω­σης εξέ­φρα­σαν ανη­συ­χίες ότι οι μεταρ­ρυθ­μί­σεις θα μπο­ρού­σαν να οδη­γή­σουν σε αυξη­μέ­νες κρα­τή­σεις στα σύνορα και να περιο­ρί­σουν την πρό­σβαση στο άσυλο και στα ανθρώ­πινα δικαιώ­ματα.

Οι δηλώ­σεις

ΙΛΒΑ ΓΙΟΧΑΝΣΟΝ

Ευρω­παία επί­τρο­πος Εσω­τε­ρι­κών Υπο­θέ­σεων

«Είναι μια πολύ σημα­ντική μέρα η σημε­ρινή. Οταν ανέλαβα επί­τρο­πος το μετα­να­στευ­τικό ήταν ένα τοξικό θέμα και η βασική μου ευθύνη ήταν να ξεκλει­δώσω την αδιέ­ξοδη κατά­σταση, να επα­να­φέρω την εμπι­στο­σύνη και να φθά­σουμε σε ένα ολο­κλη­ρω­μένο σύμφωνο μετα­νά­στευ­σης και ασύλου. Είναι ξεκά­θαρο πλέον ότι κάναμε μεγάλη πρόοδο και η σημε­ρινή απόφαση απο­δει­κνύει ότι υπάρχει εμπι­στο­σύνη μεταξύ των κρατών-μελών, αλλά και πνεύμα συνερ­γα­σίας και αλλη­λεγ­γύης. Εχουμε δρόμο μπροστά μας με τις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις με το Ευρω­παϊκό Κοι­νο­βού­λιο, αλλά πρό­κει­ται για ιστο­ρική στιγμή».

ΜΠΑΡΤΟΖ ΓΚΡΟΝΤΕΣΚΙ

Υφυ­πουρ­γός Εσω­τε­ρι­κών της Πολω­νίας

«Γνω­ρί­ζουμε πολύ καλά πώς λει­τουρ­γούν τα εξω­τε­ρικά σύνορα και είναι χιλιά­δες εκεί έξω που θα συνε­χί­σουν τα επι­κίν­δυνα ταξίδια προς την Ευρώπη. Είμαι πεπει­σμέ­νος ότι αυτός ο μηχα­νι­σμός δεν θα μας βοη­θή­σει καθόλου, διότι έχει κάποιες αιρε­σι­μό­τη­τες. Το έχουμε ονο­μά­σει αλλη­λεγ­γύη, αλλά αν δεν δεχθούμε μετα­νά­στες θα λάβουμε πρό­στιμο 22.000 ευρώ. Αυτό δεν μπορεί να είναι κοι­νω­νικά απο­δε­κτό στις χώρες μας, δεν μπο­ρούμε να εξη­γή­σουμε στην κοι­νω­νία που δέχθηκε 1 εκατ. Ουκρα­νούς ότι εάν δεν δεχθούμε μετα­νά­στες, θα πλη­ρώ­νουμε πρό­στιμα εξα­ντλώ­ντας τον προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό μας».

ΜΠΕΝΤΣΕ ΡΕΤΒΑΡΙ

Υφυ­πουρ­γός Εσω­τε­ρι­κών της Ουγ­γα­ρίας

«Από τη δια­δι­κα­σία της επε­ξερ­γα­σίας των αιτή­σεων ασύλου η Ουγ­γα­ρία ανα­μέ­νε­ται να δεχθεί το 1/3 των αιτού­ντων, παρά το γεγονός ότι δεν είναι χώρα πρώτης γραμμής. Η Ουγ­γα­ρία έχει ήδη δαπα­νή­σει πάνω από 1,5 δισ. ευρώ για να προ­στα­τεύ­σει τα σύνορά της και έχει παρε­μπο­δί­σει 271.000 παρά­νο­μες αφίξεις στην Ε.Ε. Η υπο­χρε­ω­τική μετε­γκα­τά­σταση ανθρώ­πων που εισέρ­χο­νται στην Ενωση θα απο­τε­λέ­σει πρό­σκληση να συνε­χί­σουν οι εγκλη­μα­τι­κές ομάδες να λει­τουρ­γούν».

Οι αριθμοί

7 χρόνια, περίπου, διαρ­κούν οι διαπραγµατεύσεις µε στόχο τη µεταρρύθµιση για το σύµφωνο µετανάστευσης και ασύλου.

996.000 αιτή­σεις ασύλου δέχθηκε η Ε.Ε. το 2022, αριθµός αρκετά αυξηµένος σε σύγκριση µε τις 632.000 το 2021.

330.000 ήταν πέρυσι οι παρά­τυ­πες αφίξεις µεταναστών στην Ευρω­παϊκή Ενωση µέσω όλων των οδών.

16 εκατ. Ουκρα­νοί πρό­σφυ­γες ήρθαν στην Ε.Ε. λόγω του πολέµου, εκ των οποίων 11 εκατ. επέ­στρε­ψαν, ενώ παραµένουν 4 εκατ., κυρίως σε κράτη που γειτ­νιά­ζουν.

30.000 εκτιµάται ο αριθµός των κατ’ ελά­χι­στον ανα­γκαίων µετεγκαταστάσεων σε ετήσια βάση, ώστε µια χώρα να µπορεί να ισχυ­ρι­στεί ότι έχει καλύψει τη «χωρη­τι­κό­τητά» της.

Πηγή kathimerini.gr