ΕΛΚΕΘΕ – Υποθαλάσσιοι σεισμοί και ρήγματα: Μόνο το 30% των ελληνικών βυθών έχει μελετηθεί συστηματικά

«Οι ελλη­νι­κές θάλασ­σες κρύβουν μεγάλο πλούτο και μεγάλες απειλές ταυ­τό­χρονα. Έχουμε κάθε λόγο να αξιο­ποι­ή­σουμε τον θαλάσ­σιο πλούτο και έχουμε υπο­χρέ­ωση να μειώ­σουμε την δια­κιν­δύ­νευση από τις θαλάσ­σιες απειλές. Και τα δύο μπορούν να γίνουν μόνο με ένα τρόπο: με ενί­σχυση της θαλάσ­σιας έρευνας», τόνισε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο γεω­λό­γος Δρ Δημή­τρης Σακελ­λα­ρίου, Διευ­θυ­ντής Ερευνών στο Ινστι­τούτο Ωκε­α­νο­γρα­φίας του Ελλη­νι­κού Κέντρου Θαλάσ­σιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), μέλος της Επι­τρο­πής Σει­σμι­κού Κιν­δύ­νου & Μείωσης Σει­σμι­κής Δια­κιν­δύ­νευ­σης του ΟΑΣΠ, συντο­νι­στής του ερευ­νη­τι­κού προ­γράμ­μα­τος «Αθηνά ενα­ντίον Εγκέ­λα­δου» (ΕΛΙΔΕΚ) και συντο­νι­στής του έργου «Νέο Ερευ­νη­τικό Σκάφος».

Ο κ. Σακελ­λα­ρίου ανα­φέ­ρει ότι τα τελευ­ταία χρόνια οι ερευ­νη­τές του Ινστι­τού­του Ωκε­α­νο­γρα­φίας του ΕΛΚΕΘΕ συνέ­λε­ξαν και επε­ξερ­γά­στη­καν όλα τα δια­θέ­σιμα δεδο­μένα από παλαιό­τε­ρες και πρό­σφα­τες θαλάσ­σιες σει­σμι­κές και βυθο­με­τρι­κές έρευνες.

Σκοπός αυτής της προ­σπά­θειας ήταν η χαρ­το­γρά­φηση των υπο­θα­λάσ­σιων ρηγ­μά­των στο Αιγαίο, στο Ιόνιο Πέλαγος και στην Ελλη­νική Τάφρο, η μελέτη των κινη­μα­τι­κών χαρα­κτη­ρι­στι­κών τους, η εκτί­μηση του σει­σμι­κού δυνα­μι­κού τους και η κατα­νό­ηση της τεκτο­νι­κής παρα­μόρ­φω­σης της ευρύ­τε­ρης περιο­χής.

Από την χαρ­το­γρά­φηση δημιουρ­γή­θηκε μια βάση δεδο­μέ­νων με μερικές εκα­το­ντά­δες, μεγάλα και μικρό­τερα, σίγουρα και πιθανά, υπο­θα­λάσ­σια ρήγματα. Περίπου 100-150 από τα πιο σημα­ντικά ρήγματα παρου­σιά­ζο­νται σε σχετικό χάρτη (βλ. συνημ­μένο). Σύμφωνα με τον κ. Σακελ­λα­ρίου, «ο χάρτης των υπο­θα­λάσ­σιων ρηγ­μά­των μοιάζει πλήρης, δυστυ­χώς όμως δεν είναι. Σε αντί­θεση με την χερσαία Ελλάδα, μόνο το 30% των ελλη­νι­κών βυθών έχει μελε­τη­θεί συστη­μα­τικά. Για το υπό­λοιπο 70% οι γνώσεις μας είναι πολύ περιο­ρι­σμέ­νες και μόνο εκτι­μή­σεις μπο­ρούμε να κάνουμε».

Νέα στοι­χεία για τα ρήγματα

Πάντως, από τα δια­θέ­σιμα επι­στη­μο­νικά δεδο­μένα προ­έ­κυ­ψαν νέα στοι­χεία και συμπε­ρά­σματα για τα κύρια κινη­μα­τικά χαρα­κτη­ρι­στικά των ρηγ­μά­των. Αυτό είχε ως απο­τέ­λε­σμα την καλύ­τερη κατα­νό­ηση των μακρο­πρό­θε­σμων διερ­γα­σιών παρα­μόρ­φω­σης της λεγό­με­νης «μικρο­πλά­κας του Αιγαίου», αλλά και την εξαγωγή ρεα­λι­στι­κών εκτι­μή­σεων για το σει­σμικό δυνα­μικό των υπο­θα­λάσ­σιων ρηγ­μά­των.

Η περιοχή του Αιγαίου απο­τε­λεί ένα παζλ πολυά­ριθ­μων μικρό­τε­ρων λιθο­σφαι­ρι­κών τεμαχών, τα όρια των οποίων καθο­ρί­ζο­νται από μεγα­λύ­τε­ρες ή μικρό­τε­ρες ζώνες ρηγ­μά­των. Κάθε ζώνη ρηγ­μά­των έχει τα δικά της κινη­μα­τικά χαρα­κτη­ρι­στικά, τα οποία καθο­ρί­ζουν το είδος της κίνησης μεταξύ των γει­το­νι­κών τεμαχών.

Για παρά­δειγμα, η τεκτο­νική δια­πλά­τυνση (εφελ­κυ­σμός) του Κοριν­θια­κού Κόλπου σε διεύ­θυνση Βορρά-Νότου ανα­γκά­ζει την Πελο­πόν­νησο να απο­μα­κρύ­νε­ται από τη Στερεά Ελλάδα με ρυθμό 10-12 μέτρων ανά 1.000 χρόνια.

Η Λήμνος, η οποία βρί­σκε­ται στο νότιο τέμαχος της δεξιό­στρο­φης ζώνης του Βόρειου Αιγαίου (Ρήγμα Βόρειας Ανα­το­λίας), κινεί­ται προς νοτιο­δυ­τικά σε σχέση με το ‘Αγιο Όρος με ρυθμό 12-13 μέτρων ανά 1.000 χρόνια. Η Αστυ­πά­λαια κινεί­ται προς τα νοτιο­δυ­τικά σε σχέση με την Αμοργό με ρυθμό 4 μέτρων ανά 1.000 χρόνια.

«Αν σκεφτεί κανείς ότι για να γίνει μετα­τό­πιση ενός μέτρου σε ένα ρήγμα χρειά­ζε­ται ένας σεισμός με μέγεθος 6,5-7,0 γίνεται εύκολα αντι­λη­πτό πόσοι σεισμοί χρειά­ζο­νται για να δημιουρ­γή­σουν τις μετα­κι­νή­σεις που ανα­φέρ­θη­καν πιο πάνω», επι­ση­μαί­νει ο κ. Σακελ­λα­ρίου.

Συνο­λικά, η ευρύ­τερη περιοχή της «μικρο­πλά­κας του Αιγαίου» επε­κτεί­νε­ται προς Νότο. Η μετα­κί­νηση της Κρήτης προς τα νότιο-νοτιοδυτικά με ταχύ­τητα 30-35 μέτρων ανά 1.000 χρόνια σε σχέση με τη Βόρεια Ελλάδα αντι­προ­σω­πεύει τη συνο­λική παρα­μόρ­φωση της μικρο­πλά­κας. Αυτή η παρα­μόρ­φωση προ­κύ­πτει σαν συνο­λικό απο­τέ­λε­σμα των μετα­κι­νή­σεων που γίνο­νται κατά μήκος των πολυά­ριθ­μων ρηγ­μά­των και ρηξι­γε­νών ζωνών που δια­τρέ­χουν την περιοχή.

«Εύκολα δια­πι­στώ­νει κανείς ότι τα υπο­θα­λάσ­σια ρήγματα έχουν πολύ σημα­ντική συμβολή στην παρα­μόρ­φωση του Αιγαίου, χαρα­κτη­ρί­ζο­νται από υψηλό σει­σμικό δυνα­μικό και μπορούν να προ­κα­λέ­σουν ισχυ­ρούς σει­σμούς με κατα­στρο­φικά απο­τε­λέ­σματα», τονίζει ο ίδιος.

Η συμβολή του ΕΛΚΕΘΕ

Η βάση των υπο­θα­λάσ­σιων ενεργών ρηγ­μά­των του ΕΛΚΕΘΕ θα χρη­σι­μο­ποι­η­θεί και θα ενσω­μα­τω­θεί στον ψηφιακό χάρτη των ρηγ­μά­των της Ελλάδας. Το έργο αυτό υλο­ποιεί­ται από την Ελλη­νική Αρχή Γεω­λο­γι­κών και Μεταλ­λευ­τι­κών Ερευνών (ΕΑΓΜΕ) σε συνερ­γα­σία με όλους τους γεω­λο­γι­κούς και σει­σμο­λο­γι­κούς φορείς της χώρας, με επι­κε­φα­λής τον Οργα­νι­σμό Αντι­σει­σμι­κού Σχε­δια­σμού & Προ­στα­σίας (ΟΑΣΠ).

Μέχρι το επόμενο καλο­καίρι ανα­μέ­νε­ται να εγκα­τα­στα­θεί στο Ωκε­α­νο­γρα­φικό Σκάφος ΑΙΓΑΙΟ ένα νέο σύστημα θαλάσ­σιων σει­σμι­κών ερευνών, το οποίο θα ανα­βαθ­μί­σει τις υπάρ­χου­σες δυνα­τό­τη­τες και θα συμ­βά­λει στην συλλογή νέων δεδο­μέ­νων και την καλύ­τερη κατα­νό­ηση των υπο­θα­λάσ­σιων ρηγ­μά­των. Το σύστημα αυτό θα απο­κτη­θεί στο πλαίσιο του προ­γράμ­μα­τος «Αθηνά ενα­ντίον Εγκέ­λα­δου» του Ινστι­τού­του Ωκε­α­νο­γρα­φίας του ΕΛΚΕΘΕ και χρη­μα­το­δο­τεί­ται από το Ελλη­νικό Ίδρυμα Έρευνας & Και­νο­το­μίας (ΕΛΙΔΕΚ). Η προ­μή­θεια και λει­τουρ­γία υπο­θα­λάσ­σιων σει­σμο­γρά­φων είναι ένας ακόμη στόχος του ΕΛΚΕΘΕ που θα βοη­θή­σει σημα­ντικά στην παρα­κο­λού­θηση και κατα­νό­ηση των υπο­θα­λάσ­σιων σεισμών.

«Μεγάλη ώθηση στη θαλάσ­σια έρευνα στη χώρα μας θα δώσει και η ναυ­πή­γηση του νέου, σύγ­χρο­νου ερευ­νη­τι­κού σκάφους, το οποίο χρη­μα­το­δο­τεί­ται κατά 75% από την Ευρω­παϊκή Τράπεζα Επεν­δύ­σεων και κατά 25% από το Ελλη­νικό Κράτος. Παρά την καθυ­στέ­ρηση του­λά­χι­στον τριών χρόνων στη δια­σφά­λιση της εθνικής συμ­με­το­χής, ελπί­ζουμε ότι οι διά­φο­ροι αρμό­διοι κυβερ­νη­τι­κοί και κρα­τι­κοί παρά­γο­ντες γρήγορα θα πει­στούν για την χρη­σι­μό­τητα και την ανα­γκαιό­τητα του νέου ερευ­νη­τι­κού σκάφους και σύντομα θα ξεκι­νή­σει η ναυ­πή­γηση του», λέει ο κ.Σακελ­λα­ρίου.

Οι υπο­θα­λάσ­σιοι σεισμοί του παρελ­θό­ντος

Ανα­φε­ρό­με­νος στο παρελ­θόν, θυμίζει ότι «τέσ­σε­ρις από τους μεγα­λύ­τε­ρους και πιο κατα­στρο­φι­κούς σει­σμούς που έχουν γίνει στην ευρύ­τερη περιοχή του Αιγαίου, του Ιόνιου και της Ελλη­νι­κής Τάφρου έχουν ένα κοινό χαρα­κτη­ρι­στικό: ήταν υπο­θα­λάσ­σιοι και προ­κλή­θη­καν από υπο­θα­λάσ­σια ρήγματα».

– Στις 21 Ιουλίου του 365 μ.Χ. ένας υπο­θα­λάσ­σιος σεισμός νοτιο­δυ­τικά της Κρήτης με μέγεθος περίπου 8 – 8,5 ανα­σή­κωσε ολό­κληρη την Δυτική Κρήτη και προ­κά­λεσε το μεγα­λύ­τερο γνωστό τσου­νάμι στη Μεσό­γειο.

– Στις 8 Αυγού­στου του 1303 μ.Χ. ένας υπο­θα­λάσ­σιος σεισμός νότια της Καρ­πά­θου με μέγεθος περίπου 8 δημιούρ­γησε μεγάλες κατα­στρο­φές σε όλα τα κοντινά νησιά και προ­κά­λεσε ένα εξίσου κατα­στρο­φικό τσου­νάμι στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο.

– Στις 9, 11 και 12 Αυγού­στου 1953 τέσ­σε­ρις σεισμοί με μεγέθη 6,4, 6,8, 7,2 και 6,3 στο Ιόνιο Πέλαγος ισο­πέ­δω­σαν σχεδόν ολο­κλη­ρω­τικά την Κεφα­λο­νιά, την Ιθάκη και τη Ζάκυνθο.

– Στις 9 Ιουλίου 1956 ένας υπο­θα­λάσ­σιος σεισμός με μέγεθος περίπου 7,5 στην περιοχή μεταξύ Αμοργού, Σαντο­ρί­νης, Ανάφης και Αστυ­πά­λαιας δημιούρ­γησε μεγάλες κατα­στρο­φές σε όλα τα κοντινά νησιά και προ­κά­λεσε το μεγα­λύ­τερο τσου­νάμι του 20ου αιώνα στη Μεσό­γειο.

– Πριν λίγες δεκα­ε­τίες, στις 24 και 25 Φεβρουα­ρίου και 4 Μαρτίου 1981 έγιναν τρεις σεισμοί με επί­κε­ντρα στη θαλάσ­σια περιοχή των Αλκυο­νί­δων και μεγέθη 6,7, 6,4 και 6,3 αντί­στοιχα, που προ­κά­λε­σαν ανθρώ­πι­νες απώ­λειες και σημα­ντι­κές κατα­στρο­φές όχι μόνο στις γει­το­νι­κές περιο­χές αλλά και στην Αθήνα.

– Στο πρό­σφατο παρελ­θόν, τρεις υπο­θα­λάσ­σιοι σεισμοί με μεγέθη μεγα­λύ­τερα από 6 στη Λέσβο (17 Ιουνίου 2017, μέγεθος 6,3), στην Κω (21 Ιουλίου 2017, μέγεθος 6,2) και στη Σάμο (30 Οκτω­βρίου 2020, μέγεθος 6,7) προ­κά­λε­σαν ανθρώ­πι­νες απώ­λειες, μεγάλες κατα­στρο­φές και αντί­στοιχα, μικρής έντασης, τσου­νάμι.

«Όλα τα παρα­πάνω παρα­δείγ­ματα σεισμών, παλαιό­τε­ρων και πρό­σφα­των, συνη­γο­ρούν σε ένα σημα­ντικό συμπέ­ρα­σμα: οι υπο­θα­λάσ­σιοι σεισμοί και τα υπο­θα­λάσ­σια ρήγματα συνι­στούν απειλή τόσο μεγάλη όσο είναι η απειλή από τους χερ­σαί­ους σει­σμούς και τα χερσαία ρήγματα. Έχοντας δε υπόψη ότι οι υπο­θα­λάσ­σιοι σεισμοί έχουν τη δυνα­μική να προ­κα­λέ­σουν τσου­νάμι, σε κάποιες περι­πτώ­σεις απο­δει­κνύ­ο­νται περισ­σό­τερο κατα­στρο­φι­κοί από τους χερ­σαί­ους σει­σμούς», ανα­φέ­ρει ο κ. Σακελ­λα­ρίου.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ