ΤΟΠΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ

“Η επανάληψη της δίκης των έξι έναν αιώνα μετά”

news room 7 λεπτά ανάγνωση
Χατζηάμαλλος

του Προ­έ­δρου του Δικη­γο­ρι­κού Συλ­λό­γου Κω

Στις 15 Νοεμ­βρίου 1922 και ώρα 11:26 π.μ. εκτε­λέ­στη­καν, ύστερα από μια δίκη παρωδία, ο μέχρι τότε Πρω­θυ­πουρ­γός της χώρας, Πέτρος Πρω­το­πα­πα­δά­κης, ο Δημή­τριος Γού­να­ρης, τέως Πρω­θυ­πουρ­γός και υπουρ­γός δικαιο­σύ­νης, ο Νικό­λαος Στράτος, τέως Πρω­θυ­πουρ­γός και Υπουρ­γός εσω­τε­ρι­κών, ο Νικό­λαος Θεο­τό­κης, τέως Υπουρ­γός Στρα­τιω­τι­κών, ο Γεώρ­γιος Μπαλ­τα­τζής τέως Υπουρ­γός εξω­τε­ρι­κών και ο Γεώρ­γιος Χατζα­νέ­στης τέως αρχηγός Στρα­τιάς Μικράς Ασίας. Εκτε­λέ­στη­καν με συνο­πτι­κές δια­δι­κα­σίες, τρεις πρώην Πρω­θυ­πουρ­γοί, δύο Υπουρ­γοί και ένας Αρχι­στρά­τη­γος.

Έκτοτε, γρά­φτη­καν πολλά βιβλία για την πολύ­κροτη αυτή δίκη. Πολλοί ιστο­ρι­κοί ασχο­λή­θη­καν με το θέμα αυτό της σύγ­χρο­νης ιστο­ρίας μας, εξαι­τίας των στοι­χείων τρα­γι­κό­τη­τας που αυτή παρου­σιά­ζει.

Στην Κω και στα πλαίσια του θεσμού των Ιππο­κρα­τείων του Δήμου Κω, παρου­σιά­στηκε το βιβλίο του συμπα­τριώτη μας Τίμου Κου­τσου­ράδη, με τίτλο «ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΗΣ ΔΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΚΤΕΛΕΣΗΣ ΤΩΝ ΕΞΙ». Το βιβλίο αυτό επι­χει­ρεί μια ιστο­ρική προ­σέγ­γιση της δίκης των έξι, των γεγο­νό­των που εκτυ­λί­χθη­καν στην ακρο­α­μα­τική δια­δι­κα­σία και την τρα­γι­κό­τητα του χρο­νι­κού δια­στή­μα­τος, από την έκδοση της από­φα­σης έως την εκτέ­λεση. Ο συμπα­τριώ­της μας προ­σεγ­γί­ζει το θέμα αξιο­ζή­λευτα. Εμπλου­τί­ζει την γνώση μας για το γεγονός, παρα­θέ­το­ντας μονα­δι­κές στι­χο­μυ­θίες των πρω­τα­γω­νι­στών αυτής της δίκης, δοθέ­ντος ότι δεν σώζο­νται τα πρα­κτικά της. Πρό­κει­ται για μια εξαι­ρε­τική προ­σπά­θεια για την οποία είναι άξιος επαίνου από όλους μας και περισ­σό­τερο από εμένα προ­σω­πικά, ως προ­έ­δρου του Δικη­γο­ρι­κού Συλ­λό­γου Κω, αφού το θέμα που πραγ­μα­τεύ­ε­ται, έχει έντονη νομική υφή.

Με αφορμή λοιπόν την συμπλή­ρωση 100 χρόνων από την εκτέ­λεση, θα ήθελα να σταθώ στο γεγονός της δίκης των έξι, υπό το πρίσμα του θεσμού της ανα­θε­ώ­ρη­σης των ποι­νι­κών δικών. Έναν αιώνα μετά την δίκη αυτή, η Ελλη­νική πολι­τεία, ξανα­δί­κασε τους εκτε­λε­σθέ­ντες και τους δικαί­ωσε. Αξίζει λοιπόν να ανα­δει­χθεί αυτός ο εξαι­ρε­τι­κός θεσμός της επα­νά­λη­ψης της δια­δι­κα­σίας στην ποινική δίκη, ως μια σημα­ντική κατά­κτηση της δημο­κρα­τι­κής πολι­τείας. Μια σπάνια στην πράξη νομική δια­δι­κα­σία,

όπου ο κατη­γο­ρού­με­νος που αδι­κή­θηκε μπορεί να επι­τύ­χει την δικαί­ωσή του, μέσα από την ανα­βί­ωση της δίκης του, όσα χρόνια και αν έχουν περάσει. Πρό­κει­ται για μια μεγα­λειώδη έκφραση δικαι­ϊ­κής τελειό­τη­τας.

Η ανα­μό­χλευση της δίκης των έξι, ξεκινά στις αρχές του έτους 2008, όταν ο εγγονός του εκτε­λε­σθέ­ντος Πέτρου Πρω­το­πα­πα­δάκη, κατέ­θεσε αίτηση επα­να­λή­ψεως της δια­δι­κα­σίας εκείνης της δίκης. Της δίκης που περα­τώ­θηκε με την από 15-11-1922 αμε­τά­κλητη απόφαση του Εκτά­κτου Επα­να­στα­τι­κού Στρα­το­δι­κείου και με την οποία κατα­δι­κά­στη­καν σε θάνατο και εκτε­λέ­στη­καν άδικα έξι άνθρω­ποι, πρω­τα­γω­νι­στές της πολι­τι­κής σκηνής και στρα­τιω­τι­κής ηγεσίας. Θεω­ρή­θη­καν υπεύ­θυ­νοι για την μικρα­σια­τική κατα­στροφή του 1922 και κατη­γο­ρή­θη­καν ότι τέλεσαν το αδίκημα της εσχάτης προ­δο­σίας σε βάρος της Χώρας.

Το δικα­στή­ριο που τους δίκασε, συγκρο­τή­θηκε με διά­ταγμα Επα­να­στα­τι­κής Επι­τρο­πής κατά παρά­βαση του τότε ισχύ­ο­ντος νομικού πλαι­σίου. Συγκρο­τή­θηκε με διά­ταγμα των κινη­μα­τιών του 1922, ένα έκτακτο Στρα­το­δι­κείο, που συρ­ρί­κνωσε ανε­πί­τρε­πτα τα υπε­ρα­σπι­στικά δικαιώ­ματα των κατη­γο­ρου­μέ­νων, απο­κλεί­ο­ντας, ακόμη και το δικαί­ωμα της έφεσης κατά της κατα­δι­κα­στι­κής απο­φά­σεως. Παρά τις όποιες αντί­θε­τες, ψύχραι­μες φωνές για εφαρ­μογή των υφι­στά­με­νων τότε κανόνων δικαίου, επι­κρά­τη­σαν σκο­πι­μό­τη­τες, σε πολύ ακραίες κατα­στά­σεις οργής, εξαι­τίας της ήττας που υπέ­στη­σαν τα Ελλη­νικά στρα­τεύ­ματα στην Μικρά Ασία και την κατα­στροφή που ακο­λού­θησε.

Έτσι η δίκη των έξι επα­να­λαμ­βά­νε­ται 88 χρόνια μετά. Ο Ελλη­νι­κός νόμος πιστός στις δημο­κρα­τι­κές του κατα­βο­λές, προ­βλέ­πει την ανα­βί­ωση μιας δίκης, όσα χρόνια και αν έχουν περάσει, θέτο­ντας μόνο μία ουσια­στική προ­ϋ­πό­θεση. Να υπάρχει ένα νέο στοι­χείο. Ένα γεγονός, το οποίο να μην ήταν γνωστό στους τότε δικα­στές.

H δίκη λοιπόν των έξι ξανα­γί­νε­ται. Τα νέα στοι­χεία, τα οποία εισφέρ­θη­καν στην δια­δι­κα­σία από τους παρά­γο­ντες της νέας δίκης, ήταν ικανά, κατά την άποψη των Αρε­ο­πα­γι­τών, να στη­ρί­ξουν την αίτηση επα­νά­λη­ψης της δια­δι­κα­σίας. Κρίθηκε ότι οι δηλώ­σεις των πολι­τι­κών αρχηγών και κυρίως του μετέ­πειτα Πρω­θυ­πουρ­γού της Χώρας, Ελευ­θε­ρίου Βενι­ζέ­λου, κατά τα έτη 1929 – 1932, απο­τε­λούν γεγο­νότα που μπορούν να στη­ρί­ξουν βάσιμα την επα­νά­ληψη της δια­δι­κα­σίας. Αξίζει να παρα­τε­θεί στο σημείο αυτό, μικρό χορείο της απο­φά­σεως του Αρείου Πάγου: «…απο­κα­λύ­φθη­καν μετά την ορι­στική κατα­δίκη του Πέτρου Πρω­το­πα­πα­δάκη και των συγκα­τη­γο­ρου­μέ­νων του, νέα, άγνωστα στους δικα­στές του Εκτά­κτου Επα­να­στα­τι­κού Στρα­το­δι­κείου Αθηνών που τους κατα­δί­κα­σαν, γεγο­νότα και απο­δεί­ξεις, τα οποία, σε συν­δυα­σμό με εκείνα που είχαν προ­σκο­μι­σθεί στο εν λόγω Δικα­στή­ριο, καθι­στούν φανερό ότι οι ανωτέρω κατα­δι­κα­σθέ­ντες (παππούς του αιτού­ντος και συγκα­τη­γο­ρού­με­νοί του) ήταν αθώοι των ανωτέρω αξιο­ποί­νων πράξεων. Ο μεγάλος πολι­τι­κός αντί­πα­λος των κατα­δι­κα­σθέ­ντων και εκτε­λε­σθέ­ντων πολι­τι­κών, Ελευ­θέ­ριος Βενι­ζέ­λος, κυρί­αρχη πολι­τική προ­σω­πι­κό­τητα στον Ελλα­δικό χώρο, από το έτος 1909

μέχρι τον θάνατό του, με διεθνή ακτι­νο­βο­λία και ανα­γνώ­ριση, κατά την επάνοδό του στην ελλη­νική πολι­τική σκηνή και κατά την πρω­θυ­πουρ­γία του, τα έτη 1929-1932, έχοντας πλέον, ενόψει των ανωτέρω, ακριβή και πλήρη γνώση των γεγο­νό­των και των συν­θη­κών της Μικρα­σια­τι­κής κατα­στρο­φής του 1922, προέβη στις προ­α­να­φερ­θεί­σες απο­κα­λυ­πτι­κές δηλώ­σεις και δια­πι­στώ­σεις, βασι­ζό­με­νες σε αντι­κει­με­νική γνώση των δια­δρα­μα­τι­σθέ­ντων το θέρος του 1922 γεγο­νό­των στο Μικρα­σια­τικό μέτωπο, η ύπαρξη των οποίων, αν ήταν γνωστή στο κατα­δι­κά­σαν άνω Δικα­στή­ριο, δεν θα ήγετο στην έκδοση κατα­δι­κα­στι­κής απο­φά­σεως.».

Σήμερα λοιπόν βρι­σκό­μα­στε ενώπιον μιας οιονεί αθω­ω­τι­κής απο­φά­σεως ύστερα από ανα­μό­χλευση της υπο­θέ­σεως. Ο Άρειος Πάγος με την υπ’ αριθμ. 1675/2010 απόφασή του, έστω και με πλειο­ψη­φία (3-2), ακύρωσε την από 15-11-1922 απόφαση του Εκτά­κτου Επα­να­στα­τι­κού Στρα­το­δι­κείου Αθηνών και έπαυσε ορι­στικά την ποινική δίωξη των κατα­δι­κα­σθέ­ντων για εσχάτη προ­δο­σία. Ογδόντα οκτώ χρόνια μετά την εκτέ­λεση, η δικαιο­σύνη πρυ­τα­νεύει. Οι εκτε­λε­σθέ­ντες κρί­θη­καν ουσια­στικά αθώοι, αφού έπαψε η σε βάρος τους, ποινική δίωξη της Ελλη­νι­κής πολι­τείας.

Άσχετα λοιπόν από το γεγονός ότι έχουν εκτε­λε­σθεί, η ελλη­νική δημο­κρα­τία απέ­δειξε ότι έχει τα μέσα να επα­νορ­θώ­σει. Έκανε το χρέος της. Του­λά­χι­στον όσο αφορά την απο­κα­τά­σταση της μνήμης αυτών των ανθρώ­πων. Δεν ήταν προ­δό­τες της πατρί­δας. Ακόμη και αν τους βάρυναν πολι­τι­κές ευθύνες, ή ευθύνες στρα­τιω­τι­κής τακτι­κής, δεν ήταν προ­δό­τες.

Για κάποιους ιστο­ρι­κούς, η δίκη των έξι ήταν ανα­γκαία πολι­τική πράξη. Την θεώρηση αυτή ο νομικός κόσμος δεν την υιο­θε­τεί. Αντί­θετα θεωρεί ότι η δίκη αυτή απο­τε­λεί μελανό σημείο στα δικα­στικά πράγ­ματα του τόπου μας.

Σήμερα, ανα­τρέ­χο­ντας με νηφα­λιό­τητα στην ιστορία μας, οφεί­λουμε να συμπο­ρευ­θούμε με την σημα­ντική αυτή απόφαση του Αρείου Πάγου. Ο νομικός κόσμος οφείλει μέσα από την περι­χα­ρά­κωση των ανθρω­πί­νων δικαιω­μά­των και τα ιδιαί­τερα χαρα­κτη­ρι­στικά της δίκης των έξι, να ανα­δεί­ξει την δημο­κρα­τική εκτροπή, ώστε να την εμπο­δί­σει να ξανα­συμ­βεί. Οφείλει να κατα­δεί­ξει ότι κάθε δίκη, όσο μικρή ή μεγάλη και αν είναι, είναι μια δοκι­μα­σία των αντοχών της δημο­κρα­τίας μας. Είναι μια δοκι­μα­σία των λει­τουρ­γών της δικαιο­σύ­νης. Μια βάσανος για όλους τους συμ­με­τέ­χο­ντες. Τους δικα­στές, τους δικη­γό­ρους, τους κατή­γο­ρους και τους κατη­γο­ρού­με­νους. Μια δοκι­μα­σία κυρίως για τους δικα­στές. Αυτοί έχουν την απο­φα­σι­στική αρμο­διό­τητα. Στα χέρια τους, εκείνη την δύσκολη ώρα, βρί­σκε­ται η τύχη της ίδιας της δημο­κρα­τίας μας. Με άλλα λόγια, κρίμα που στην δίκη των έξι, δεν υπήρξαν δικα­στές αντί­στοι­χου δια­με­τρή­μα­τος, με αυτούς της δίκης του Κολο­κο­τρώνη. Κρίμα για την πατρίδα μας, που στην δίκη των έξι, το δικα­στικό σώμα δεν εκπρο­σω­πή­θηκε από πραγ­μα­τι­κούς δικα­στές. Οφείλει λοιπόν ο νομικός κόσμος, παντε­λώς ανε­πι­φύ­λα­κτα να απο­φαν­θεί ότι η δίκη των έξι, δεν ήταν μια δίκαιη δίκη. Το κατη­γο­ρη­τή­ριο στήθηκε από τους πολι­τι­κούς αντι­πά­λους των κατη­γο­ρου­μέ­νων, σε μια εποχή όπου ο Ελλη­νι­σμός έψαχνε εξι­λα­στή­ρια θύματα. Όμως, σε ένα κράτος δικαίου, αυτό δεν

επι­τρέ­πε­ται. Είναι αυτό ακριβώς που απα­γο­ρεύ­ε­ται. Επι­βάλ­λε­ται να υπάρ­χουν θεσμι­κές εγγυ­ή­σεις, ώστε να εμπο­δί­ζο­νται τέτοιες παρε­κτρο­πές.

Με αφορμή λοιπόν αυτήν την δίκη, ας ανα­λο­γι­στούμε τις κατα­κτή­σεις της δημο­κρα­τίας μας. Ας ανα­λο­γι­στούμε την θεμε­λιώδη έννοια της διά­κρι­σης των εξου­σιών και την σημα­ντι­κό­τητα του θεσμού της δίκαιης δίκης, με τις ανα­γκαίες εκβλα­στή­σεις της. Την ανε­ξαρ­τη­σία των δικα­στών, την λει­τουρ­γία του τεκ­μη­ρίου αθω­ό­τη­τας, το δικαί­ωμα στην άσκηση ένδικων μέσων κ.α. Η επα­νά­ληψη της δίκης των έξι, έδειξε με τον πλέον παρα­δειγ­μα­τικό τρόπο, ότι η δημο­κρα­τία παύει να είναι ευχο­λό­γημα και παίρνει ουσια­στικό περιε­χό­μενο, από τον βαθμό κατο­χύ­ρω­σης των δικαιω­μά­των του κατη­γο­ρου­μέ­νου στον νόμο και την ανα­γνώ­ρισή τους μέσα στις δικα­στι­κές αίθου­σες. Η επα­νά­ληψη της δίκης των έξι, έδειξε ότι κάθε φορά που οι δικα­στι­κές απο­φά­σεις δεν εναρ­μο­νί­ζο­νται με τις αρχές του κράτους δικαίου, είναι κατα­δι­κα­σμέ­νες να παρα­μέ­νουν ελλειμ­μα­τι­κές. Και ως τέτοιες, πάντα θα περι­μέ­νουν την ανα­τροπή τους.

Το συμπέ­ρα­σμα λοιπόν βέβαιο. Η Ελλη­νική πολι­τεία, όσες φορές παρέκ­κλινε από τις δημο­κρα­τι­κές στα­θε­ρές της, υπέπεσε σε σφάλ­ματα. Διέ­πραξε αδι­κή­ματα. Πολύ σοβα­ρό­τερα από αυτά που κλήθηκε να κρίνει.

Σήμερα, οφεί­λουμε στην μνήμη αυτών των ανθρώ­πων, να υπε­ρα­σπι­στούμε την Δημο­κρα­τία. Οφεί­λουμε υπε­ρα­σπι­ζό­με­νοι το κράτος δικαίου, να υμνή­σουμε το υπέροχο δικαι­ϊκό μας σύστημα, που ανα­πτύσ­σο­ντας εξαι­ρε­τικά θεσμικά αντί­βαρα, επέ­τρεψε, έστω και έναν αιώνα μετά, την δικαί­ωση.

 

Κως 11 Νοεμ­βρίου 2022

Ο Πρό­ε­δρος του Δικ. Συλ­λό­γου Κω

Μανώλης Χατζηά­μαλ­λος

Πώς σας φάνηκε το άρθρο;

Ένα πάτημα, χωρίς λογαριασμό. Μία ψήφος ανά συσκευή.

Σχολιασμός άρθρου

Προσθέστε ένα σχόλιο

Εμφανίζεται μετά από έγκριση · το e-mail δεν δημοσιεύεται0 / 2000

Τα σχόλια εκφράζουν τον σχολιαστή, όχι τη Δημοκρατική. Όροι σχολιασμού

Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται. Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση· το e-mail δεν δημοσιεύεται.

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει.