Κλιματική κρίση και αύξηση των πυρκαγιών στην Ελλάδα

Το φαι­νό­μενο των υπερ-πυρκαγιών απο­τε­λεί μία νέα πραγ­μα­τι­κό­τητα την οποία όμως δεν μπο­ρούμε να αντι­με­τω­πί­σουμε μόνο με αύξηση των κλα­σι­κών πυρο­σβε­στι­κών μέσων, αλλά απαι­τού­νται και νέα τεχνο­λο­γικά μέσα και εφαρ­μο­σμέ­νες πρα­κτι­κές  δασο­πυ­ρό­σβε­σης.

Του Νίκου Αυλώνα

Το 2021, η Πυρο­σβε­στική Υπη­ρε­σία κατέ­γραψε ότι εκδη­λώ­θη­καν 8.728 πυρ­κα­γιές σε όλη την Ελλάδα, με τις καμένες εκτά­σεις να ανέρ­χο­νται συνο­λικά στα 1.301.239 στρέμ­ματα. Το 88% της συνο­λικά καμένης έκτασης προ­κλή­θηκε από 13 ακραίες δασικές πυρ­κα­γιές (mega-fires) που εκδη­λώ­θη­καν το δίμηνο Ιουλίου-Αυγούστου, καί­γο­ντας περίπου 1.148.000 στρέμ­ματα. Σε επίπεδο ΑΕΠ, τη μεγα­λύ­τερη ζημιά προ­κα­λεί η κατα­στροφή κατοι­κιών και επι­χει­ρή­σεων,  η τερά­στια απώλεια φυτικού και ζωικού κεφα­λαίου,  οι ζημιές στις υπο­δο­μές της χώρας (π.χ. ΔΕΔΔΗΕ), αλλά και η ευρύ­τερη επί­δραση που έχει στον του­ρι­σμό.

Η καλο­και­ρινή περί­ο­δος ξεκί­νησε φέτος με ένα πρω­το­φα­νές κύμα καύσωνα να πλήττει Νότια και Δυτική Ευρώπη, με φωτιές να έχουν ήδη ξεσπά­σει σε Ελλάδα, Γερ­μα­νία και Ισπανία και την Ιταλία να ετοι­μά­ζε­ται να κηρύξει κατά­σταση έκτα­κτης ανάγκης λόγω ξηρα­σίας ρεκόρ.  Λαμ­βά­νο­ντας υπόψη ότι η Νότια Ευρώπη παρου­σιά­ζει υψηλό κίνδυνο πυρ­κα­γιών, με το ποσοστό κιν­δύ­νου να βαίνει αυξα­νό­μενο από 0 έως 2,5% κατ’ έτος, η Ελλάδα συγκα­τα­λέ­γε­ται για ακόμη μία χρονιά ανάμεσα στις πλέον ευαί­σθη­τες περιο­χές του πλανήτη. Με δεδο­μένο ότι οι κατα­στρο­φι­κές πυρ­κα­γιές δεν επη­ρε­ά­ζουν μόνο το περι­βάλ­λον και τα οικο­συ­στή­ματα, αλλά έχουν κατα­λυ­τική επί­δραση και στην κοι­νω­νία και την οικο­νο­μία,  γίνεται σαφές ότι το κλειδί για την ελα­χι­στο­ποί­ηση του κιν­δύ­νου των ακραίων πυρ­κα­γιών είναι η σωστή προ­ε­τοι­μα­σία.

Το φαι­νό­μενο των υπερ-πυρκαγιών, λοιπόν, απο­τε­λεί μία νέα πραγ­μα­τι­κό­τητα την οποία όμως δεν μπο­ρούμε να αντι­με­τω­πί­σουμε μόνο με αύξηση των κλα­σι­κών πυρο­σβε­στι­κών μέσων, αλλά απαι­τού­νται και νέα τεχνο­λο­γικά μέσα και εφαρ­μο­σμέ­νες πρα­κτι­κές  δασο­πυ­ρό­σβε­σης.

Όπως έχει τονίσει και το UNEP, οι  πυρ­κα­γιές και η κλι­μα­τική αλλαγή επι­δει­νώ­νο­νται αμοι­βαία. Οι πυρ­κα­γιές επι­δει­νώ­νο­νται από την κλι­μα­τική αλλαγή μέσω της αυξη­μέ­νης ξηρα­σίας, των υψηλών θερ­μο­κρα­σιών του αέρα, της χαμηλής σχε­τι­κής υγρα­σίας, των κεραυ­νών και των ισχυρών ανέμων με απο­τέ­λε­σμα θερ­μό­τε­ρες, ξηρό­τε­ρες και μεγα­λύ­τε­ρες περιό­δους πυρ­κα­γιών. Ταυ­τό­χρονα, η κλι­μα­τική αλλαγή επι­τα­χύ­νε­ται από τις πυρ­κα­γιές, κυρίως λόγω της κατα­στρο­φής ευαί­σθη­των και πλού­σιων σε άνθρακα οικο­συ­στη­μά­των.

Ορι­σμέ­νες χώρες ήδη πρω­το­στα­τούν στην εφαρ­μογή αυτών των μέτρων δια­σφα­λί­ζο­ντας ότι όλα τα πρω­τό­κολλα δια­χεί­ρι­σης ενσω­μα­τώ­νο­νται με συνέ­πεια στις εθνικές πολι­τι­κές, τον σχε­δια­σμό και την εφαρ­μογή και ότι η ισορ­ρο­πία μεταξύ τους είναι κατάλ­ληλη και απο­τε­λε­σμα­τική.

Η Φιν­λαν­δία και η Αυστρα­λία απο­τε­λούν σημεία ανα­φο­ράς για τα επι­τυ­χη­μένα συστή­ματα αντι­με­τώ­πι­σης των πυρ­κα­γιών που εφαρ­μό­ζουν.

Η Φιν­λαν­δία, μορ­φο­λο­γικά, δια­θέ­τει ένα πυκνό οδικό δίκτυο και πολλές λίμνες και ποτάμια, που δημιουρ­γούν εμπόδια στην επέ­κταση των πυρ­κα­γιών. Όμως έχει επεν­δύ­σει και σε ένα διευ­ρυ­μένο σύστημα υπο­δο­μών για τη δια­χεί­ριση των δασών. Π.χ. στο πλαίσιο των ανα­δα­σώ­σεων έχει χωρίσει τα μελ­λο­ντικά δάση σε μικρά δια­με­ρί­σματα, με όρια που επι­ση­μαί­νο­νται από εξαι­ρε­τικά φαρδιά μονο­πά­τια ή από δέντρα με δια­φο­ρε­τικά ύψη. Αυτό είχε σαν απο­τέ­λε­σμα λιγό­τε­ρες πυρ­κα­γιές, καθώς οι φλόγες συνήθως δεν εξα­πλώ­νο­νται πέρα από ένα ενιαίο δια­μέ­ρι­σμα.

Η Αυστρα­λία, με εντελώς δια­φο­ρε­τική μορ­φο­λο­γία και κλίμα, έχει εκπο­νή­σει  ένα κυβερ­νη­τικό Πρό­γραμμα Ενι­σχυ­μέ­νης Δια­χεί­ρι­σης Πυρ­κα­γιών (EBMP), μέσω του οποίου υπο­στη­ρί­ζει τη βελ­τί­ωση της αντα­πό­κρι­σης σε δασικές πυρ­κα­γιές, την εύρεση λύσεων για την πρόληψη και την εκπό­νηση έρευνας για τη μείωση του κιν­δύ­νου πυρ­κα­γιάς. Αξίζει να ανα­φέ­ρουμε ότι έχει επεν­δύ­σει μόλις σε ένα έτος σε τεχνο­λο­γικό εξο­πλι­σμό αξίας 42,5 εκα­τομ­μυ­ρίων δολα­ρίων για την κατα­πο­λέ­μηση των πυρ­κα­γιών, στον οποίο περι­λαμ­βά­νο­νται στόλοι από drones, (τα επο­νο­μα­ζό­μενα UAV COW) και άλλα οχήματα που  όλα δια­θέ­τουν φορητό WiFi. Το ενδια­φέ­ρον είναι ότι η χρήση των drones δεν περιο­ρί­ζε­ται μόνο για αερο­πο­ρική επι­τή­ρηση, εικόνες κ.λπ. που προ­ω­θού­νται στο επι­χει­ρη­σιακό κέντρο επι­τή­ρη­σης, προ­κει­μέ­νου να προ­λη­φθούν και να αντι­με­τω­πι­στούν κατα­στά­σεις εκτά­κτου ανάγκης. Πρό­σφατα ανα­κοι­νώ­θηκε ότι έχουν προ­χω­ρή­σει στην πιλο­τική χρήση drones για το άναμμα ελεγ­χό­με­νων πυρ­κα­γιών. Συγκε­κρι­μένα, πέταξαν UAV εξο­πλι­σμένα με εμπρη­στι­κές συσκευές για να ανάψουν φλόγες σε καθο­ρι­σμένα σημεία σε μια ζώνη 7.413 στρεμ­μά­των. Σύμφωνα με δηλώ­σεις των αξιω­μα­τού­χων,  η τεχνική της χρήσης drones για το άναμμα μικρό­τε­ρων εστιών φωτιάς, ως μέσο μάχης με πολύ μεγα­λύ­τε­ρες πυρ­κα­γιές, παρείχε αυξη­μένη ακρί­βεια και ασφά­λεια σε σύγκριση με τις χει­ρο­κί­νη­τες μεθό­δους.

Οι επι­στή­μο­νες σε όλο τον κόσμο μιλούν για επι­δεί­νωση των φαι­νο­μέ­νων, ενώ παράλ­ληλα τονί­ζουν ότι για την αντι­με­τώ­πισή τους πρέπει να δοθεί ιδιαί­τερη βαρύ­τητα στην πρόληψη με κάθε τρόπο. Αυτό σημαί­νει ότι και στην Ελλάδα η πολι­τεία οφείλει να μην ανα­κα­λύ­ψει εκ νέου τι δεν λει­τούρ­γησε καλά και φέτος και να  έχει ήδη επεν­δύ­σει σε τεχνο­λο­γίες και σύγ­χρονα μέτρα πρό­λη­ψης,  αλλά και στην εκπαί­δευση του κοινού (με τη συμβολή και κυρίως συντο­νι­σμό και άμεση ενερ­γο­ποί­ηση των τοπικών κοι­νο­τή­των),  στη στρα­τη­γική συνερ­γα­σία με άλλα Ευρω­παϊκά κράτη,  για την ταχύ­τερη και αρτιό­τερη αντι­με­τώ­πιση ενός φαι­νο­μέ­νου που θα επι­δει­νώ­νε­ται σε ετήσια βάση.

Η κλι­μα­τική κρίση πλέον θα έχει στο προ­σε­χές μέλλον πολύ μεγα­λύ­τε­ρες επι­πτώ­σεις και στην οικο­νο­μία χωρών που δεν είναι έτοιμες να την αντι­με­τω­πί­σουν, αντί­στοι­χες με αυτές ενός πολέμου και όπως συχνά λέγεται, ο πόλεμος κερ­δί­ζε­ται πριν να ξεκι­νή­σει – στον σχε­δια­σμό.

Πηγή skai.gr